💊 Test uwalniania substancji czynnej z postaci stałych leku

Farmacja i kosmetyki Ph. Eur. 2.9.3

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). Ph. Eur. 2.9.3 „Dissolution test for solid dosage forms” — rozdział ogólny Farmakopei Europejskiej. Obowiązuje wydanie 12 (suplement 12.3 od 01.07.2026); wydanie 13 (suplement 13.1) obowiązuje od 01.01.2027, a jego wykaz tekstów nowych, zmienionych i poprawionych nie wymienia rozdziału 2.9.3. Tekst farmakopei jest płatny — opis oparto na tekście zharmonizowanym w Grupie Dyskusyjnej Farmakopei (PDG, dokument Q-01 „Dissolution”), który przejmują Ph. Eur. 2.9.3, JP 6.10 i USP <711>, oraz na ICH Q4B Annex 7(R2).

ZAKRES. Badanie służy do sprawdzania zgodności doustnych postaci leku z wymaganiami dotyczącymi uwalniania; jednostką dawkowania jest 1 tabletka, 1 kapsułka albo ilość podana w monografii. Tekst zawiera procedury dla postaci o natychmiastowym, przedłużonym i opóźnionym uwalnianiu.

APARATY. Aparat 1 (koszyczek) i aparat 2 (łopatka): naczynie cylindryczne z dnem półkulistym o pojemności 1 litra (wysokość 160–210 mm, średnica wewnętrzna 98–106 mm), medium utrzymywane w 37,0 ± 0,5 °C, prędkość obrotów utrzymywana z dokładnością ±4 %, oś wału nie dalej niż 2 mm od osi naczynia, odległość koszyczka albo łopatki od dna 25 ± 2 mm. Postać pływającą można obciążyć (np. kilka zwojów drutu albo walidowane obciążniki). Aparat 3 (cylinder posuwisto-zwrotny): częstość zanurzeń z dokładnością ±5 %, skok 9,9–10,1 cm — w farmakopei japońskiej nieprzyjęty. Aparat 4 (komora przepływowa): pompa 240–960 ml/h, standardowe przepływy 4, 8 i 16 ml/min (±5 %), komory o średnicy 12 i 22,6 mm. Przydatność zestawu sprawdza się przez zgodność wymiarów i tolerancji oraz okresową kontrolę objętości i temperatury medium, prędkości obrotów, częstości zanurzeń i przepływu.

WYKONANIE (aparat 1 albo 2, postać o natychmiastowym uwalnianiu). Odmierza się podaną objętość medium (±1 %), doprowadza do 37,0 ± 0,5 °C, usuwa termometr, umieszcza 1 jednostkę bez pęcherzyków powietrza i od razu uruchamia aparat. Porcje pobiera się w podanych czasach (tolerancja ±2 %) ze strefy w połowie między powierzchnią medium a górą koszyczka albo łopatki, nie bliżej niż 1 cm od ściany naczynia; przy kilku punktach czasowych ubytek uzupełnia się świeżym medium o 37 °C albo uwzględnia w obliczeniach. Porcje sączy się od razu (chyba że wykazano, że sączenie jest zbędne) przez obojętny sączek. Medium buforowane doprowadza się do pH podanego ±0,05; gazy rozpuszczone, jeśli wpływają na wynik, usuwa się przed badaniem.

OCENA (postać o natychmiastowym uwalnianiu). S1 — 6 jednostek, żadna poniżej Q + 5 %; S2 — kolejne 6, średnia z 12 ≥ Q i żadna poniżej Q − 15 %; S3 — kolejne 12, średnia z 24 ≥ Q, nie więcej niż 2 poniżej Q − 15 % i żadna poniżej Q − 25 %. Q to podana w monografii ilość rozpuszczonej substancji czynnej w procentach zawartości deklarowanej. Postaci o przedłużonym uwalnianiu oceniane są w poziomach L1–L3, a o opóźnionym — w etapie kwasowym (A1–A3) i buforowym (B1–B3).

WZAJEMNA UZNAWALNOŚĆ (ICH Q4B Annex 7(R2)). Ph. Eur. 2.9.3, JP 6.10 i USP <711> uznaje się za wymienne dla aparatu koszyczkowego, łopatkowego i komory przepływowej — z zastrzeżeniami: nie dotyczy to mediów z enzymami, postaci dojelitowych (opóźnionego uwalniania), naczyń większych niż 1 litr ani interpretacji 2 farmakopei japońskiej; medium, prędkość mieszania, czasy pobierania i obciążniki podaje i uzasadnia dokumentacja rejestracyjna, tak samo kryteria akceptacji.

PORÓWNYWANIE PROFILI (ICH M9). Przy zwolnieniu z badań biorównoważności na podstawie systemu klasyfikacji biofarmaceutycznej (BCS) porównuje się profile uwalniania: aparat łopatkowy 50 obr./min albo koszyczkowy 100 obr./min, 900 ml medium albo mniej, 37 ± 1 °C, co najmniej 12 jednostek, bufory o pH 1,2, 4,5 i 6,8, bez rozpuszczalników organicznych i surfaktantów; profile są podobne, gdy współczynnik f2 ≥ 50. Samo badanie uwalniania nie jest badaniem biorównoważności.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Objętości medium, prędkości mieszania, czasów pobierania i wartości Q nie podaje rozdział ogólny — ustala je monografia szczegółowa albo dokumentacja rejestracyjna. Nie podajemy też metody oznaczania substancji czynnej (tekst wymaga „odpowiedniej metody”) ani lokalnych różnic tekstu Ph. Eur. względem tekstu zharmonizowanego, bo tekstu farmakopei nie ma w wolnym dostępie.

Zasada metody

Jednostkę dawkowania umieszcza się w aparacie z medium o temperaturze 37,0 ± 0,5 °C — w koszyczku obrotowym, na dnie naczynia z łopatką, w cylindrze posuwisto-zwrotnym albo w komorze przepływowej. W podanych czasach pobiera się i sączy porcje medium i oznacza w nich substancję czynną odpowiednią metodą. Wynik wyraża się jako ilość rozpuszczoną w procentach zawartości deklarowanej i ocenia etapami według tablic akceptacji.

Zastosowania

• Badanie zgodności doustnych postaci stałych z wymaganiami monografii — tabletki i kapsułki o natychmiastowym uwalnianiu (etapy S1–S3)
• Postaci o przedłużonym uwalnianiu — kilka punktów czasowych wyrażonych w godzinach, ocena w poziomach L1–L3
• Postaci o opóźnionym uwalnianiu (dojelitowe) — etap kwasowy w 0,1 N kwasie solnym przez 2 h i etap buforowy pH 6,8
• Porównywanie profili uwalniania (współczynnik f2) przy zwolnieniu z badań biorównoważności na podstawie BCS (ICH M9)
• Dokumentacja rejestracyjna w regionach ICH — wymienność Ph. Eur. 2.9.3, JP 6.10 i USP <711> na warunkach ICH Q4B Annex 7(R2)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

Ph. Eur. 2.9.3 (Farmakopea Europejska, wydanie 12)

Tytuł (PL)

Badanie uwalniania z postaci stałych (tłumaczenie robocze)

Title (EN)

Dissolution test for solid dosage forms

Procedura krok po kroku

1. Sprawdzenie aparatu

   Wymiary i tolerancje aparatu oraz okresowo: objętość i temperatura medium, prędkość obrotów (aparat 1 i 2), częstość zanurzeń (aparat 3), przepływ (aparat 4).

2. Przygotowanie medium

   Medium według monografii; bufor do pH ±0,05; jeśli gazy rozpuszczone wpływają na wynik — usunięcie ich przed badaniem.

3. Napełnienie i termostatowanie

   Podana objętość medium (±1 %) w naczyniu, doprowadzenie do 37,0 ± 0,5 °C, wyjęcie termometru.

   🌡 Temperatura: 37,0 ± 0,5 °C

4. Wprowadzenie jednostki

   Jedna jednostka dawkowania na naczynie, bez pęcherzyków powietrza na jej powierzchni; w aparacie 1 — do suchego koszyczka, w aparacie 2 — opada na dno (postać pływającą obciąża się); aparat uruchamia się od razu z podaną prędkością.

5. Pobieranie porcji

   W podanych czasach (±2 %), ze strefy w połowie między powierzchnią medium a górą koszyczka lub łopatki, nie bliżej niż 1 cm od ściany; naczynie przykryte, temperaturę sprawdza się w odpowiednich chwilach.

6. Uzupełnienie objętości

   Przy kilku punktach czasowych pobraną objętość zastępuje się świeżym medium o 37 °C albo — gdy wykazano, że nie jest to potrzebne — uwzględnia zmianę objętości w obliczeniach.

7. Sączenie i oznaczenie

   Porcje sączy się od razu przez obojętny sączek (chyba że sączenie jest zbędne) i oznacza substancję czynną odpowiednią metodą.

8. Ocena wyników

   Natychmiastowe uwalnianie — etapy S1, S2, S3 (tablica akceptacji 1); przedłużone — poziomy L1–L3; opóźnione — etap kwasowy A1–A3 i buforowy B1–B3 (Q domyślnie 75 %). Badanie kontynuuje się do kolejnego etapu tylko wtedy, gdy wcześniejszy nie dał zgodności.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kwas solny i wodorotlenek sodu do przygotowania mediów i korekty pH — postępowanie według kart charakterystyki dla danego stężenia
• Substancje czynne i wzorce — postępowanie według karty charakterystyki danej substancji

Najczęstsze pytania