🔩 Badanie stali zbrojeniowej (rozciąganie, gięcie)

Budownictwo PN-EN ISO 15630-1

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). PN-EN ISO 15630-1:2019-04 „Stal do zbrojenia i sprężania betonu — Metody badań — Część 1: Pręty, walcówka i drut do zbrojenia betonu” — wersja polska, opublikowana 06.07.2020, wprowadza EN ISO 15630-1:2019 i ISO 15630-1:2019 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 15630-1:2011 (wersję polską i angielską). Karta nie ma adnotacji o wycofaniu — norma aktualna. ISO 15630-1:2019 (wydanie trzecie, 07.02.2019) zastąpiło wydanie z 2010 r.; zmieniono m.in. rozdz. 4 (postanowienia ogólne o próbkach), p. 5.3 (przebieg próby rozciągania) i p. 6.3 (przebieg próby zginania) oraz dodano rozdz. 13 z badaniami specjalnymi.

ZAKRES I UKŁAD NORMY (wstęp, spis treści). Seria ISO 15630 ma zebrać w jednym miejscu metody badań stali do zbrojenia i sprężania betonu; część 1 dotyczy prętów, walcówki i drutu do zbrojenia betonu. Metody standardowe to: próba rozciągania w temperaturze pokojowej (rozdz. 5), próba zginania (rozdz. 6), próba zginania zwrotnego (rozdz. 7), badanie zmęczeniowe przy osiowym obciążeniu (rozdz. 8), analiza chemiczna (rozdz. 9), pomiar cech geometrycznych (rozdz. 10), względne pole powierzchni żeber albo wgnieceń fR, fP (rozdz. 11) i odchyłka od nominalnej masy na metr (rozdz. 12). Rozdz. 13 zbiera badania specjalne — rozciąganie w podwyższonej i w niskiej temperaturze oraz badanie przy cyklicznym obciążeniu niesprężystym — stosowane tylko wtedy, gdy przewiduje je norma wyrobu. Do badań metali w ogólności norma odsyła do norm ISO (rozciąganie — ISO 6892-1) i podaje postanowienia uzupełniające.

PRÓBA ROZCIĄGANIA (rozdz. 5). Maszyna wytrzymałościowa sprawdzona i wzorcowana według ISO 7500-1, co najmniej klasy 1. Ekstensometr do wyznaczania Rp0,2 — klasy 1 według ISO 9513; do wyznaczania całkowitego wydłużenia przy największej sile Agt wystarcza klasa 2, a baza pomiarowa ekstensometru do Agt ma co najmniej 100 mm i podaje się ją w sprawozdaniu. W wydaniu 2010 (p. 5.3, zmienionym w wydaniu 2019 — treści nowego brzmienia nie znamy) próbę wykonywano według ISO 6892-1; wytrzymałość obliczano na nominalnym polu przekroju, chyba że norma wyrobu stanowi inaczej; wydłużenie po zerwaniu A mierzono na długości pomiarowej równej 5 średnicom nominalnym, chyba że norma wyrobu stanowi inaczej; Agt wyznaczane ręcznie po zerwaniu obliczano jako Ag + Rm/2 000, mierząc Ag na dłuższej części próbki na odcinku 100 mm, w odległości co najmniej 50 mm albo 2d od miejsca zerwania.

PRÓBA ZGINANIA (rozdz. 6). Próbkę zgina się na trzpieniu — w urządzeniu z trzpieniem, podporą i zabierakiem albo w urządzeniu z podporami i trzpieniem (np. według ISO 7438). Kąt zgięcia i średnicę trzpienia D określa odpowiednia norma wyrobu. Wynik ocenia się według wymagań normy wyrobu; jeśli ich nie podano, brak pęknięć widocznych dla osoby o normalnym albo skorygowanym wzroku oznacza, że próbka wytrzymała próbę. Powierzchniowe ciągliwe naderwanie u podstawy żeber albo wgnieceń nie jest uszkodzeniem — gdy jego głębokość nie jest większa niż szerokość. W wydaniu 2010 próbę wykonywano w temperaturze od 10 °C do 35 °C, chyba że strony uzgodniły inaczej (p. 6.3 zmieniono w wydaniu 2019).

PRÓBA ZGINANIA ZWROTNEGO (rozdz. 7, według wydania 2010). Próba ma trzy etapy: zgięcie na trzpieniu (kąt i średnica według normy wyrobu, oględziny pęknięć i rys), sztuczne starzenie (temperatura i czas według normy wyrobu, a gdy ich nie podano — według postanowień ogólnych normy) i odgięcie o określony kąt po swobodnym ostygnięciu w spokojnym powietrzu do temperatury od 10 °C do 35 °C. Wynik ocenia się jak w próbie zginania.

MASA NA METR (rozdz. 12, według wydania 2010). Próbka ma końce przycięte prostopadle; długość i masę mierzy się z dokładnością co najmniej ± 0,5 %. Odchyłkę wyznacza się z różnicy rzeczywistej masy na metr (z masy i długości próbki) i nominalnej masy na metr podanej w normie wyrobu.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Wymagań dla klas stali (granica plastyczności, stosunek Rm/Re, Agt, średnica trzpienia, kąt gięcia, liczba próbek z partii) — ustala je norma wyrobu, nie norma metody. Szybkości obciążania przy rozciąganiu — podaje je ISO 6892-1 (osobny wpis Bazy wiedzy). Nowego brzmienia rozdz. 4 i p. 5.3 i 6.3 z wydania 2019 — dostępny podgląd normy kończy się na wstępie, a opis tych punktów pochodzi z wydania 2010; tam, gdzie wydanie 2019 je zmieniło, zaznaczamy to w tekście.

Zasada metody

Próba rozciągania: próbkę pręta, walcówki albo drutu rozciąga się według ISO 6892-1 z postanowieniami uzupełniającymi normy (maszyna co najmniej klasy 1, ekstensometr do Agt o bazie co najmniej 100 mm) i wyznacza granicę plastyczności (ReH albo Rp0,2), wytrzymałość na rozciąganie Rm, wydłużenie po zerwaniu A i całkowite wydłużenie przy największej sile Agt.

Próba zginania i zginania zwrotnego: próbkę zgina się na trzpieniu o średnicy i do kąta podanych w normie wyrobu (w próbie zwrotnej — zgięcie, sztuczne starzenie i odgięcie), a wynik ocenia według normy wyrobu, a gdy jej wymagań brak — po braku pęknięć widocznych gołym okiem.

Zastosowania

• Badanie prętów, walcówki i drutu do zbrojenia betonu metodami standardowymi normy (rozdz. 5–12)
• Sprawdzanie właściwości wymaganych w normie wyrobu — norma metody podaje sposób badania, a wymagania i kryteria oceny bierze się z normy wyrobu
• Badania specjalne (rozdz. 13) — tylko gdy przewiduje je norma wyrobu: rozciąganie w podwyższonej i niskiej temperaturze, cykliczne obciążenie niesprężyste

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 15630-1:2019-04

Tytuł (PL)

Stal do zbrojenia i sprężania betonu — Metody badań — Część 1: Pręty, walcówka i drut do zbrojenia betonu

Title (EN)

Steel for the reinforcement and prestressing of concrete — Test methods — Part 1: Reinforcing bars, rods and wire

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Próbkę pobiera się z pręta, walcówki albo drutu w stanie dostawy, chyba że norma wyrobu stanowi inaczej; próbkę z kręgu prostuje się przed badaniem, a sposób prostowania i ewentualne sztuczne starzenie podaje w sprawozdaniu (rozdz. 4 według wydania 2010 — w wydaniu 2019 zmieniony).

2. Próba rozciągania

   Wykonać według ISO 6892-1 z postanowieniami rozdz. 5: maszyna co najmniej klasy 1, ekstensometr klasy 1 do Rp0,2 (do Agt dopuszczalna klasa 2, baza co najmniej 100 mm). Wyznaczyć ReH albo Rp0,2, Rm, A i Agt; w wydaniu 2010 — na nominalnym polu przekroju, A na długości 5d.

3. Próba zginania

   Zgiąć próbkę na trzpieniu w urządzeniu z rys. 2 normy albo na podporach z trzpieniem; kąt zgięcia i średnica trzpienia według normy wyrobu (rozdz. 6).

4. Ocena zginania

   Ocenić według normy wyrobu; gdy wymagań brak — brak pęknięć widocznych dla osoby o normalnym albo skorygowanym wzroku. Powierzchniowe ciągliwe naderwanie u podstawy żeber o głębokości nie większej niż szerokość nie jest uszkodzeniem (p. 6.4).

5. Próba zginania zwrotnego

   Zgiąć próbkę na trzpieniu, poddać ją sztucznemu starzeniu według normy wyrobu, ostudzić swobodnie w spokojnym powietrzu do temperatury od 10 °C do 35 °C i odgiąć o kąt podany w normie wyrobu; ocenić jak w próbie zginania (rozdz. 7, według wydania 2010).

6. Sprawozdanie

   Według wydania 2010: odniesienie do normy, identyfikacja próbki ze średnicą nominalną, długość swobodna próbki, rodzaj badania i wyniki, norma wyrobu (jeśli dotyczy) i inne informacje o próbce, aparaturze i przebiegu.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie podaje wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy przy maszynie wytrzymałościowej i urządzeniach do zginania ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka

Najczęstsze pytania