🎨 Przyczepność powłok (cross-cut test)

Motoryzacja PN-EN ISO 2409

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). PN-EN ISO 2409:2021-03 — wersja polska (opublikowana 01.07.2022), wprowadza EN ISO 2409:2020 i ISO 2409:2020 [IDT], zastąpiła PN-EN ISO 2409:2013-06 (wersję polską i angielską). Karta nie ma adnotacji o wycofaniu. W katalogu ISO wydanie 2020 ma etap 90.92 („do rewizji”). Piąte wydanie ISO (31.08.2020) dodało rozdziały 3 i 4, zaktualizowało wymagania dla narzędzi jedno- i wieloostrzowych, usunęło odwołania do noży dostępnych w handlu i — wobec założenia badania gotowych wyrobów — przygotowanie płytek z rozdziału 7. Już wydanie z 2013 r. przeniosło sposoby usuwania luźnej powłoki do informacyjnego załącznika A jako przykłady i przestało określać siłę przylegania taśmy samoprzylepnej, przywróciło narzędzie jednoostrzowe, dodało narzędzie do urządzenia z napędem i kod oznaczenia wyniku.

ZAKRES (rozdz. 1). Norma określa metodę oceny odporności powłok z farb i lakierów (w tym bejc do drewna) na oddzielanie od podłoża po nacięciu w powłoce aż do podłoża siatki pod kątem prostym. Własność oznaczana tą empiryczną metodą zależy m.in. od przyczepności powłoki do warstwy poprzedniej albo do podłoża, ale metoda nie jest pomiarem przyczepności — do pomiaru przyczepności służy ISO 4624. Badanie jest przeznaczone głównie do laboratorium, ale nadaje się też do badań w terenie; może być próbą „spełnia — nie spełnia” albo sześciostopniową klasyfikacją, a w układzie wielowarstwowym pozwala ocenić oddzielanie poszczególnych warstw. Prowadzi się je na gotowych wyrobach albo na specjalnie przygotowanych próbkach, na podłożach twardych (np. metal) i miękkich (np. drewno, tynk) — różnymi procedurami. Metoda nie nadaje się do powłok o łącznej grubości ponad 250 µm ani do powłok teksturowanych (dla grubszych — metoda nacięcia w kształcie X według ISO 16276-2).

NARZĘDZIA (rozdz. 5). Narzędzie tnące musi dawać nacięcie w kształcie V przez całą grubość powłoki, a ostrza mają być w dobrym stanie. Narzędzia jednoostrzowe (ręczne, do urządzenia z napędem, nóż ze sztywnym ostrzem o krawędzi V) i wieloostrzowe (sześć krawędzi tnących w odstępach 1, 2 albo 3 mm i dwie krawędzie prowadzące w jednej płaszczyźnie) nadają się do wszystkich powłok i podłoży; każde nacięcie ma sięgnąć podłoża, wcinając się w nie możliwie płytko. Urządzenie z napędem (cięcie bardziej równomierne) wymaga uzgodnienia stron. Rodzaj narzędzia i sposób cięcia wpływają na wynik — wyników uzyskanych różnymi narzędziami nie porównuje się bezpośrednio, a w jednej serii badań używa się tego samego narzędzia. Do narzędzi jednoostrzowych potrzebne są krawędzie prowadzące i odmierzające, do oceny — lupa o powiększeniu ×2 albo ×3.

PRÓBKA I PRZEBIEG (rozdz. 6–8). Podłoże ma być płaskie i bez odkształceń, o wymiarach pozwalających wykonać badanie w trzech miejscach odległych od siebie i od brzegu o co najmniej 5 mm; najmniejsza grubość płytki — 10 mm dla podłoża miękkiego (np. drewna), 0,25 mm dla twardego. Grubość suchej powłoki oznacza się według ISO 2808 w miejscu badania albo jak najbliżej. Badanie prowadzi się w (23 ± 2) °C i wilgotności względnej (50 ± 5) % po kondycjonowaniu płytek w tych warunkach przez co najmniej 16 h (w terenie warunki mierzy się i zapisuje). W każdym kierunku wykonuje się sześć nacięć w równych odstępach: do 60 µm — 1 mm na podłożach twardych (np. metal, tworzywa) i 2 mm na miękkich (np. drewno, tynk); od 61 µm do 120 µm — 2 mm; od 121 µm do 250 µm — 3 mm, dla obu rodzajów podłoża. Luźne fragmenty powłoki usuwa się (przykładowe sposoby — w tym pędzel i taśma samoprzylepna — podaje informacyjny załącznik A), a miejsce nacięć ogląda i porównuje z sześciostopniową klasyfikacją.

KLASYFIKACJA (według katalogu dystrybutora aparatury, który powołuje DIN EN ISO 2409). 0 — krawędzie nacięć całkowicie gładkie, żaden kwadrat siatki nie odpadł; 1 — odpadnięcie małych płatków powłoki na przecięciach nacięć, objęte nie więcej niż ok. 5 % siatki; 2 — powłoka odpadła wzdłuż krawędzi lub na przecięciach, objęte wyraźnie więcej niż 5 %, ale nie więcej niż ok. 15 %; 3 — odpadła wzdłuż krawędzi częściowo lub w całości szerokimi pasami albo częściowo lub w całości na różnych częściach kwadratów, objęte wyraźnie więcej niż 15 %, ale nie więcej niż ok. 35 %; 4 — odpadła wzdłuż krawędzi szerokimi pasami albo niektóre kwadraty odpadły częściowo lub w całości, objęte wyraźnie więcej niż 35 %, ale nie więcej niż ok. 65 %; 5 — każdy stopień odpadania, którego nie da się zaliczyć nawet do klasy 4.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Przebiegu cięcia ręcznego i mechanicznego (8.2–8.3), liczby oznaczeń (8.1.5), sposobów usuwania luźnej powłoki z załącznika A (rodzaju taśmy, czasu i kąta jej zrywania), kodu oznaczenia wyniku (rozdz. 10) i precyzji (rozdz. 11) — dostępny tekst wydania 2020 kończy się na 8.1.4, a klasyfikację podajemy za drugim źródłem.

Zasada metody

W powłoce wykonuje się sześć równoległych nacięć i sześć kolejnych prostopadłych do nich, aż do podłoża, w odstępie dobranym do grubości powłoki i rodzaju podłoża (1, 2 albo 3 mm). Luźne fragmenty powłoki usuwa się, a miejsce nacięć ogląda (lupa ×2 albo ×3) i porównuje z sześciostopniową klasyfikacją od 0 (krawędzie gładkie, nic nie odpadło) do 5 (odpadanie większe niż w klasie 4). Metoda nie mierzy przyczepności i nie nadaje się do powłok grubszych niż 250 µm.

Zastosowania

• Ocena odporności powłok z farb i lakierów, także bejc do drewna, na oddzielanie od podłoża — w laboratorium i w terenie
• Próba „spełnia — nie spełnia” albo sześciostopniowa klasyfikacja
• Ocena oddzielania się poszczególnych warstw w układzie wielowarstwowym
• Badania gotowych wyrobów i specjalnie przygotowanych próbek, na podłożach twardych (metal, tworzywa) i miękkich (drewno, tynk)
• Nie do powłok o łącznej grubości ponad 250 µm (dla nich — nacięcie X według ISO 16276-2) ani do powłok teksturowanych; pomiar przyczepności — ISO 4624

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 2409:2021-03

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Badanie metodą siatki nacięć

Title (EN)

Paints and varnishes — Cross-cut test

Procedura krok po kroku

1. Kondycjonowanie

   Kondycjonuj płytki tuż przed badaniem w (23 ± 2) °C i wilgotności względnej (50 ± 5) % co najmniej 16 h i w tych warunkach badaj (w terenie warunki zmierz i zapisz).

2. Grubość powłoki

   Oznacz grubość suchej powłoki według ISO 2808 w miejscu badania albo jak najbliżej i dobierz odstęp nacięć do grubości i rodzaju podłoża.

3. Nacięcia

   Wykonaj sześć równoległych nacięć do podłoża, a następnie sześć prostopadłych, tym samym narzędziem w całej serii; każde nacięcie ma sięgnąć podłoża możliwie płytko.

4. Usunięcie luźnej powłoki

   Usuń luźne fragmenty powłoki jednym ze sposobów z informacyjnego załącznika A.

5. Ocena

   Obejrzyj miejsce nacięć (lupa ×2 albo ×3) i przypisz klasę 0–5 według sześciostopniowej klasyfikacji albo oceń „spełnia — nie spełnia”.

6. Powtórzenie i sprawozdanie

   Wykonaj badanie w trzech miejscach odległych od siebie i od brzegu o co najmniej 5 mm; wynik oznacz i podaj w sprawozdaniu według rozdziałów 10 i 12.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• W dostępnym tekście normy nie ma wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy z narzędziami tnącymi ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka

Najczęstsze pytania