⛽ Zawartość żywic w benzynie

Petrochemia PN-EN ISO 6246

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). PN-EN ISO 6246:2017-05 — wersja polska, opublikowana 17.04.2019, wprowadza EN ISO 6246:2017 i ISO 6246:2017 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 6246:2001. Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu; informuje, że wprowadzone korekty dotyczą wyłącznie francuskiej wersji językowej. Zmiana PN-EN ISO 6246:2017-05/A1:2020-03 (wersja angielska, opublikowana 11.03.2020; wprowadza EN ISO 6246:2017/A1:2019 i ISO 6246:2017/Amd 1:2019) zmienia wymaganie dotyczące czystości n-heptanu. ISO 6246:2017 to trzecie wydanie: zastąpiło ISO 6246:1995 z poprawką Cor 1:1998 i zostało technicznie zmienione oraz ujednolicone z ASTM D381 — wprowadzono nowoczesne sposoby pomiaru temperatury, doprecyzowano granice pomiarowe, dodano kroki zaokrąglania wyników i nową precyzję z badania ASTM/EI z 1997 r.; żywice przed przemyciem i po przemyciu w paliwach innych niż lotnicze można podawać z dokładnością do 0,5 mg/100 ml, a zakres rozszerzono na współczesne benzyny i ich mieszanki (przedmowa).

ZAKRES (rozdz. 1). Oznaczanie zawartości żywic obecnych w paliwach lotniczych oraz zawartości żywic w benzynie silnikowej i innych lotnych destylatach, także w produktach z etanolem (do 85 % (V/V)), związkami tlenowymi typu eterów i dodatkami ograniczającymi tworzenie osadów; dla paliwa etanolowego E85 do pojazdów nie ma danych o precyzji. Dla paliw innych niż lotnicze norma opisuje też oznaczanie części pozostałości nierozpuszczalnej w heptanie. Metoda nie jest przeznaczona do badania komponentów benzyny, zwłaszcza o dużym udziale niskowrzących związków nienasyconych, bo mogą one wybuchnąć podczas odparowania.

ZNACZENIE BADANIA (wprowadzenie). Rzeczywiste znaczenie oznaczania żywic w benzynie silnikowej nie jest jednoznacznie ustalone: duża zawartość żywic może powodować osady w układzie dolotowym i zakleszczanie zaworów dolotowych, a mała zwykle zapewnia brak takich trudności, ale samo badanie nie jest skorelowane z osadami w układzie dolotowym. Głównym celem badania benzyny jest pomiar produktów utleniania powstałych w próbce przed badaniem albo w jego dość łagodnych warunkach. Ponieważ do benzyn celowo dodaje się nielotne oleje i dodatki, ekstrakcja heptanem usuwa je z pozostałości, tak aby oznaczyć szkodliwy składnik — żywice. W paliwach do lotniczych silników turbinowych duża ilość żywic wskazuje na zanieczyszczenie paliwa olejami o wyższej temperaturze wrzenia albo cząstkami stałymi i zwykle świadczy o złym postępowaniu z paliwem w dystrybucji za rafinerią.

JAK PRZEBIEGA BADANIE — WEDŁUG WYDANIA Z 1995 R. (ISO 6246:1995; wydanie 2017 zmieniło m.in. pomiar temperatury, granice pomiarowe, zaokrąglanie i precyzję, a jego przebiegu nie znamy). Do zważonych zlewek o pojemności 100 ml (wysokich, trwale oznakowanych; jedna z nich jest zlewką tarową) wlewa się po 50 ml próbki i odparowuje w łaźni z dyszami przez 30 min: benzyny lotnicze i silnikowe — w strumieniu powietrza (łaźnia 160–165 °C, temperatura w gnieździe 150–160 °C), paliwa do lotniczych silników turbinowych — w strumieniu pary wodnej (łaźnia 232–246 °C, gniazdo 229–235 °C); przepływ z każdej dyszy w temperaturze badania wynosi 1 000 ml/s ± 150 ml/s. Próbkę z zawiesiną lub osadem przesącza się wcześniej przez lejek ze spiekiem szklanym (pory 150–250 µm), a przy wyniku zaznacza się, że próbkę przesączono. Zlewki chłodzi się co najmniej 2 h w szczelnie przykrytym naczyniu przy wadze (środek suszący nie jest zalecany) i waży z dokładnością 0,1 mg. Aby oznaczyć część nierozpuszczalną w heptanie, pozostałość zalewa się 25 ml heptanu, obraca zlewką przez 30 s, odstawia na 10 min i zlewa roztwór; ekstrakcję powtarza się drugi raz, a trzeci — gdy ekstrakt jest zabarwiony. Zlewki suszy się 5 min w łaźni 160–165 °C, chłodzi co najmniej 2 h i waży. Zawartość żywic w mg/100 ml oblicza się z przyrostu masy zlewki z poprawką na zmianę masy zlewki tarowej (rozdz. 4–11).

PRZEPISY. Benzyny silnikowe: zawartość żywic obecnych (po przemyciu rozpuszczalnikiem) najwyżej 5 mg/100 ml (rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 26.06.2024 w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych, Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. nr 1 i 2 lp. 8). Rozporządzenie w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych (Dz.U. 2024 poz. 1058, zał. cz. I pkt 7) opisuje metodę — odparowanie odmierzonej objętości próbki w strumieniu powietrza w kontrolowanych warunkach temperatury i przepływu, przemycie pozostałości rozpuszczalnikiem i zważenie — i odsyła do normy wprowadzającej EN ISO 6246.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Z wydania 2017 publicznie dostępne są przedmowa, wprowadzenie, zakres i powołania. Przebiegu badania, kalibracji, obliczania i zaokrąglania wyniku (rozdz. 7–13) ani wartości precyzji (rozdz. 14) według tego wydania nie podajemy, a precyzji z wydania 1995 r. nie przenosimy, bo nowe wydanie ją zastąpiło. Treści zmiany A1:2019 (wymaganie czystości n-heptanu) nie znamy — tylko jej tytuł.

Zasada metody

Odmierzoną porcję paliwa odparowuje się w kontrolowanych warunkach temperatury i przepływu powietrza albo pary wodnej. Pozostałość po odparowaniu waży się; może ona być dalej przemyta heptanem i zważona ponownie (rozdz. 4 wydania 1995).

Żywice obecne (paliwa lotnicze) to pozostałość po odparowaniu bez dalszej obróbki. W paliwach innych niż lotnicze żywice przed przemyciem to pozostałość po odparowaniu, a żywice po przemyciu rozpuszczalnikiem — pozostałość po przemyciu heptanem i odrzuceniu roztworu (definicje 3.1–3.4 wydania 1995).

Zastosowania

• Benzyny silnikowe — zawartość żywic obecnych (po przemyciu rozpuszczalnikiem) najwyżej 5 mg/100 ml (Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. nr 1 i 2 lp. 8); metoda według Dz.U. 2024 poz. 1058, zał. cz. I pkt 7
• Paliwa lotnicze — zawartość żywic obecnych (rozdz. 1)
• Benzyny silnikowe i inne lotne destylaty, także z etanolem do 85 % (V/V), eterami i dodatkami ograniczającymi tworzenie osadów; dla E85 brak danych o precyzji (rozdz. 1)
• Paliwa do lotniczych silników turbinowych — duża zawartość żywic wskazuje na zanieczyszczenie olejami o wyższej temperaturze wrzenia albo cząstkami stałymi (wprowadzenie)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 6246:2017-05

Tytuł (PL)

Przetwory naftowe — Zawartość żywic w paliwach — Metoda odparowania w strumieniu

Title (EN)

Petroleum products — Gum content of fuels — Jet evaporation method

Procedura krok po kroku

1. Mycie zlewek

   Wydanie 1995: zlewki (także tarową) myje się rozpuszczalnikiem żywic, płucze wodą i zanurza w roztworze detergentu (warunki ustala laboratorium; kryterium — czystość jak po mieszaninie chromowej), dalej przenosi tylko szczypcami, płucze wodą wodociągową i wodą klasy 3, suszy co najmniej 1 h w 150 °C i chłodzi co najmniej 2 h w naczyniu do chłodzenia przy wadze (10.1).

2. Uruchomienie łaźni

   Wydanie 1995, tablica 1: powietrze — łaźnia 160–165 °C, gniazdo 150–160 °C (benzyny lotnicze i silnikowe); para wodna — łaźnia 232–246 °C, gniazdo 229–235 °C (paliwa do lotniczych silników turbinowych); przepływ ustawia się według rozdz. 7 albo 8 (10.2).

3. Ważenie zlewek

   Wydanie 1995: zlewki waży się wobec zlewki tarowej z dokładnością 0,1 mg (10.3).

4. Odparowanie

   Wydanie 1995: próbkę z zawiesiną lub osadem najpierw przesącza się przez spiek szklany. Do każdej zlewki oprócz tarowej wlewa się cylindrem 50 ml próbki, wstawia zlewki do łaźni, ustawia dysze centralnie nad cieczą, unika rozpryskiwania i odparowuje przez 30 min (10.4–10.5).

5. Chłodzenie i ważenie

   Wydanie 1995: zlewki przenosi się do naczynia do chłodzenia, chłodzi co najmniej 2 h przy wadze i waży (10.6).

6. Ekstrakcja heptanem

   Wydanie 1995, paliwa inne niż lotnicze: do zlewek (i zlewki tarowej) dodaje się 25 ml heptanu, obraca przez 30 s, odstawia na 10 min i zlewa roztwór bez straty osadu; ekstrakcję powtarza się drugi raz, a trzeci — gdy ekstrakt jest zabarwiony (10.8–10.10).

7. Suszenie po ekstrakcji

   Wydanie 1995: zlewki suszy się 5 min w łaźni 160–165 °C bez nakładania dysz, chłodzi co najmniej 2 h przy wadze i waży (10.11–10.12).

8. Obliczenie

   Wydanie 1995: zawartość żywic [mg/100 ml] = 2 000 × [(masa zlewki z pozostałością − masa zlewki tarowej po obróbce) − (masa pustej zlewki − masa zlewki tarowej przed obróbką)], masy w gramach (11.1). Zasady zaokrąglania wydania 2017 — rozdz. 12–13, poza dostępnym tekstem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie omawia wszystkich zagrożeń związanych z jej stosowaniem — środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (ostrzeżenie normy)
• Komponenty benzyny z dużym udziałem niskowrzących związków nienasyconych mogą wybuchnąć podczas odparowania — metoda nie jest do nich przeznaczona (rozdz. 1)
• Mieszanina chromowa (wzorzec czystości przy myciu zlewek) jest toksyczna, rakotwórcza (związki Cr(VI)) i silnie żrąca; zużytej nie wylewa się do kanalizacji (wydanie 1995, ostrzeżenie w 10.1)
• Benzyny, heptan, toluen i aceton są łatwopalne — środki ostrożności według kart charakterystyki

Najczęstsze pytania