💧 Zawartość wody metodą destylacyjną
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie wody w przetworach naftowych, bitumach, smołach i wyrobach z tych materiałów (bez emulsji) przez ogrzewanie próbki pod chłodnicą zwrotną z rozpuszczalnikiem niemieszającym się z wodą. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 3733:2008 (wersja polska; wprowadza ISO 3733:1999 [IDT]); Zakres: do 25 % wody; powyżej 25 % metodę można stosować, ale bez wyznaczonej precyzji. Procedura obejmuje 10 kroków; stosuje się je m.in. do: Bitumy, smoły węglowe i preparaty z nich, z wyłączeniem emulsji — z rozpuszczalnikiem aromatycznym, Oleje drogowe, oleje opałowe, oleje smarowe i sulfoniany naftowe — z rozpuszczalnikiem z destylatu naftowego, Smary plastyczne — z rozpuszczalnikiem parafinowym.
W skrócie
- Norma: PN-ISO 3733:2008 (wersja polska; wprowadza ISO 3733:1999 [IDT])
- Kategoria: Petrochemia
- Kroków procedury: 10
- Zakres: do 25 % wody; powyżej 25 % metodę można stosować, ale bez wyznaczonej precyzji
- Odbieralniki: 2, 5, 10 i 25 ml; najmniejsza działka 0,05 ml (2 i 5 ml), 0,1 ml albo 0,2 ml (10 i 25 ml, tablica 1)
- Szybkość destylacji: od 2 do 9 kropli skroplin na sekundę
Przegląd
STATUS (stan na 06.11.2026). Według karty PKN (odczyt 06.11.2026) PN-ISO 3733:2008 to wersja polska opublikowana 08.02.2008 (17 stron), wprowadzająca ISO 3733:1999 [IDT], bez adnotacji o wycofaniu; tytuł polski: „Przetwory naftowe i materiały asfaltowe — Oznaczanie wody — Metoda destylacyjna”. ISO 3733:1999 to wydanie drugie (15.09.1999), które jako rewizja techniczna zastąpiło wydanie z 1976 r.; katalog Standard Norge podaje je jako wydanie obowiązujące, bez następcy. Opis oparto na pełnym tekście ISO 3733:1999 w wersji angielskiej.
ZAKRES. Norma podaje destylacyjną metodę oznaczania wody do 25 % w przetworach naftowych, bitumach, smołach i wyrobach z tych materiałów, z wyłączeniem emulsji. Metodę można stosować także powyżej 25 %, ale dla takich zawartości nie wyznaczono precyzji. Lotne substancje rozpuszczalne w wodzie, jeśli są w próbce, oznacza się jako wodę. Według uwag do zakresu znajomość zawartości wody jest ważna przy rafinacji, kupnie, sprzedaży i przekazywaniu wyrobów, a wynik może służyć do korekty objętości przekazywanego produktu.
DOBÓR ROZPUSZCZALNIKA (tablica 3 normy). Rozpuszczalnik aromatyczny — bitumy, smoły węglowe i preparaty z nich (bez emulsji); destylat naftowy — oleje drogowe, oleje opałowe, oleje smarowe i sulfoniany naftowe; rozpuszczalnik parafinowy — smary plastyczne. Rozpuszczalnik musi być bezwodny, a dla każdej nowej partii rozpuszczalnika wykonuje się próbę ślepą.
APARAT. Kolba szklana (aparat Deana i Starka) albo metalowa, grzejnik, chłodnica zwrotna i szklany odbieralnik z podziałką o pojemności 2, 5, 10 albo 25 ml. Aparat uznaje się za odpowiedni, jeśli daje prawidłowe wyniki w sprawdzeniu podziałki i w próbie odzysku wody opisanych w normie.
Ten sam przedmiot ma też metoda ASTM D95, opisana w osobnym wpisie Bazy wiedzy; porównania obu dokumentów tu nie przytaczamy.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Norma nie podaje czasu destylacji, masy ani objętości porcji badanej w gramach czy mililitrach (tylko zasadę: woda z porcji ma się zmieścić w odbieralniku), temperatury wrzenia mieszaniny wody z rozpuszczalnikiem ani porównania z metodą Karla Fischera — tych liczb i ocen tu nie podajemy. Dla odbieralnika 2 ml norma nie wyznaczyła precyzji.
Zasada metody
Próbkę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną z rozpuszczalnikiem niemieszającym się z wodą, który destyluje razem z wodą zawartą w próbce. Skroplone rozpuszczalnik i woda rozdzielają się w sposób ciągły w odbieralniku: woda osiada w jego wyskalowanej części, a rozpuszczalnik spływa z powrotem do kolby. Destylację prowadzi się z szybkością od 2 do 9 kropli skroplin na sekundę, aż poza odbieralnikiem nie widać wody, a jej objętość w odbieralniku nie zmienia się przez 5 min. Po ostudzeniu odczytuje się objętość wody, odejmuje wynik próby ślepej rozpuszczalnika i przelicza na procent objętościowy albo masowy próbki, przyjmując gęstość wody 1 g/ml.
Zastosowania
- Bitumy, smoły węglowe i preparaty z nich, z wyłączeniem emulsji — z rozpuszczalnikiem aromatycznym
- Oleje drogowe, oleje opałowe, oleje smarowe i sulfoniany naftowe — z rozpuszczalnikiem z destylatu naftowego
- Smary plastyczne — z rozpuszczalnikiem parafinowym
- Rafinacja, kupno, sprzedaż i przekazywanie przetworów naftowych — korekta objętości o zawartość wody
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Zakres | do 25 % wody; powyżej 25 % metodę można stosować, ale bez wyznaczonej precyzji |
| Odbieralniki | 2, 5, 10 i 25 ml; najmniejsza działka 0,05 ml (2 i 5 ml), 0,1 ml albo 0,2 ml (10 i 25 ml, tablica 1) |
| Szybkość destylacji | od 2 do 9 kropli skroplin na sekundę |
| Koniec destylacji | brak widocznej wody poza odbieralnikiem i stała objętość wody w odbieralniku przez 5 min |
| Wynik | z dokładnością do 0,05 % (odbieralnik 2 ml) albo do 0,1 % (odbieralniki 10 i 25 ml przy porcji 100 ml albo 100 g) |
| Precyzja (odbieralniki 10 i 25 ml) | woda zebrana od 0,0 do 1,0 ml: powtarzalność 0,1 ml, odtwarzalność 0,2 ml; od 1,1 do 25 ml: powtarzalność 0,1 ml albo 2 % średniej, odtwarzalność 0,2 ml albo 10 % średniej (większa z wartości) |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 3733:2008 (wersja polska; wprowadza ISO 3733:1999 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Przetwory naftowe i materiały asfaltowe — Oznaczanie wody — Metoda destylacyjna
- Title (EN)
- Petroleum products and bituminous materials — Determination of water — Distillation method
Procedura krok po kroku
-
Sprawdzenie podziałki odbieralnika
Przed pierwszym użyciem dodawaj do odbieralnika wodę destylowaną porcjami po 0,05 ml z mikrobiurety 5 ml albo mikropipety z odczytem do 0,01 ml. Przy różnicy większej niż 0,05 ml między wodą dodaną a odczytaną odrzuć odbieralnik albo wywzorcuj go ponownie.
-
Próba odzysku wody
Przed oznaczeniami wlej do aparatu od 250 do 1 000 ml suchego ksylenu (najwyżej 0,02 % wody), stosownie do wielkości kolby, i przeprowadź destylację jak przy oznaczaniu. Wylej zawartość odbieralnika, a po ostudzeniu kolby dodaj do niej z biurety wodę destylowaną w ilości z tablicy 2 normy (np. 1,00 ml przy odbieralniku 2 ml — dopuszczalnie 1,0 ± 0,025 ml; 5,0 ml przy 10 ml — 5 ± 0,25 ml; 12,0 ml przy 25 ml — 12 ± 0,25 ml) i powtórz destylację. Wynik poza granicami oznacza nieszczelność, zbyt szybkie wrzenie albo dostęp wilgoci z zewnątrz.
-
Ujednorodnienie próbki
Próbki stałe, dostatecznie kruche, rozdrobnij i dokładnie wymieszaj. Próbki ciekłe wymieszaj w oryginalnym pojemniku, w razie potrzeby po ogrzaniu, w sposób sprawdzony według załącznika A normy. Przy wątpliwości co do jednorodności oznacz wodę w całej próbce albo w co najmniej trzech porcjach i podaj średnią.
-
Odmierzenie porcji badanej
Dobierz porcję tak, aby woda z niej nie przekroczyła pojemności odbieralnika (chyba że ma on kran), i odmierz ją z dokładnością ± 1 %. Próbki ciekłe odmierz cylindrem i spłucz go jedną porcją 50 ml i dwiema po 25 ml rozpuszczalnika; próbki stałe i lepkie odważ wprost do kolby i dodaj 100 ml rozpuszczalnika (przy małej zawartości wody i dużej porcji — więcej).
-
Montaż aparatu
Dodaj mieszadło magnetyczne albo kulki szklane lub inne środki zapobiegające gwałtownemu wrzeniu. Złóż aparat szczelnie dla par i cieczy, z odbieralnikiem dobranym do spodziewanej zawartości wody; przy kolbie metalowej ze zdejmowaną pokrywą włóż uszczelkę z grubego papieru zwilżonego rozpuszczalnikiem. Chłodnica i odbieralnik muszą być chemicznie czyste, a u góry chłodnicy luźny tampon z waty; przez płaszcz chłodnicy płynie zimna woda.
-
Destylacja
Ogrzewaj tak, aby skropliny spływały z chłodnicy z szybkością od 2 do 9 kropli na sekundę; przy kolbie metalowej zacznij z palnikiem około 75 mm nad dnem i stopniowo go obniżaj. Destyluj, aż poza odbieralnikiem nie widać wody, a jej objętość w odbieralniku nie zmienia się przez 5 min. Przy utrzymującym się pierścieniu wody w rurce chłodnicy ostrożnie zwiększ albo na kilka minut odetnij przepływ wody chłodzącej.
-
Odczyt
Ostudź odbieralnik z zawartością do temperatury pokojowej. Krople wody ze ścianek przenieś do warstwy wody pręcikiem szklanym albo w inny odpowiedni sposób. Odczytaj objętość wody z dokładnością do najmniejszej działki.
-
Próba ślepa rozpuszczalnika
Dla każdej nowej partii rozpuszczalnika umieść w kolbie taką objętość rozpuszczalnika, jaka idzie do oznaczeń, i przeprowadź kroki 5–7 bez próbki.
-
Obliczenie
Zawartość wody w % (V/V) = (V₁ − V₂) / V₀ × 100 albo (V₁ − V₂) / (m/ρ) × 100, a w % (m/m) = (V₁ − V₂) / m × 100, gdzie V₁ — woda w odbieralniku przy oznaczaniu [ml], V₂ — woda w próbie ślepej [ml], V₀ — objętość porcji [ml], m — masa porcji [g], ρ — gęstość próbki w 15 °C [g/ml]; gęstość wody przyjmuje się 1 g/ml.
-
Wynik i sprawozdanie
Podaj zawartość wody z dokładnością do 0,05 % (odbieralnik 2 ml) albo do 0,1 % (odbieralniki 10 i 25 ml przy porcji 100 ml albo 100 g). Sprawozdanie zawiera co najmniej powołanie normy, rodzaj i pełną identyfikację wyrobu, wynik, odstępstwa od procedury i datę badania.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Kolba destylacyjna szklana albo metalowa | Naczynie z krótką szyjką i złączem na rurkę zwrotną odbieralnika; sprawdziły się pojemności 500, 1 000 i 2 000 ml; kolba metalowa z żaroodporną uszczelką z materiału innego niż azbest | — |
| Odbieralnik z podziałką | 2, 5, 10 albo 25 ml, wymagania z tablicy 1 normy; dobierany do spodziewanej zawartości wody; gdy wody może być więcej niż 25 ml — odbieralnik 25 ml z kranem, a nadmiar wody spuszcza się do cylindra miarowego | — |
| Chłodnica zwrotna | Zalecana prosta chłodnica wodna o długości 400 mm; połączenia szczelne dla par i cieczy (szlify w szkle, pierścienie uszczelniające przy metalu) | — |
| Grzejnik | Grzejnik elektryczny przy kolbie szklanej (z mieszadłem magnetycznym skutecznie zapobiega gwałtownemu wrzeniu); przy kolbie metalowej palnik gazowy pierścieniowy z otworami po wewnętrznej stronie, przesuwany wzdłuż kolby | — |
| Mikrobiureta 5 ml albo mikropipeta | Odczyt do 0,01 ml — do sprawdzenia podziałki odbieralnika przed pierwszym użyciem | — |
| Cylinder miarowy i waga | Odmierzenie porcji badanej z dokładnością ± 1 %: próbki ciekłe w cylindrze, próbki stałe i lepkie przez ważenie wprost do kolby | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Rozpuszczalnik aromatyczny | 1330-20-7 | Bezwodny (najwyżej 0,02 % wody): ksylen techniczny (mieszanina izomerów), mieszanina 20 % (V/V) toluenu technicznego i 80 % (V/V) ksylenu albo destylat naftowy dający najwyżej 5 % (V/V) destylatu do 125 °C i co najmniej 20 % (V/V) do 160 °C (ISO 3405), o gęstości co najmniej 855 kg/m³ w 15 °C |
| Rozpuszczalnik — destylat naftowy | — | Bezwodny; 5 % (V/V) wrze między 90 °C a 100 °C, a 90 % (V/V) destyluje poniżej 210 °C |
| Rozpuszczalnik parafinowy | 540-84-1 | Bezwodny: benzyna lekka o zakresie wrzenia od 100 °C do 120 °C albo 2,2,4-trimetylopentan (izooktan) o czystości co najmniej 95 % |
| Woda destylowana | 7732-18-5 | Do sprawdzenia podziałki odbieralnika i do próby odzysku wody |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma zawiera ogólne ostrzeżenie: jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, a ustalenie zasad BHP i ograniczeń prawnych należy do użytkownika
- Ksylen (klasyfikacja zharmonizowana CLP): łatwopalna ciecz i pary (H226), działa szkodliwie w kontakcie ze skórą i w następstwie wdychania (H312, H332), działa drażniąco na skórę (H315)
- Toluen (składnik mieszaniny 20/80): wysoce łatwopalny (H225), połknięcie i dostanie się przez drogi oddechowe może grozić śmiercią (H304), działa drażniąco na skórę (H315), może wywoływać senność lub zawroty głowy (H336), podejrzewa się, że działa szkodliwie na dziecko w łonie matki (H361d), może powodować uszkodzenie narządów przez długotrwałe lub powtarzane narażenie (H373)
- 2,2,4-Trimetylopentan (CLP): H225, H304, H315, H336, działa bardzo toksycznie na organizmy wodne z długotrwałymi skutkami (H400, H410)
- Gwałtownemu wrzeniu zapobiega mieszadło magnetyczne albo kulki szklane; przy kolbie metalowej palnik pierścieniowy przesuwa się wzdłuż kolby przy materiałach, które mogą się pienić albo zestalać
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 3733:2008 (wersja polska; wprowadza ISO 3733:1999 [IDT]) — „Przetwory naftowe i materiały asfaltowe — Oznaczanie wody — Metoda destylacyjna”. Tytuł angielski: „Petroleum products and bituminous materials — Determination of water — Distillation method”.
Na czym polega ta metoda?
Próbkę ogrzewa się pod chłodnicą zwrotną z rozpuszczalnikiem niemieszającym się z wodą, który destyluje razem z wodą zawartą w próbce. Skroplone rozpuszczalnik i woda rozdzielają się w sposób ciągły w odbieralniku: woda osiada w jego wyskalowanej części, a rozpuszczalnik spływa z powrotem do kolby.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Zakres: do 25 % wody; powyżej 25 % metodę można stosować, ale bez wyznaczonej precyzji; Odbieralniki: 2, 5, 10 i 25 ml; najmniejsza działka 0,05 ml (2 i 5 ml), 0,1 ml albo 0,2 ml (10 i 25 ml, tablica 1); Szybkość destylacji: od 2 do 9 kropli skroplin na sekundę; Koniec destylacji: brak widocznej wody poza odbieralnikiem i stała objętość wody w odbieralniku przez 5 min.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 10 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Kolba destylacyjna szklana albo metalowa, Odbieralnik z podziałką, Chłodnica zwrotna, Grzejnik, Mikrobiureta 5 ml albo mikropipeta, Cylinder miarowy i waga.
Gdzie stosuje się to badanie?
Bitumy, smoły węglowe i preparaty z nich, z wyłączeniem emulsji — z rozpuszczalnikiem aromatycznym; Oleje drogowe, oleje opałowe, oleje smarowe i sulfoniany naftowe — z rozpuszczalnikiem z destylatu naftowego; Smary plastyczne — z rozpuszczalnikiem parafinowym; Rafinacja, kupno, sprzedaż i przekazywanie przetworów naftowych — korekta objętości o zawartość wody.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma zawiera ogólne ostrzeżenie: jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, a ustalenie zasad BHP i ograniczeń prawnych należy do użytkownika; Ksylen (klasyfikacja zharmonizowana CLP): łatwopalna ciecz i pary (H226), działa szkodliwie w kontakcie ze skórą i w następstwie wdychania (H312, H332), działa drażniąco na skórę (H315); Toluen (składnik mieszaniny 20/80): wysoce łatwopalny (H225), połknięcie i dostanie się przez drogi oddechowe może grozić śmiercią (H304), działa drażniąco na skórę (H315), może wywoływać senność lub zawroty głowy (H336), podejrzewa się, że działa szkodliwie na dziecko w łonie matki (H361d), może powodować uszkodzenie narządów przez długotrwałe lub powtarzane narażenie (H373); 2,2,4-Trimetylopentan (CLP): H225, H304, H315, H336, działa bardzo toksycznie na organizmy wodne z długotrwałymi skutkami (H400, H410); Gwałtownemu wrzeniu zapobiega mieszadło magnetyczne albo kulki szklane; przy kolbie metalowej palnik pierścieniowy przesuwa się wzdłuż kolby przy materiałach, które mogą się pienić albo zestalać.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 3733.