⛰️ Wskaźnik piaskowy kruszywa

Budownictwo PN-EN 933-8

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). PN-EN 933-8+A1:2015-07 — wersja angielska, opublikowana 22.07.2015, wprowadza EN 933-8:2012+A1:2015 [IDT]; zastąpiła PN-EN 933-8:2012 (wersję angielską). Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu — norma aktualna. To pełny dokument scalony z wydaniem 2012 i zmianą A1 zatwierdzoną przez CEN 19.04.2015.

ZAKRES (rozdz. 1). Norma opisuje metodę odniesienia — do badania typu i w razie sporu — oznaczania wskaźnika piaskowego frakcji 0/2 mm w kruszywie drobnym albo kruszywie o ciągłym uziarnieniu (frakcja 0/4 mm — załącznik A). Do innych celów, zwłaszcza w zakładowej kontroli produkcji, wolno stosować inne metody, jeśli ustalono ich odpowiednią zależność od metody odniesienia. Pyły to frakcja przechodząca przez sito 0,063 mm (p. 3.1).

ZASADA (rozdz. 4). Próbkę 0/2 mm o zawartości pyłów najwyżej 10 % (naturalnej albo po korekcie krzywej uziarnienia) i niewielką ilość roztworu płuczącego i flokulującego wsypuje się do cylindra miarowego i wstrząsa, aby oderwać otoczki ilaste od grubszych ziaren. Następnie kruszywo przepłukuje się dalszą porcją roztworu, co przenosi drobne cząstki do zawiesiny. Po określonym czasie oblicza się wskaźnik piaskowy SE(10) jako wysokość osadu wyrażoną w procentach całkowitej wysokości osadu i zawiesiny w cylindrze. Przedmowa wydania 2012 wyjaśnia, że od wydania 1999 różni się ono tym, że zawartość pyłów we frakcji 0/2 mm jest ograniczona do 10 %.

ODCZYNNIKI (rozdz. 5). Roztwór stężony: (219 ± 2) g krystalicznego chlorku wapnia CaCl₂·6H₂O (odpowiada 111 g CaCl₂ bezwodnego) rozpuszcza się w (350 ± 50) ml wody destylowanej albo demineralizowanej, studzi i w razie potrzeby sączy, dodaje (480 ± 5) g gliceryny (99 % glicerolu) i (12,5 ± 0,5) g roztworu formaldehydu o stężeniu 40 % objętościowych, po czym uzupełnia wodą do 1 l. Zaleca się przechowywać go bez dostępu światła w butelkach po (125 ± 1) ml. Zamiast formaldehydu można użyć podchlorynu sodu z 2,6 % chloru czynnego, ale w razie sporu stosuje się formaldehyd. Roztwór płuczący i flokulujący: (125 ± 1) ml roztworu stężonego rozcieńcza się wodą do (5,00 ± 0,01) l; nie używa się go dłużej niż 28 dni od sporządzenia ani gdy jest mętny albo ma osad lub pleśń.

APARATURA (rozdz. 6). Dwa cylindry miarowe ze szkła albo przezroczystego tworzywa: średnica wewnętrzna (32,0 ± 0,5) mm, wysokość (430,00 ± 0,25) mm, kreski na (100,00 ± 0,25) mm i (380,00 ± 0,25) mm od dna. Tłok pomiarowy: pręt (440,00 ± 0,25) mm, stopka o średnicy (25,0 ± 0,1) mm z trzema prowadnikami, pierścień (10,0 ± 0,1) mm z zaciskiem i wycięciem na przymiar, masa zestawu bez pierścienia (1,00 ± 0,01) kg, części zanurzane z metalu nierdzewnego. Stoper z odczytem 1 s, przymiar 500 mm z działką 1 mm, sita 0,063 mm i 2 mm według PN-EN 933-2, rurka płucząca o średnicy zewnętrznej (6,0 ± 0,5) mm z kranikiem i dwoma otworkami (1 ± 0,1) mm w końcówce, butla 5 l z syfonem ustawiona około 1 m nad stołem, wąż około 1,5 m, lejek.

PRZEBIEG — DRUGIE ŹRÓDŁO. Rozdziały 7–9 normy (przygotowanie próbek, napełnianie, wstrząsanie, przepłukiwanie, pomiary, obliczenia) są poza dostępnym tekstem. Instrukcja producenta aparatu do wskaźnika piaskowego (ELE International, 2016) opisuje przebieg tak: roztwór do kreski 10 cm, wsypanie próbki lejkiem, 10 min odstania, 90 cykli wstrząsania w 30 s (ręcznie, ruchem około 20 cm, albo wytrząsarką), przepłukiwanie rurką od dna aż poziom dojdzie do kreski 38 cm, 20 min odstania bez wstrząsów, odczyt wysokości zawiesiny H, opuszczenie tłoka na osad i odczyt wysokości osadu h; wskaźnik = 100 · h / H. Ta instrukcja każe przyjąć średnią z co najmniej trzech oznaczeń, a norma przewiduje dwa cylindry — liczbę oznaczeń i dopuszczalne różnice bierze się z normy.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Masy próbki, tolerancji czasów, sposobu zaokrąglania i precyzji — są w rozdz. 7–9 normy, poza dostępnym tekstem. Wymagań wobec wskaźnika piaskowego dla konkretnych zastosowań kruszywa — nie ma ich w normie badania.

Zasada metody

Próbkę frakcji 0/2 mm (zawartość pyłów najwyżej 10 %) z niewielką ilością roztworu płuczącego i flokulującego (chlorek wapnia, gliceryna, formaldehyd) umieszcza się w cylindrze miarowym i wstrząsa, aby oderwać otoczki ilaste od ziaren, a potem przepłukuje roztworem od dna, przenosząc drobne cząstki do zawiesiny. Po określonym czasie odstania mierzy się całkowitą wysokość osadu i zawiesiny oraz wysokość samego osadu (tłokiem o masie 1 kg). Wskaźnik piaskowy SE(10) to wysokość osadu wyrażona w procentach całkowitej wysokości.

Zastosowania

• Metoda odniesienia do badania typu i w razie sporu — frakcja 0/2 mm kruszywa drobnego albo kruszywa o ciągłym uziarnieniu (rozdz. 1)
• Frakcja 0/4 mm — według załącznika A normy (rozdz. 1)
• Zakładowa kontrola produkcji — także inne metody, jeśli ustalono ich zależność od metody odniesienia (rozdz. 1)
• Ocena drobnych cząstek (pyłów) kruszywa obok badania błękitem metylenowym (PN-EN 933-9) — seria PN-EN 933 (przedmowa)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 933-8+A1:2015-07 (wersja angielska; wprowadza EN 933-8:2012+A1:2015 [IDT])

Tytuł (PL)

Badania geometrycznych właściwości kruszyw — Część 8: Ocena zawartości drobnych cząstek — Badanie wskaźnika piaskowego

Title (EN)

Tests for geometrical properties of aggregates — Part 8: Assessment of fines — Sand equivalent test

Procedura krok po kroku

1. Roztwór stężony

   Rozpuścić (219 ± 2) g CaCl₂·6H₂O w (350 ± 50) ml wody, ostudzić i w razie potrzeby przesączyć; dodać (480 ± 5) g gliceryny i (12,5 ± 0,5) g roztworu formaldehydu, uzupełnić wodą do 1 l i wymieszać (p. 5.1).

2. Roztwór płuczący i flokulujący

   Rozcieńczyć (125 ± 1) ml roztworu stężonego wodą do (5,00 ± 0,01) l; nie używać po 28 dniach ani gdy jest mętny lub ma osad (p. 5.2).

3. Przygotowanie próbki

   Przygotować próbkę frakcji 0/2 mm o zawartości pyłów najwyżej 10 % według rozdz. 7 normy (pomniejszanie według PN-EN 932-2, przesiewanie według PN-EN 933-1).

4. Napełnienie cylindra

   Nalać roztwór do kreski 100 mm i wsypać próbkę lejkiem (rozdz. 8; instrukcja producenta aparatu).

5. Odstanie i wstrząsanie

   Według instrukcji producenta aparatu: 10 min odstania, potem 90 cykli wstrząsania w 30 s (ręcznie albo wytrząsarką).

6. Przepłukiwanie

   Rurką płuczącą przepłukać osad od dna, aż poziom roztworu dojdzie do kreski 380 mm (rozdz. 8; instrukcja producenta aparatu).

7. Sedymentacja i odczyty

   Według instrukcji producenta aparatu: po 20 min bez wstrząsów odczytać całkowitą wysokość osadu i zawiesiny, opuścić tłok na osad i odczytać wysokość osadu.

8. Obliczenie

   SE(10) = wysokość osadu / całkowita wysokość osadu i zawiesiny × 100 (rozdz. 4); zapis wyniku i liczbę oznaczeń według rozdz. 9 normy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Roztwór formaldehydu — klasyfikacja zharmonizowana CLP m.in. H350 (może powodować raka), H330 (wdychanie grozi śmiercią), H314, H317, H341; roztwór stężony sporządzać pod wyciągiem w rękawicach i okularach
• Chlorek wapnia — H319 (działa drażniąco na oczy, klasyfikacja zharmonizowana CLP)
• Norma nie zawiera innych wymagań BHP; zasady pracy ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka

Najczęstsze pytania