⛽ Pienienie olejów

Petrochemia PN-ISO 6247

Przegląd

STATUS (stan na 30.10.2026). PN-ISO 6247:2009 — wersja polska, opublikowana 16.12.2009, wprowadza ISO 6247:1998 i poprawkę ISO 6247:1998/Cor 1:1999 [IDT]; zastąpiła PN-C-04055:1985. Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu — norma aktualna; polski tytuł według karty: „Przetwory naftowe — Oznaczanie charakterystyk pienienia olejów smarowych”. ISO 6247:1998 to wydanie pierwsze. Metodą amerykańską o tym samym przedmiocie jest ASTM D892.

ZNACZENIE (ASTM D892). Skłonność olejów do pienienia może być poważnym problemem w układach z szybkobieżnymi przekładniami, pompowaniem dużych ilości oleju i smarowaniem rozbryzgowym — niedostateczne smarowanie, kawitacja i utrata środka smarowego przez przelewanie mogą prowadzić do uszkodzeń mechanicznych.

ZASADA (rozdz. 4). Próbkę w 24 °C przedmuchuje się powietrzem ze stałym natężeniem przez 5 min, a potem pozostawia w spoczynku na 10 min; objętość piany mierzy się na końcu każdego z tych okresów. Badanie powtarza się na drugiej porcji w 93,5 °C, a następnie — po zaniknięciu piany — w 24 °C.

WYNIK I PRECYZJA (rozdz. 10–11). Wynik podaje się z dokładnością do 10 ml jako skłonność do pienienia (objętość piany na koniec przedmuchu) albo trwałość piany (objętość na koniec odstania), z numerem sekwencji i informacją, czy próbkę badano w stanie dostarczonym, czy po mieszaniu według opcji A. Gdy piana nie pokrywa całej powierzchni oleju i widać „oko” czystego oleju, objętość piany podaje się jako zero. Powtarzalność: r = 15 + 0,33 X dla sekwencji II i r = 10 + 0,22 X dla pozostałych (X — średnia porównywanych wyników); dla opcji A nie ma danych precyzji.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. W dostępnym podglądzie normy nie ma rozdziału 1 i definicji 3.1 ani opisu przepływomierza i licznika objętości (p. 6.4–6.5), a tekst kończy się na powtarzalności — odtwarzalności i załączników (pomiar dyfuzora, wymagania dla termometru) nie podajemy. Wymagań co do pienienia konkretnych olejów nie podajemy — określają je specyfikacje tych olejów.

Zasada metody

W cylindrze miarowym 1000 ml zanurzonym w łaźni o temperaturze badania przez dyfuzor przy dnie przepuszcza się suche, czyste powietrze z natężeniem 94 ± 5 ml/min przez 5 min. Objętość piany odczytuje się natychmiast po zatrzymaniu powietrza (skłonność do pienienia) i po 10 min odstania (trwałość piany). Sekwencja I: 190 ml próbki w 24 °C; sekwencja II: druga porcja 180 ml w 93,5 °C; sekwencja III: ta sama porcja po zniszczeniu piany i ostudzeniu, ponownie w 24 °C (rozdz. 4, 8).

Zastosowania

• Oleje smarowe — skłonność do pienienia i trwałość piany w 24 °C i 93,5 °C (rozdz. 4)
• Ocena olejów do układów z szybkobieżnymi przekładniami, pompowaniem dużych ilości oleju i smarowaniem rozbryzgowym (ASTM D892)
• Oleje przechowywane, w których mogła zmienić się dyspersja inhibitora piany — opcja A z mieszaniem przed badaniem (p. 8.5)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 6247:2009 (wersja polska; wprowadza ISO 6247:1998 [IDT] i Cor 1:1999)

Tytuł (PL)

Przetwory naftowe — Oznaczanie charakterystyk pienienia olejów smarowych

Title (EN)

Petroleum products — Determination of foaming characteristics of lubricating oils

Procedura krok po kroku

1. Mycie cylindra

   Cylinder płucze się toluenem, potem heptanem, myje roztworem detergentu, płucze kolejno wodą i acetonem i suszy strumieniem czystego, suchego powietrza; woda musi spływać ze ścianek bez tworzenia kropel. Dokładne mycie po każdym użyciu usuwa ślady dodatków z poprzedniego badania (p. 7.1–7.2).

2. Mycie dyfuzora

   Dyfuzor myje się toluenem i heptanem, przetłaczając ok. 300 ml rozpuszczalnika co najmniej 5 razy w obie strony; po ostatnim myciu heptanem rurkę i dyfuzor osusza się przedmuchem czystego, suchego powietrza, a rurkę wyciera; dyfuzora się nie wyciera (p. 7.3).

3. Montaż

   Rurkę doprowadzającą ustawia się tak, aby dyfuzor dotykał dna cylindra mniej więcej w środku; wylot powietrza łączy się z przepływomierzem przez wężownicę miedzianą w zimnej łaźni i sprawdza szczelność (p. 7.4).

4. Przygotowanie próbki

   Ok. 200 ml próbki przelewa się bez wstrząsania do zlewki 600 ml, ogrzewa do 49 ± 3 °C i pozostawia do ostygnięcia do 24 ± 3 °C. Każdy etap badania wykonuje się w ciągu 3 h od zakończenia poprzedniego (p. 8.1).

5. Sekwencja I

   Do cylindra wlewa się próbkę do kreski 190 ml i zanurza go w łaźni 24 °C co najmniej do kreski 900 ml. Gdy olej osiągnie temperaturę łaźni, wkłada się korek z dyfuzorem i pozostawia dyfuzor na ok. 5 min do nasiąknięcia; potem ustawia się 94 ml/min i przepuszcza powietrze przez 5 min ± 3 s, licząc od pierwszych pęcherzyków. Natychmiast odczytuje się objętość piany (objętość całkowita minus objętość cieczy); łączna objętość powietrza 470 ± 25 ml. Po 10 min ± 10 s odstania odczytuje się objętość piany z dokładnością do 10 ml (p. 8.2).

   🌡 Temperatura: 24 °C

6. Sekwencja II

   Drugą porcję wlewa się do czystego cylindra do kreski 180 ml i zanurza w łaźni 93,5 °C; gdy olej osiągnie 93 ± 1 °C, wkłada się czysty dyfuzor i postępuje jak w sekwencji I (p. 8.3).

   🌡 Temperatura: 93,5 °C

7. Sekwencja III

   Pianę pozostałą po sekwencji II niszczy się mieszaniem, próbkę studzi poniżej 43,5 °C w temperaturze pokojowej, potem umieszcza w łaźni 24 °C i po osiągnięciu temperatury postępuje jak w sekwencji I z czystym dyfuzorem (p. 8.4).

   🌡 Temperatura: 24 °C

8. Wynik

   Podaje się skłonność do pienienia i trwałość piany z dokładnością do 10 ml, z numerem sekwencji i informacją o opcji A; gdy piana nie pokrywa całej powierzchni oleju, objętość piany podaje się jako zero (rozdz. 10).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Łaźnię 93,5 °C zaleca się umieścić w przezroczystym naczyniu, które zatrzyma ciecz w razie pęknięcia cylindra (p. 6.2, uwaga 5)
• Toluen, heptan i aceton są łatwopalne — według kart charakterystyki
• Gorący olej i łaźnia 93,5 °C grożą oparzeniem

Najczęstsze pytania