🔥 Temperatura zapłonu metodą Pensky'ego-Martensa

Petrochemia PN-EN ISO 2719

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-EN ISO 2719:2026-06 — wersja angielska, opublikowana 11.06.2026, wprowadza EN ISO 2719:2025 i ISO 2719:2025 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 2719:2016-08 i jej zmianę A1:2021-06 (wersje polska i angielska), które wycofano 11.06.2026. Polskiej wersji obecnego wydania jeszcze nie ma.

ZAKRES (rozdz. 1). Norma podaje trzy procedury — A, B i C — oznaczania temperatury zapłonu w zamkniętym tyglu Pensky'ego-Martensa dla cieczy palnych, cieczy z zawiesiną ciał stałych, cieczy tworzących w warunkach badania błonkę na powierzchni, biodiesla i innych cieczy, w zakresie od 40 °C do 370 °C. Procedura A dotyczy paliw destylatowych (olej napędowy, mieszaniny z biodieslem, olej opałowy, paliwa turbinowe), nowych i używanych olejów smarowych, farb i lakierów oraz innych cieczy jednorodnych nieobjętych procedurami B i C. Procedura B — paliw pozostałościowych, pozostałości upłynnionych, przepracowanych olejów smarowych, mieszanin cieczy z ciałami stałymi oraz cieczy, które tworzą błonkę albo mają taką lepkość, że w warunkach mieszania i ogrzewania procedury A nie nagrzewają się równomiernie. Procedura C — estrów metylowych kwasów tłuszczowych (FAME) według specyfikacji takich jak EN 14214 albo ASTM D6751. Norma nie dotyczy farb i lakierów wodorozcieńczalnych (dla nich ISO 3679); ciecze ze śladami bardzo lotnych składników bada się według ISO 1523 albo ISO 3679. Naftę o temperaturze zapłonu powyżej 40 °C technicznie można badać tą metodą, ale przyjęte jest badanie według ISO 13736, a oleje smarowe zwykle bada się według ISO 2592.

WYDANIE (przedmowa). Piąte wydanie ISO 2719:2025 zastąpiło wydanie czwarte z 2016 r. razem ze zmianą Amd 1:2021. Zmieniono m.in. definicję 3.1, punkty o aparaturze, jej ustawieniu i sprawdzaniu, korekcie wyniku (11.2) i sprawozdaniu; załącznik A — sprawdzanie aparatu materiałami odniesienia — stał się normatywny, a nowy normatywny załącznik D określa wymagania dla zapalników z drutem żarowym i detektorów zapłonu.

CO MIERZY WYNIK (wprowadzenie). Temperatura zapłonu nie jest stałą fizykochemiczną materiału: zależy od konstrukcji i stanu aparatu oraz od przebiegu badania, więc definiuje ją tylko znormalizowana metoda i nie ma ogólnie ważnej zależności między wynikami różnych metod ani aparatów innych niż wskazany. Wartości temperatury zapłonu służą w przepisach o transporcie, magazynowaniu i bezpieczeństwie do klasyfikacji materiałów „łatwopalnych” i „palnych” — dokładne granice klas podaje każdy przepis. Wynik może też wskazać obecność bardzo lotnych składników w materiale mało lotnym.

MATERIAŁY NIESTABILNE (wprowadzenie). Nie należy badać materiałów potencjalnie niestabilnych, ulegających rozkładowi albo wybuchowych, dopóki nie ustalono, że ogrzanie ich ilości przewidzianej w metodzie w kontakcie z metalowymi częściami aparatu w wymaganym zakresie temperatur nie wywołuje rozkładu, wybuchu ani innych niekorzystnych skutków.

JAK PRZEBIEGA BADANIE — WEDŁUG WYDANIA Z 1988 R. W wydaniu z 1988 r. próbkę w tyglu zamkniętym pokrywą ogrzewa się o 5–6 °C/min przy mieszaniu 90–120 obr./min; płomień testowy wprowadza się w przestrzeń nad cieczą (opuszczenie 0,5 s, pozostawienie 1 s) bez mieszania w tej chwili — co 1 °C, gdy oczekiwana temperatura zapłonu nie przekracza 110 °C, a co 2 °C powyżej, zaczynając 17–28 °C poniżej oczekiwanej wartości. Za temperaturę zapłonu przyjmuje się odczyt, przy którym druga lub dalsza (do dwudziestej) aplikacja wywołuje wyraźny zapłon wewnątrz tygla; niebieskawa otoczka wokół płomienia testowego nie jest zapłonem. Dla cieczy bardzo lepkich: mieszanie 250 ± 10 obr./min i ogrzewanie 1–1,5 °C/min. Wynik koryguje się na ciśnienie 101,3 kPa: wynik skorygowany = odczyt + 0,25 · (101,3 − p), p w kPa. Obecne wydanie zachowuje podział na procedury, korektę na ciśnienie (p. 11) i dane precyzji (rozdz. 13), ale wartości trzeba sprawdzić w jego punkcie 10.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Wartości z obecnego wydania dla procedur A, B i C (szybkości ogrzewania i mieszania, odstępy aplikacji źródła zapłonu), wymagań dla aparatu, czujnika temperatury i zapalników (załączniki B–D), sposobu sprawdzania aparatu materiałami odniesienia (załącznik A) i danych precyzji (rozdz. 13) — znamy tylko tytuły tych punktów.

Zasada metody

Próbkę w tyglu Pensky'ego-Martensa, zamkniętym pokrywą z urządzeniem zapalającym, ogrzewa się przy ciągłym mieszaniu, a w określonych odstępach temperatury wprowadza się źródło zapłonu w przestrzeń nad cieczą. Temperatura zapłonu to najniższa temperatura, skorygowana na ciśnienie 101,3 kPa, przy której źródło zapłonu powoduje zapłon par nad próbką w warunkach badania.

Norma ma trzy procedury: A — dla cieczy jednorodnych (paliwa destylatowe, oleje smarowe, farby i lakiery), B — dla cieczy lepkich, z zawiesiną albo tworzących błonkę, których warunki procedury A nie nagrzewają równomiernie, C — dla FAME. Wynik zależy od aparatu i przebiegu badania, dlatego jest ważny tylko w odniesieniu do tej metody.

Zastosowania

• Paliwa destylatowe — olej napędowy, mieszaniny z biodieslem, olej opałowy, paliwa turbinowe (procedura A)
• Nowe i używane oleje smarowe, farby i lakiery (oprócz wodorozcieńczalnych) oraz inne ciecze jednorodne (procedura A)
• Paliwa pozostałościowe, przepracowane oleje smarowe, ciecze z zawiesiną i tworzące błonkę (procedura B)
• Estry metylowe kwasów tłuszczowych (FAME) według specyfikacji takich jak EN 14214 (procedura C)
• Klasyfikacja materiałów łatwopalnych i palnych w przepisach o transporcie, magazynowaniu i bezpieczeństwie — granice klas według danego przepisu

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 2719:2026-06

Tytuł (PL)

Oznaczanie temperatury zapłonu — Metoda zamkniętego tygla Pensky’ego-Martensa

Title (EN)

Determination of flash point — Pensky-Martens closed cup method

Procedura krok po kroku

1. Ocena materiału

   Nie badać materiałów potencjalnie niestabilnych, ulegających rozkładowi albo wybuchowych, dopóki nie ustalono, że ich ogrzanie w aparacie nie wywoła rozkładu ani wybuchu (wprowadzenie). Wybrać procedurę A, B albo C według rodzaju próbki (rozdz. 1).

2. Przygotowanie aparatu

   Ustawienie aparatu, czyszczenie tygla, montaż i sprawdzenie materiałami odniesienia — według rozdz. 7 i załącznika A normy.

3. Pobranie i przygotowanie próbki

   Według rozdz. 8–9 normy — osobno dla produktów naftowych (podział próbki, próbki z nierozpuszczoną wodą, próbki ciekłe, bardzo lepkie, półstałe i stałe) oraz dla farb i lakierów.

4. Oznaczanie

   Napełnić tygiel do kreski, zamknąć pokrywą, ogrzewać przy mieszaniu i wprowadzać źródło zapłonu w przestrzeń nad cieczą — według procedury A, B albo C (rozdz. 10). Niebieskawej otoczki wokół płomienia testowego nie uznaje się za zapłon.

5. Korekta na ciśnienie i wynik

   Odczytaną temperaturę zapłonu koryguje się na ciśnienie 101,3 kPa (rozdz. 11); wynik i sprawozdanie — według rozdz. 12 i 14, precyzja — rozdz. 13.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Nie badać materiałów potencjalnie niestabilnych, rozkładających się albo wybuchowych bez wcześniejszego ustalenia, że ogrzanie w aparacie jest bezpieczne (wprowadzenie normy)
• W czasie badania nad tyglem powstaje zapłon par — aparat ustawić w miejscu wskazanym w p. 7.2 normy, z dala od materiałów palnych, i nie pochylać się nad tyglem przy aplikacji źródła zapłonu
• Tygiel i próbka osiągają wysoką temperaturę (zakres metody do 370 °C) — chronić dłonie przy ich wyjmowaniu

Najczęstsze pytania