🌿 pH gleby wg PN-ISO 10390:1997 — WYDANIE WYCOFANE, nadal powoływane

Środowisko PN-ISO 10390

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). Sprawdzone DWIE karty PKN. PN-ISO 10390:1997, wersja polska, publikacja 11-12-1997, 15 stron, ICS 13.080.10, organ techniczny KT 191 (Chemii Gleby), „Wprowadza: ISO 10390:1994 [EQV]" — uwaga: EQV, czyli RÓWNOWAŻNA, a nie identyczna z dokumentem międzynarodowym. Karta ma adnotację o wycofaniu z datą 01-09-2022 i wskazuje następcę: PN-EN ISO 10390:2022-09 — wersję ANGIELSKĄ. W katalogu ISO wydanie z 1994 r. jest wycofane; obowiązuje ISO 10390:2021.

WYDANIE OBOWIĄZUJĄCE MA INNY TYTUŁ I SZERSZY PRZEDMIOT — I POŁĄCZYŁO DWIE NORMY W JEDNĄ. PN-EN ISO 10390:2022-09 nosi tytuł „Gleba, uzdatnione bioodpady oraz osady ściekowe — Oznaczanie pH" (wprowadza EN ISO 10390:2022 [IDT] i ISO 10390:2021 [IDT]) i zastępuje DWA dokumenty naraz: PN-ISO 10390:1997 oraz PN-EN 15933 (oznaczanie pH w osadach i bioodpadach). Wydanie z 1997 r. dotyczyło samej gleby — dlatego ten wpis nie mówi o osadach ani o bioodpadach. Wydanie obowiązujące ma w tej bazie własny wpis.

CZY WYCOFANE WYDANIE JEST JESZCZE UŻYWANE — POMIAR NA ZAKRESACH AKREDYTACJI (22.09.2026). „PN-ISO 10390:1997" — 12 pozycji u 10 laboratoriów; „PN-EN ISO 10390:2022-09" — 140 pozycji u 73 laboratoriów. Przejście na nowe wydanie jest więc w większości dokonane, ale nie całkowite. W zakresach widać przy tym POSTACIE MIESZANE, w których przedrostek pochodzi z jednego wydania, a rok z drugiego: „PN-ISO 10390:2022-09" (11 pozycji u 7 laboratoriów) i „PN-EN 10390:2022-09" bez członu ISO (5 pozycji u 3 laboratoriów). Oznaczenia w takiej postaci NIE ISTNIEJĄ w katalogu PKN — katalog po ciągu „10390" zwraca dokładnie dwa dokumenty: wydanie z 1997 r. i wydanie z 2022-09.

ZAKRES WYDANIA Z 1997 ROKU (z karty; ISO 10390:1994, rozdz. 1). Instrumentalna metoda rutynowego oznaczania pH szklaną elektrodą w zawiesinie gleby 1:5 (V/V) w wodzie (pH-H₂O), w roztworze chlorku potasu c(KCl) = 1 mol/l (pH-KCl) albo w roztworze chlorku wapnia c(CaCl₂) = 0,01 mol/l (pH-CaCl₂). Stosuje się ją do wszystkich typów powietrznie suchych próbek gleby, np. przygotowanych według ISO 11464.

PRZEBIEG WEDŁUG ISO 10390:1994 (z tym tekstem PN-ISO 10390:1997 jest równoważna — EQV). Próbka laboratoryjna to frakcja przechodząca przez sito 2 mm z gleby powietrznie suchej albo suszonej w temperaturze nie wyższej niż 40 °C; suszenie może zmienić pH, a w glebach z siarczkami znacznie je obniżyć. Porcję co najmniej 5 ml odmierza się łyżką o znanej pojemności — stosunek objętościowy pozwala traktować jednakowo wszystkie gleby, także o małej gęstości — i zalewa pięciokrotną objętością wody, roztworu KCl albo CaCl₂. Zawiesinę wytrząsa się albo miesza mechanicznie przez 5 min i odstawia na co najmniej 2 h, ale nie dłużej niż 24 h; w glebach zanieczyszczonych, świeżo wapnowanych i węglanowych równowaga może się w tym czasie nie ustalić — wtedy mierzy się co najmniej dwa razy między 2 h a 24 h i podaje dwie albo więcej wartości. pH-metr kalibruje się co najmniej dwoma roztworami buforowymi spośród: pH 4,00, 7,00 i 9,22 w 20 °C. Temperatura buforu i zawiesiny ma się różnić najwyżej o 1 °C; zawiesinę wstrząsa się tuż przed pomiarem i mierzy w osiadającej zawiesinie, a odczyt uznaje za ustalony, gdy w ciągu 5 s zmienia się najwyżej o 0,02 jednostki pH. Odczyt zapisuje się z dwoma miejscami po przecinku, wynik podaje z dokładnością do 0,1.

POWTARZALNOŚĆ (rozdz. 8). Dopuszczalna różnica wyników dwóch oddzielnie przygotowanych zawiesin: pH poniżej 7,00 — 0,15; od 7,00 do 7,50 — 0,20; od 7,50 do 8,00 — 0,30; powyżej 8,00 — 0,40. Załącznik A streszcza badanie międzylaboratoryjne z 1990 r. (Uniwersytet Rolniczy w Wageningen, 30 laboratoriów, 5 gleb).

PRZEPISY. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 1.09.2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi (Dz.U. 2016 poz. 1395) podaje dla wartości pH-KCl metodykę referencyjną „procedura badawcza na podstawie PN-ISO 10390” (zał. nr 3 pkt 3); od pH-KCl zależy tam m.in. przydział gleb grupy II do podgrup II-2 i II-3 (granice 6,5 i 5,5, § 3 ust. 7).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Polskiego tekstu z 1997 r. nie czytaliśmy — przebieg podajemy według ISO 10390:1994, z którą PN-ISO 10390:1997 jest równoważna, a nie identyczna; ewentualnych odstępstw polskiego wydania nie opisujemy.

Zasada metody

Z próbki gleby przygotowuje się zawiesinę w pięciokrotnej objętości wody, roztworu chlorku potasu 1 mol/l albo chlorku wapnia 0,01 mol/l i mierzy jej pH pH-metrem z elektrodą szklaną (ISO 10390:1994, rozdz. 3).

Stosunek objętościowy (V/V) pozwala traktować wszystkie gleby jednakowo — przy stosunku masowym trzeba by dopasowywać naważkę gleb o małej gęstości; odmierzenie porcji łyżką pomiarową jest wystarczająco dokładne (uwaga 1).

Zastosowania

• Rutynowe oznaczanie pH-H₂O, pH-KCl albo pH-CaCl₂ we wszystkich typach powietrznie suchych próbek gleby (rozdz. 1)
• Ocena zanieczyszczenia powierzchni ziemi — wartość pH-KCl według procedury na podstawie PN-ISO 10390 i przydział do podgrup gruntów II (Dz.U. 2016 poz. 1395, § 3 ust. 7, zał. nr 3 pkt 3)
• Zakresy akredytacji powołujące wydanie z 1997 r. — od 01.09.2022 dokumentem czynnym jest PN-EN ISO 10390:2022-09

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 10390:1997 (wersja polska; wprowadza ISO 10390:1994 [EQV])

Tytuł (PL)

Jakość gleby — Oznaczanie pH

Title (EN)

Soil quality — Determination of pH

Procedura krok po kroku

1. Próbka laboratoryjna

   Frakcja przechodząca przez sito o oczkach kwadratowych 2 mm z gleby powietrznie suchej albo suszonej w temperaturze nie wyższej niż 40 °C, np. przygotowanej według ISO 11464; suszenie może zmienić pH, szczególnie w glebach z siarczkami (rozdz. 6, uwaga 7).

2. Zawiesina

   Co najmniej 5 ml próbki odmierzonej łyżką do butelki i pięciokrotna objętość wody, roztworu KCl albo CaCl₂ (7.1.1–7.1.2).

3. Wytrząsanie i równowaga

   Intensywne wytrząsanie albo mieszanie mechaniczne przez 5 min, potem co najmniej 2 h, ale nie dłużej niż 24 h; w glebach zanieczyszczonych, świeżo wapnowanych i węglanowych — pomiary w co najmniej dwóch chwilach między 2 h a 24 h (7.1.3, uwagi 8–9).

4. Kalibracja

   Według instrukcji producenta, co najmniej dwoma roztworami buforowymi (4.4, 7.2).

5. Pomiar

   Temperatura buforu i zawiesiny różni się najwyżej o 1 °C; zawiesinę wstrząsnąć tuż przed pomiarem i mierzyć w osiadającej zawiesinie; odczyt po ustaleniu — zmiana najwyżej 0,02 jednostki pH w ciągu 5 s; zapis z dwoma miejscami po przecinku (7.3, uwaga 12).

6. Wynik

   Z dokładnością do 0,1 jednostki pH, z podaniem medium (woda, KCl albo CaCl₂) i trudności w ustaleniu równowagi; powtarzalność dwóch zawiesin według tablicy 1 (rozdz. 8–9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie podaje ostrzeżeń BHP

Najczęstsze pytania