🚗 Czystość techniczna komponentów (VDA 19.1)

Motoryzacja VDA 19.1

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). Wytyczna VDA Band 19 Teil 1 „Prüfung der Technischen Sauberkeit — Partikelverunreinigung funktionsrelevanter Automobilteile” (VDA QMC) ukazała się po raz pierwszy w 2004 r., drugie, przeredagowane wydanie — w marcu 2015 r., a trzecie, przeredagowane — w 2025 r. (wydanie angielskie „3rd revised Edition”, luty 2026). Wytyczna nie jest normą PN, a polski tytuł jest tłumaczeniem roboczym. Tekstu żadnego wydania nie mieliśmy: opis opiera się na komunikacie wydawcy o trzecim wydaniu, artykule kierownika prac nad wydaniem 2015 (QZ 3/2015), opracowaniach laboratorium badań czystości technicznej (2025–2026) i na normie ISO 16232:2018, do której treść wytycznej ma zostać przeniesiona.

TRZECIE WYDANIE. Według wydawcy przeredagowanie trwało od lutego 2023 r. do maja 2025 r. i dodało nowe metody ekstrakcji na sucho oraz nowe techniki analizy; analizy standardowe pozostają porównywalne, a przy tym możliwe są badania dostosowane do problemu; dokładniej opisano badanie cząstek mniejszych niż 50 µm i wprowadzono standardową analizę SEM/EDX z jednolitymi klasami materiałów. Podstawowe metody z wydań pierwszego i drugiego zostały zachowane w dopracowanej postaci.

WYDANIE 2015. Przeredagowanie prowadziło konsorcjum 44 partnerów pod kierunkiem instytutu Fraunhofer IPA (od końca 2012 r., wersja do konsultacji latem 2014 r.). Wydanie podaje pomoc w wyborze metody ekstrakcji (grafiki i tabele przypisujące elementom metody) i parametry startowe ekstrakcji, zachowuje kwalifikację metody badaniami zaniku i wartość ślepą, dodaje nieobowiązkową procedurę odzysku cząstek testowych, ma osobny rozdział o filtracji i zaleca filtr z tkaniny PET 5 µm do standardowej analizy. Standardowa analiza mikroskopowa świetlna, z ustalonymi konwencjami oświetlenia i przetwarzania obrazu, dotyczy cząstek od około 50 µm wzwyż — bez tych konwencji wyniki różnych systemów dla tego samego filtra różniły się dwu- i trzykrotnie. Według opracowania laboratorium badań czystości technicznej wartość ślepa w wydaniu 2015 to nie więcej niż 10 % masy pozostałości (grawimetria) i 10 % liczby cząstek w każdej klasie wielkości, bez cząstek powyżej określonej wielkości, a wartości ślepej nie odejmuje się od wyniku elementu.

INTERPRETACJA. Według wydania 2015 (rozdz. 10) czystość techniczna elementów waha się znacznie bardziej niż cechy wytwarzane celowo, a wartości graniczne czystości są granicami interwencji, nie tolerancjami. Po przekroczeniu wartości granicznej najpierw sprawdza się warunki i urządzenia badawcze, potem bada drugi element z tej samej partii (próbkę zachowaną); dalsze kroki ustalają klient i dostawca.

ODPOWIEDNIK MIĘDZYNARODOWY. ISO 16232:2018 „Road vehicles — Cleanliness of components and systems” opisuje tę samą procedurę: badanie zaniku z kryterium 10 % (podwójne badanie — 30 %), wartość ślepa nie większa niż 10 % wymaganej albo oczekiwanej wartości czystości, kod czystości elementu (CCC).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Parametrów ekstrakcji, płynów badawczych, rodzajów i porów filtrów poza zaleceniem z 2015 r., klas wielkości cząstek, budowy kodu czystości, wymagań wobec pomieszczeń i szczegółów nowych metod z wydania 2025 — tekstu wytycznej nie mieliśmy.

Zasada metody

Cząstki zanieczyszczeń przenosi się z badanego elementu do płynu badawczego (cieczy albo — od wydania 2025 — także metodami na sucho), zatrzymuje na filtrze analitycznym albo pułapce cząstek i analizuje: zlicza i mierzy w klasach wielkości, ocenia masę albo rodzaj materiału. Metodę ekstrakcji kwalifikuje się badaniami zaniku, a poprawność pracy potwierdza wartość ślepa. Wynik porównuje się z wartościami granicznymi ze specyfikacji klienta, które są granicami interwencji.

Zastosowania

• Badanie czystości technicznej części samochodowych istotnych dla funkcji według wymagań klienta
• Kontrola elementów przychodzących i wychodzących oraz procesów ważnych dla czystości (mycie, obróbka, montaż) — także według ISO 16232
• Kwalifikacja metody ekstrakcji badaniami zaniku i kontrola wartości ślepej
• Postępowanie po przekroczeniu wartości granicznej: sprawdzenie warunków badania i drugi element z tej samej partii

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

VDA 19.1, 3rd revised edition 2025 (English edition 02/2026)

Tytuł (PL)

Badanie czystości technicznej — Zanieczyszczenie cząstkami części samochodowych istotnych dla funkcji (tłumaczenie robocze tytułu niemieckiego)

Title (EN)

Inspection of Technical Cleanliness — Particulate contamination of functionally relevant automotive components

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody ekstrakcji

   Dobierz metodę ekstrakcji do elementu według grafik i tabel wytycznej; jako punkt wyjścia przyjmij parametry startowe.

2. Kwalifikacja

   Potwierdź skuteczność parametrów badaniami zaniku (w ISO 16232:2018 — sześć identycznych kroków ekstrakcji, kryterium 10 %).

3. Wartość ślepa

   Oznacz wartość ślepą — całą procedurę bez elementu; nie może przekraczać 10 % wymaganej albo oczekiwanej wartości (wydanie 2015 i ISO 16232).

4. Ekstrakcja i filtracja

   Wykonaj ekstrakcję zakwalifikowanymi parametrami i przefiltruj całą ciecz przez filtr analityczny.

5. Analiza

   Zanalizuj filtr — standardowa analiza świetlna z ustalonymi konwencjami, w razie potrzeby masa pozostałości albo analiza materiału (od wydania 2025 — standardowa analiza SEM/EDX).

6. Ocena i reakcja

   Porównaj wynik ze specyfikacją klienta; po przekroczeniu wartości granicznej sprawdź warunki i urządzenia badawcze, a potem zbadaj drugi element z tej samej partii.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• W dostępnych źródłach nie ma wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy z płynami badawczymi i urządzeniami do ekstrakcji ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka i kart charakterystyki

Najczęstsze pytania