⛽ Zanieczyszczenie ogólne oleju napędowego

Petrochemia PN-EN 12662

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). PN-EN 12662-1:2024-11 — wersja polska, opublikowana 02.01.2026, wprowadza EN 12662-1:2024 [IDT]; zastąpiła PN-EN 12662:2014-05 (wersje polska i angielska). Katalog PKN oznacza PN-EN 12662:2014-05 jako wycofaną 28.11.2024 i zastąpioną przez PN-EN 12662-1:2024-11 oraz PN-EN 12662-2:2024-11. Zmiany EN 12662-1:2024 wobec EN 12662:2014 (przedmowa): podział zakresu na dwie części — część 1 obejmuje średnie destylaty i oleje napędowe z FAME do 30 % (V/V), część 2 czyste FAME — oraz nowe dane precyzji z ponownej analizy statystycznej badań międzylaboratoryjnych bez próbek FAME (według EN ISO 4259-1:2017). Według wprowadzenia normy zmiany metody z 2014 r. sprawiały w laboratoriach trudności przy badaniu FAME, dlatego dotychczasową metodę włączono jako część 1, a dla czystego FAME opracowano osobną część 2.

ZAKRES (rozdz. 1). Oznaczanie zawartości substancji nierozpuszczonych, nazywanych całkowitą zawartością zanieczyszczeń, w średnich destylatach i olejach napędowych zawierających do 30 % (V/V) FAME. Zakres roboczy wynosi od 12 mg/kg do 26 mg/kg i został ustalony w badaniach międzylaboratoryjnych według EN ISO 4259-1. Norma dotyczy głównie produktów o lepkości kinematycznej nieprzekraczającej 8 mm²/s w 20 °C albo 5 mm²/s w 40 °C. Metodę można stosować także do parafinowych olejów napędowych (EN 15940), olejów napędowych z FAME powyżej 30 % (V/V) i przetworów naftowych o większej lepkości, ale dla nich precyzji nie wyznaczono. Wprowadzenie normy wyjaśnia cel badania: nadmierne zanieczyszczenie układu paliwowego może powodować przedwczesne zatykanie filtrów lub uszkodzenia elementów układu.

JAK PRZEBIEGA BADANIE (rozdz. 4–9 według dostępnego tekstu EN 12662:2014 — część 1 przejęła z niego metodę dla średnich destylatów i olejów napędowych, zmieniając tylko zakres i dane precyzji). Odważoną porcję próbki sączy się pod próżnią przez zważony wcześniej sączek; przetwory o lepkości kinematycznej powyżej 8 mm²/s w 20 °C (5 mm²/s w 40 °C) przed sączeniem rozcieńcza się rozpuszczalnikiem. Sączek z osadem przemywa się, suszy i waży; zawartość zanieczyszczeń oblicza się z różnicy mas sączka i podaje w odniesieniu do masy próbki w mg/kg (rozdz. 4). Sączki są z włókna szklanego o wysokiej retencji, mają średnicę 47 mm i średnią wielkość porów 0,7 µm. Heptan (czystość co najmniej 99,0 % (V/V)) i ksylen przesącza się przez filtr membranowy 0,45 µm; rozpuszczalnik do rozcieńczania to 750 ml heptanu i 250 ml ksylenu, a propan-2-ol służy do osuszania szkła po płukaniu wodą (rozdz. 5–6). Źródło próżni utrzymuje w aparacie ciśnienie bezwzględne 2–5 kPa (to wyklucza pompkę wodną); suszarka jest statyczna, bez wymuszonego obiegu powietrza, przeciwwybuchowa, nastawiona na (110 ± 5) °C; waga analityczna waży z dokładnością 0,1 mg (rozdz. 6). Ze względu na bardzo małe oznaczane ilości badanie prowadzi się w czystym otoczeniu, a pojemniki i aparaturę myje się kolejno ciepłą wodą z detergentem, ciepłą wodą, wodą, propan-2-olem i heptanem (rozdz. 7). Próbki pobiera się według EN ISO 3170, EN ISO 3171 albo EN 14275 do szklanych pojemników (brunatnych albo chronionych przed światłem), napełnianych w 80–85 % pojemności (rozdz. 8). Przed badaniem pojemnik z poluzowanym zamknięciem ogrzewa się w łaźni wodnej albo suszarce w 40 °C przez 30–60 min, aby wydzielone składniki znów się rozpuściły, a po zakręceniu studzi do temperatury pokojowej i obmywa z zewnątrz propan-2-olem (p. 9.2.1–9.2.2).

PRZEPISY. Olej napędowy: zawartość zanieczyszczeń najwyżej 24 mg/kg — zarówno dla oleju „standardowego”, jak i „o polepszonych właściwościach niskotemperaturowych” (rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 26.06.2024 w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych, Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. nr 3 lp. 11). Rozporządzenie z tego samego dnia w sprawie metod badania jakości paliw ciekłych (Dz.U. 2024 poz. 1058, zał. cz. II pkt 10) opisuje metodę — sączenie określonej ilości próbki pod próżnią przez zważony sączek, przemycie, wysuszenie i zważenie, wynik w mg/kg — i odsyła do normy PN-EN 12662, powołanej bez daty, przed jej podziałem na dwie części. Rozporządzenie w sprawie metod badania jakości biopaliw ciekłych (Dz.U. 2025 poz. 1341) wskazuje normę wprowadzającą EN 12662-1 dla oleju napędowego zawierającego 20 % estru metylowego i dla parafinowego oleju napędowego z biowęglowodorów (cz. II pkt 11, cz. III pkt 10), a EN 12662-2 — dla estru metylowego stanowiącego samoistne paliwo (cz. I pkt 16).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępne są: tekst EN 12662:2014 do p. 9.2.2 oraz z części 1 — przedmowa, wprowadzenie, zakres i spis treści. Masy porcji badanej, przebiegu sączenia, przemywania i suszenia sączka (rozdz. 10–11), wzoru obliczeniowego, zaokrąglania wyniku i wartości precyzji (rozdz. 12–14) nie podajemy; część 1 ma nowe dane precyzji, więc wartości z dawnych wydań nie przenosimy.

Zasada metody

Odważoną porcję próbki sączy się pod próżnią przez zważony wcześniej sączek z włókna szklanego o średniej wielkości porów 0,7 µm. Substancje nierozpuszczone zatrzymane na sączku w warunkach badania to całkowita zawartość zanieczyszczeń (def. 3.1); sączek z osadem przemywa się, suszy i waży.

Zawartość zanieczyszczeń oblicza się z różnicy mas sączka przed sączeniem i po nim i podaje w odniesieniu do masy próbki w mg/kg. Przetwory o lepkości kinematycznej powyżej 8 mm²/s w 20 °C albo 5 mm²/s w 40 °C rozcieńcza się przed sączeniem rozpuszczalnikiem (rozdz. 4 według tekstu EN 12662:2014).

Zastosowania

• Olej napędowy — zawartość zanieczyszczeń najwyżej 24 mg/kg (Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. nr 3 lp. 11); metoda według Dz.U. 2024 poz. 1058, zał. cz. II pkt 10
• Średnie destylaty i oleje napędowe zawierające do 30 % (V/V) FAME — zakres roboczy 12–26 mg/kg (rozdz. 1)
• Parafinowe oleje napędowe (EN 15940), oleje napędowe z FAME powyżej 30 % (V/V) i przetwory o lepkości powyżej 8 mm²/s w 20 °C — metodę można stosować, ale precyzji nie wyznaczono (rozdz. 1)
• Biopaliwa ciekłe: olej napędowy z 20 % estru metylowego i parafinowy olej napędowy z biowęglowodorów — norma wprowadzająca EN 12662-1 (Dz.U. 2025 poz. 1341, cz. II pkt 11, cz. III pkt 10)
• Ester metylowy jako samoistne paliwo (czysty FAME) — poza zakresem części 1; bada się go według EN 12662-2 (Dz.U. 2025 poz. 1341, cz. I pkt 16)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12662-1:2024-11

Tytuł (PL)

Ciekłe przetwory naftowe — Oznaczanie całkowitej zawartości zanieczyszczeń — Część 1: Średnie destylaty i oleje napędowe

Title (EN)

Liquid petroleum products — Determination of total contamination — Part 1: Middle distillates and diesel fuels

Procedura krok po kroku

1. Mycie pojemników i aparatury

   Każdą powierzchnię, która styka się z próbką lub heptanem albo może przenieść obce cząstki na sączek, myje się kolejno ciepłą wodą z detergentem, ciepłą wodą, wodą, propan-2-olem i heptanem; otwór pojemnika i lejka przykrywa się folią opłukaną heptanem. Badanie prowadzi się w czystym otoczeniu (EN 12662:2014, rozdz. 7).

2. Pobranie próbki

   Według EN ISO 3170, EN ISO 3171 albo EN 14275, wprost do przygotowanego pojemnika szklanego (brunatnego albo osłoniętego przed światłem), napełnionego w 80–85 % pojemności; zalecany jest pobór dynamiczny z pętli rurociągu po przepłukaniu przewodu paliwem (rozdz. 8).

3. Przygotowanie próbki

   Pojemnik obmywa się z zewnątrz, jeśli mogą na nim być cząstki. Z poluzowanym zamknięciem ogrzewa się go w łaźni wodnej albo suszarce w 40 °C przez 30–60 min, aby wydzielone składniki znów się rozpuściły, zakręca, studzi do temperatury pokojowej i obmywa z zewnątrz propan-2-olem (9.1–9.2.2). Dalsza homogenizacja (9.2.3 i następne) — poza dostępnym tekstem.

4. Przygotowanie aparatu i sączka

   Rozdz. 10 (aparat do sączenia — 10.1, sączek — 10.2) poza dostępnym tekstem; sączek waży się przed sączeniem (rozdz. 4).

5. Sączenie, przemycie, suszenie i ważenie

   Odważoną porcję próbki sączy się pod próżnią przez zważony sączek; przetwory lepkie — po rozcieńczeniu rozpuszczalnikiem. Sączek z osadem przemywa się, suszy i waży (rozdz. 4); szczegóły — rozdz. 11, poza dostępnym tekstem.

6. Obliczenie i wynik

   Zawartość zanieczyszczeń oblicza się z różnicy mas sączka w odniesieniu do masy próbki i podaje w mg/kg (rozdz. 4). Wzór, zaokrąglanie i precyzja (rozdz. 12–14) — poza dostępnym tekstem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie omawia wszystkich zagrożeń związanych z jej stosowaniem — środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (ostrzeżenie w rozdz. 1)
• Suszarka do sączków ma być przeciwwybuchowa (EN 12662:2014, 6.6), a aparat do sączenia ma przewód uziemiający (rys. 1)
• Heptan, ksylen i propan-2-ol są łatwopalne — środki ostrożności według kart charakterystyki

Najczęstsze pytania