🔥 Reakcja na ogień materiałów budowlanych

Budownictwo PN-EN 13501-1

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). PN-EN 13501-1:2019-02 — wersja polska, opublikowana 31.10.2024, wprowadza EN 13501-1:2018 [IDT]; zastąpiła PN-EN 13501-1+A1:2010 (wersję polską). Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu — norma aktualna. Według karty normy w katalogu iTeh obejmuje wszystkie wyroby budowlane, także wbudowane w elementy budynków, z wyjątkiem kabli elektroenergetycznych, sterowniczych i telekomunikacyjnych, które klasyfikuje EN 13501-6; wyroby rozpatruje się w odniesieniu do zastosowania końcowego.

CO TO ZA NORMA. PN-EN 13501-1 nie opisuje jednego badania, tylko sposób zaliczenia wyrobu do klasy na podstawie wyników kilku badań. Klasy i kryteria są zapisane także w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2016/364 (załącznik, tabele 1–4: wyroby budowlane, pokrycia podłogowe, izolacje rur liniowych i kable). Poniżej — tabela 1 dla wyrobów budowlanych z wyjątkiem pokryć podłogowych, izolacji rur i kabli.

BADANIA. Niepalność — PN-EN ISO 1182: badanie wyrobów jednorodnych i istotnych składników wyrobów niejednorodnych w piecu w temperaturze około 750 °C; mierzy się przyrost temperatury ΔT, ubytek masy Δm i czas trwałego płomienia tf (płomień trwały — utrzymujący się co najmniej 5 s). Ciepło spalania — PN-EN ISO 1716: próbkę o określonej masie spala się przy stałej objętości w atmosferze tlenu w bombie kalorymetrycznej wzorcowanej kwasem benzoesowym i wyznacza ciepło spalania brutto PCS. Pojedynczy płonący przedmiot (SBI) — PN-EN 13823: wyrób w narożniku z dwóch skrzydeł (płyty podkładowe skrzydła długiego (1000 ± 5) mm × (1500 ± 5) mm) poddany działaniu palnika w narożu; z pomiarów wyznacza się m.in. FIGRA, THR600s, LFS, SMOGRA i TSP600s. Zapalność małym płomieniem — PN-EN ISO 11925-2: próbka pionowa 250 mm × 90 mm, płomień o wysokości 20 mm przykładany do powierzchni albo krawędzi przez 15 s albo 30 s; mierzy się zasięg płomienia Fs, a zapalenie się bibuły pod próbką wskazuje płonące krople.

KRYTERIA KLAS (rozporządzenie 2016/364, tabela 1). A1: PN-EN ISO 1182 — ΔT ≤ 30 °C, Δm ≤ 50 %, tf = 0 (brak trwałego płomienia), oraz PN-EN ISO 1716 — PCS ≤ 2,0 MJ/kg dla wyrobu (dla składników zależnie od rodzaju także ≤ 1,4 MJ/m²). A2: PN-EN ISO 1182 (ΔT ≤ 50 °C, Δm ≤ 50 %, tf ≤ 20 s) albo PN-EN ISO 1716 (PCS ≤ 3,0 MJ/kg, dla składników ≤ 4,0 MJ/m²), oraz PN-EN 13823 — FIGRA ≤ 120 W/s, LFS mniejsze niż krawędź próbki, THR600s ≤ 7,5 MJ. B: SBI jak w A2 oraz PN-EN ISO 11925-2 przy ekspozycji 30 s — Fs ≤ 150 mm w ciągu 60 s. C: FIGRA ≤ 250 W/s, LFS mniejsze niż krawędź próbki, THR600s ≤ 15 MJ oraz badanie małym płomieniem jak w B. D: FIGRA ≤ 750 W/s oraz badanie małym płomieniem jak w B. E: PN-EN ISO 11925-2 przy ekspozycji 15 s — Fs ≤ 150 mm w ciągu 20 s. F: przy ekspozycji 15 s Fs > 150 mm w ciągu 20 s.

KLASYFIKACJA DODATKOWA. Dym: s1 — SMOGRA ≤ 30 m²/s² i TSP600s ≤ 50 m²; s2 — SMOGRA ≤ 180 m²/s² i TSP600s ≤ 200 m²; s3 — inne niż s1 i s2. Płonące krople lub cząstki w badaniu SBI w ciągu 600 s: d0 — brak; d1 — brak utrzymujących się dłużej niż 10 s; d2 — inne niż d0 i d1. Zapalenie się bibuły w badaniu PN-EN ISO 11925-2 daje d2. Oznaczenie klasy ma postać np. B-s1,d0.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Mocy palnika SBI, czasu trwania badań, liczby próbek, warunków kondycjonowania i doboru podłoży (PN-EN 13238), wymiarów próbek do PN-EN ISO 1182 i PN-EN ISO 1716, kryteriów dla pokryć podłogowych, izolacji rur i kabli (tabele 2–4 rozporządzenia) — z wyjątkiem tego, co przytoczono, nie było ich w dostępnych tekstach norm. Nie podajemy też, które laboratoria wykonują te badania ani kto wydaje raporty klasyfikacyjne.

Zasada metody

Wyrób zalicza się do klasy reakcji na ogień według kryteriów normy, porównując wyniki badań: niepalności w piecu w około 750 °C (przyrost temperatury, ubytek masy, czas trwałego płomienia), ciepła spalania brutto w bombie kalorymetrycznej w atmosferze tlenu, badania pojedynczego płonącego przedmiotu SBI w narożniku z dwóch skrzydeł (wskaźnik FIGRA, ciepło THR600s, boczne rozprzestrzenianie LFS, dym SMOGRA i TSP600s, płonące krople) i zapalności małym płomieniem o wysokości 20 mm przykładanym przez 15 s albo 30 s (zasięg płomienia Fs, zapalenie bibuły). Klasy A1 i A2 wymagają spełnienia kryteriów niepalności albo ciepła spalania, klasy A2–D — kryteriów SBI, a klasy B–F — kryteriów badania małym płomieniem.

Zastosowania

• Klasyfikacja reakcji na ogień wyrobów budowlanych z wyjątkiem pokryć podłogowych, izolacji rur liniowych i kabli (rozporządzenie (UE) 2016/364, tabela 1)
• Pokrycia podłogowe, izolacje cieplne rur liniowych i kable elektryczne — osobne tabele kryteriów (rozporządzenie (UE) 2016/364, tabele 2–4)
• Wyroby jednorodne i istotne składniki wyrobów niejednorodnych w badaniu niepalności (PN-EN ISO 1182, rozdz. 1)
• Wyroby w zasadzie płaskie w badaniu SBI (PN-EN 13823, rozdz. 1)
• Wyroby niepłaskie, np. izolacje rur, w badaniu małym płomieniem w postaci końcowego zastosowania (PN-EN ISO 11925-2, p. 5.3)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 13501-1:2019-02

Tytuł (PL)

Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków — Część 1: Klasyfikacja na podstawie badań reakcji na ogień

Title (EN)

Fire classification of construction products and building elements — Part 1: Classification using data from reaction to fire tests

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbek

   Przygotować próbki i podłoża dla każdego potrzebnego badania; kondycjonowanie i dobór podłoży według PN-EN 13238 (powołanej w PN-EN ISO 1182 i PN-EN 13823).

2. Niepalność (klasy A1, A2)

   Wykonać badanie w piecu według PN-EN ISO 1182 i wyznaczyć ΔT, Δm i tf.

3. Ciepło spalania (klasy A1, A2)

   Spalić próbkę o określonej masie w bombie w atmosferze tlenu i wyznaczyć PCS, uwzględniając straty ciepła i ciepło parowania wody (PN-EN ISO 1716, rozdz. 4).

4. Badanie SBI (klasy A2–D)

   Zamontować skrzydła próbki na płytach podkładowych, poddać działaniu palnika w narożu i wyznaczyć FIGRA, THR600s, LFS, SMOGRA, TSP600s oraz obserwować płonące krople (PN-EN 13823).

5. Mały płomień (klasy B–F)

   Ustawić płomień o wysokości 20 mm, przyłożyć go do powierzchni albo krawędzi próbki 250 mm × 90 mm przez 15 s (klasa E) albo 30 s (klasy B–D), zmierzyć Fs i obserwować zapalenie bibuły (PN-EN ISO 11925-2, p. 7.3).

6. Klasyfikacja

   Porównać wyniki z kryteriami klas i klasyfikacji dodatkowej (PN-EN 13501-1; rozporządzenie (UE) 2016/364, tabela 1) i podać klasę w postaci np. B-s1,d0.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Badania ogniowe mogą być niebezpieczne i powstają w nich toksyczne lub szkodliwe dymy i gazy — ocena zagrożeń, pisemne instrukcje bezpieczeństwa i szkolenie personelu (PN-EN 13823, ostrzeżenie; PN-EN ISO 11925-2, p. 7.3)
• Dymy i gazy usuwa się ze stanowiska pracy (PN-EN 13823, ostrzeżenie)
• Środki gaszenia próbki: ręczny zraszacz wodny albo gaz obojętny, np. sprężony azot, oraz gaśnice; tlące się próbki może być trzeba zanurzyć w wodzie (PN-EN ISO 11925-2, p. 7.3)
• Tlen do bomby kalorymetrycznej — tlen z elektrolizy może zawierać wodór (PN-EN ISO 1716, p. 6.2, ostrzeżenie)

Najczęstsze pytania