📡 Pomiar pola elektromagnetycznego (PEM)

Środowisko PN-T-06580

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). PN-T-06580-3:2002 — wersja polska, opublikowana 07.10.2002, zastąpiła PN-T-06580-03:1989 i PN-T-06582:1977; karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu. Zakres (karta PKN): metody pomiarów warunków ekspozycji w polach elektrycznych i magnetycznych oraz promieniowaniu elektromagnetycznym 0 Hz – 300 GHz, wielkości mierzone do oceny ekspozycji pracowników, zalecane warunki pracy źródeł podczas badań, sposób prezentacji wyników i zawartość protokołu oraz zasady oceny ekspozycji na podstawie wyników pomiarów. Od 1.07.2016 wymagania dotyczące oceny pola-EM w przestrzeni pracy określa rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 29.06.2016 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na pole elektromagnetyczne (tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 331). Certyfikaty akredytacji wydane przed 1.07.2016 do pomiarów według PN-T-06580-1 i PN-T-06580-3 upoważniały do pomiarów metodami dostosowanymi do nowych wymagań do 31.12.2016 albo do aktualizacji zakresu akredytacji (§ 15). Laboratoria nadal powołują PN-T-06580-3:2002 w zakresach akredytacji — zwykle jako „metodę dostosowaną do obszaru regulowanego” z własną instrukcją lub procedurą badawczą.

WIELKOŚCI (Dz.U. 2018 poz. 1286, zał. nr 2 cz. E). Pole-EM o częstotliwości 0 Hz – 300 GHz charakteryzują natężenie pola elektrycznego E [V/m] (alternatywnie dla f < 5 Hz — ładunek indukowany Q [C]), natężenie pola magnetycznego H [A/m] (alternatywnie indukcja B [T]) i częstotliwość f [Hz]. Limity IPN dotyczą maksymalnych miejscowych wartości E i H uśrednionych w sześcianie o krawędzi 10 cm; dla skutków termicznych w zakresie 100 kHz – 6 GHz wartość skuteczną uśrednia się w czasie 6 minut.

STREFY OCHRONNE (zał. nr 2 cz. E pkt 6). Strefa niebezpieczna: E ≥ IPNog-E lub H ≥ IPNog-H (dla pola modulowanego także limity szczytowe IPNm). Strefa zagrożenia: E ≥ IPNod-E lub H ≥ IPNod-H, poniżej IPNog. Strefa pośrednia: E ≥ IPNp-E lub H ≥ IPNp-H, poniżej IPNod. Poniżej IPNp — pole strefy bezpiecznej (poza strefami ochronnymi). Dla 50 Hz z tabel 13 i 14: pole-E — IPNp 1 kV/m, IPNod około 3,3 kV/m, IPNob 10 kV/m, IPNog 20 kV/m; pole-M — IPNp 60 A/m, IPNod około 533 A/m, IPNob 1600 A/m, IPNog 3200 A/m.

WYMAGANIA DLA POMIARU (Dz.U. 2018 poz. 331, zał. nr 3 cz. III). Pomiary wykonuje się w pionach pomiarowych od dostępnej powierzchni co najmniej do wysokości 2 m; do określenia strefy miejsca pracy przyjmuje się maksymalne wartości E i H w pionie odpowiadającym osi ciała. Narażenie głowy i tułowia ocenia się typowo na wysokości 140–180 cm i 80–120 cm. Zasięg strefy pośredniej wyznacza się z rozdzielczością nie gorszą niż ±0,5 m. Wynik przyjmuje się bez niepewności, jeśli procedura ma udokumentowaną niepewność standardową nie gorszą niż ±30 %; do oceny stosuje się metody rekomendowane, opublikowane w kwartalniku „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy” i zwalidowane doświadczalnie (m.in. wpływ osób i przyrządu na pole, powtarzalność, odpowiedź miernika w funkcji częstotliwości i natężenia, niepewność wzorcowania, warunki środowiskowe, odporność elektromagnetyczną miernika).

CZĘSTOTLIWOŚĆ POMIARÓW (Dz.U. 2025 poz. 949, § 11). Co najmniej raz na dwa lata, gdy w ostatnim pomiarze stwierdzono tylko strefę pośrednią; co najmniej raz w roku — gdy stwierdzono także strefę zagrożenia albo zagrożenia i niebezpieczną. Jeśli w dwóch ostatnich pomiarach w odstępie dwóch lat nie stwierdzono stref ochronnych, pracodawca może odstąpić od pomiarów.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-T-06580-3:2002 nie mamy — opis oparto na przepisach. Nie podajemy pełnych tabel limitów IPN dla innych częstotliwości (tabele 13 i 14 rozporządzenia), czasów uśredniania dla poszczególnych mierników ani parametrów sond — zależą od metody rekomendowanej i przyrządu.

Zasada metody

Natężenia pola elektrycznego E [V/m] i magnetycznego H [A/m] mierzy się sondami bezkierunkowymi w pionach pomiarowych wokół źródeł pola, w przestrzeni, w której przebywają pracownicy. Za wynik w punkcie przyjmuje się wartość miejscową uśrednioną w sześcianie o krawędzi 10 cm, a dla miejsca pracy — maksimum w pionie odpowiadającym osi ciała. Wyniki porównuje się z limitami IPN zależnymi od częstotliwości i wyznacza zasięgi stref ochronnych: pośredniej, zagrożenia i niebezpiecznej.

Zastosowania

• Wyznaczanie zasięgów stref ochronnych pola-EM w przestrzeni pracy przy źródłach pola (Dz.U. 2018 poz. 331)
• Okresowe badania i pomiary pola-EM — co 2 lata (tylko strefa pośrednia) albo co roku (strefa zagrożenia lub niebezpieczna) — Dz.U. 2025 poz. 949, § 11
• Ocena wskaźnika narażenia W i tymczasowości narażenia w przestrzeni pola-EM strefy zagrożenia (Dz.U. 2018 poz. 331, zał. nr 3)
• Podstawa doboru środków ochronnych i oznakowania stref ochronnych oraz uwzględnienia osób szczególnie chronionych (kobiety w ciąży, młodociani, użytkownicy implantów medycznych)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-T-06580-3:2002

Tytuł (PL)

Ochrona pracy w polach i promieniowaniu elektromagnetycznym o częstotliwości od 0 Hz do 300 GHz — Część 3: Metody pomiaru i oceny pola na stanowisku pracy

Title (EN)

Protection of work in electromagnetic fields and radiation from 0 Hz to 300 GHz — Part 3: Methods of measurement and assessment of fields in the workplace

Procedura krok po kroku

1. Rozpoznanie źródeł

   Identyfikacja źródeł pola-EM w przestrzeni pracy, ich częstotliwości i warunków użytkowania; rozpoznanie charakterystyki pola w dziedzinie czasu metodą pomiarową.

2. Dobór metody i przyrządu

   Metoda rekomendowana odpowiednia do pola (kwartalnik „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy”), miernik wzorcowany w zakresie częstotliwości źródła.

3. Piony pomiarowe

   Pomiary w pionach od dostępnej powierzchni co najmniej do 2 m; w pionie odpowiadającym osi ciała — maksimum E i H decyduje o strefie miejsca pracy.

4. Pomiar E i H

   Wartość miejscowa uśredniona w sześcianie o krawędzi 10 cm; przy metalowych obiektach E = 3E₁ − 2E₂ z pomiarów w odległości 10 i 20 cm (analogicznie H).

5. Zasięg strefy pośredniej

   Odległości od źródła, w których największe wyniki w pionach odpowiadają IPNp-E albo IPNp-H (większy z zasięgów), z rozdzielczością nie gorszą niż ±0,5 m; sprawdzenie, czy występują strefy zagrożenia lub niebezpieczna.

6. Ocena w strefie zagrożenia

   W przestrzeni obsługi — rozkład narażenia: zasięgi stref zagrożenia i niebezpiecznej, narażenie głowy (typowo 140–180 cm) i tułowia (80–120 cm), kończyn oraz wskaźnik narażenia W.

7. Dokumentacja

   Wyniki, zasięgi stref ochronnych, ocena narażenia; termin następnego pomiaru według § 11 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przebywanie w strefie niebezpiecznej jest w codziennej praktyce zabronione; w strefie zagrożenia i pośredniej — dopuszczalne pod warunkiem stosowania środków ochronnych (Dz.U. 2018 poz. 331, zał. nr 3 cz. I)
• Osoby szczególnie chronione — kobiety w ciąży, młodociani, użytkownicy aktywnych lub pasywnych implantów medycznych — podlegają ograniczeniom przebywania w polu stref ochronnych
• Prace podczas pomiarów pola-EM w przestrzeni pracy należą do „użytkowania źródła pola-EM” w rozumieniu rozporządzenia — osoby mierzące obejmują te same wymagania i środki ochronne

Najczęstsze pytania