🫧 Tlen rozpuszczony w wodzie

Fizykochemia PN-EN ISO 5814

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-EN ISO 5814:2013-04 — wersja angielska, opublikowana 17.04.2013, wprowadza EN ISO 5814:2012 [IDT] i ISO 5814:2012 [IDT]; zastąpiła PN-EN 25814:1999. Polskiej wersji językowej w katalogu PKN nie ma. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu. ISO 5814:2012 to wydanie 3, które zastąpiło ISO 5814:1990.

ZAKRES (streszczenie normy). Elektrochemiczna metoda oznaczania tlenu rozpuszczonego w wodzie za pomocą ogniwa elektrochemicznego oddzielonego od próbki membraną przepuszczalną dla gazów. Wynik podaje się jako stężenie tlenu w mg/l, jako procent nasycenia albo w obu postaciach. Metoda mierzy tlen odpowiadający nasyceniu od 1 % do 100 %; większość przyrządów pozwala mierzyć powyżej 100 % (przesycenie), a pomiar takich wartości jest możliwy, gdy zapobiega się ulatnianiu tlenu przy postępowaniu z próbką i w czasie pomiaru.

ZASTOSOWANIE (streszczenie normy). Pomiary w terenie, ciągły monitoring tlenu rozpuszczonego i pomiary w laboratorium. Metoda jest zalecana dla wód silnie zabarwionych i mętnych oraz dla wód, w których metodzie jodometrycznej Winklera (ISO 5813) przeszkadzają żelazo i substancje wiążące jod. Nadaje się do wody do picia, wód naturalnych, ścieków i wód słonych; dla wód słonych, np. morskich i estuariów, korekcja na zasolenie jest niezbędna.

UKŁAD NORMY (spis treści). Zasada, zakłócenia, odczynniki, aparatura, pobieranie próbek, technika pomiaru i środki ostrożności, kalibracja, oznaczanie, obliczanie wyniku (stężenie w mg/l i procent nasycenia); zał. A (informacyjny) — dane fizykochemiczne tlenu w wodzie, zał. B (informacyjny) — dane charakteryzujące metodę („performance data”).

ROZPUSZCZALNOŚĆ TLENU. Rozpuszczalność tlenu w wodzie maleje ze wzrostem temperatury i zasolenia, a stopień nasycenia to zawartość tlenu wyrażona w procentach jego największej rozpuszczalności w tych samych warunkach — dlatego przyrządy kompensują wpływ temperatury, a w wodach słonych wynik koryguje się na zasolenie.

MONITORING WÓD — PRZEPIS. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 13 lipca 2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1576), zał. nr 8, wskaźniki 3.2.1 (tlen rozpuszczony) i 3.2.5 (nasycenie tlenem): w monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych metodyką referencyjną metody elektrochemicznej jest norma przenosząca ISO 5814 albo procedura badawcza; przepis wymienia też metodę miareczkową (PN-EN 25813) i optyczną (ISO 17289). Inną metodykę można stosować po wykazaniu jej równoważności z metodyką referencyjną (objaśnienie 1).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu normy poza zakresem i spisem treści nie mamy, dlatego nie wpisujemy budowy czujnika (materiały elektrod, elektrolit, membrana), sposobu kalibracji, warunków przepływu próbki przy membranie, tablic rozpuszczalności tlenu z zał. A, wzorów na procent nasycenia ani danych charakteryzujących metodę z zał. B. Czujników optycznych (luminescencyjnych) ta norma nie dotyczy — jej przedmiotem jest ogniwo elektrochemiczne.

Zasada metody

Tlen rozpuszczony w próbce przenika przez membranę przepuszczalną dla gazów do ogniwa elektrochemicznego czujnika. W stanie ustalonym prąd albo potencjał czujnika jest skorelowany ze stężeniem tlenu rozpuszczonego; przyrząd przelicza sygnał na mg/l albo procent nasycenia.

Sygnał czujnika zależy od temperatury, dlatego przyrządy mają kompensację temperatury. Na odpowiedź czujnika wpływa zasolenie (w wodach słonych niezbędna jest korekcja), a gazy reaktywne przenikające przez membranę, np. chlor i siarkowodór, zakłócają jego działanie.

Zastosowania

• Pomiary tlenu rozpuszczonego w terenie i ciągły monitoring
• Pomiary laboratoryjne
• Wody silnie zabarwione i mętne oraz wody, w których metodzie Winklera (ISO 5813) przeszkadzają żelazo i substancje wiążące jod
• Woda do picia, wody naturalne i ścieki
• Wody słone (morskie, estuariów) — z obowiązkową korekcją na zasolenie

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 5814:2013-04

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie tlenu rozpuszczonego — Metoda z czujnikiem elektrochemicznym

Title (EN)

Water quality — Determination of dissolved oxygen — Electrochemical probe method

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbki

   Pobieranie próbek opisuje p. 7.1 normy (treści nie przytaczamy). Tlen rozpuszczony oznacza się od razu — bezpośrednio w zbiorniku albo zaraz po pobraniu próbki (EPA 360.1: analiza natychmiastowa).

2. Kalibracja

   Według p. 7.3 normy i instrukcji producenta przyrządu (treści normy nie przytaczamy).

3. Pomiar

   Czujnik zanurza się w próbce przelanej do naczynia tak, by jej nie napowietrzyć; technikę pomiaru i środki ostrożności podaje p. 7.2 normy.

4. Korekcje

   Kompensacja temperatury w przyrządzie; w wodach słonych korekcja na zasolenie (streszczenie normy).

5. Wynik

   Stężenie tlenu rozpuszczonego w mg/l albo procent nasycenia, albo oba (rozdz. 8 normy).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w dostępnym zakresie nie podaje ostrzeżeń; z odczynnikami postępuje się według kart charakterystyki, z czujnikiem — według instrukcji producenta

Najczęstsze pytania