⛽ Penetracja asfaltu igłą

Petrochemia PN-EN 1426

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-EN 1426:2025-02 — wersja polska, opublikowana 02.04.2026, wprowadza EN 1426:2024 [IDT]; zastąpiła PN-EN 1426:2015-08 (wersje polska i angielska), wycofaną 21.02.2025. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu.

ZAKRES I ZASADA (rozdz. 1, 3, 4). Norma określa oznaczanie penetracji igłą asfaltów i lepiszczy asfaltowych. Penetracja to odległość w dziesiątych częściach milimetra, na jaką igła penetracyjna wnika pionowo w próbkę w określonych warunkach temperatury, obciążenia i czasu obciążenia. Procedura standardowa obejmuje penetracje do (330 × 0,1) mm w 25 °C, przy obciążeniu 100 g i czasie 5 s; dla penetracji spodziewanej powyżej (330 × 0,1) mm — do (500 × 0,1) mm — badanie prowadzi się w 15 °C dłuższą igłą, przy tym samym obciążeniu i czasie. Norma przewiduje też inne warunki, np. 200 g, 60 s i 5 °C do oceny zachowania w niskiej temperaturze. Im niższy wynik, tym twardsze lepiszcze; zagłębienie igły o 10 mm to penetracja 100.

NOWE WYDANIE (przedmowa EN 1426:2024). EN 1426:2024 zastąpiła EN 1426:2015. Zmieniono m.in. zakres i powołania normatywne; uszczegółowiono wymagania dla penetrometru, igły i tulei oraz naczynek, w tym naczynek o różnej objętości; wyposażenie do przenoszenia próbek to naczynie przenośne albo łaźnia przenośna; dodano rozdział o wzorcowaniu i sprawdzaniu (dawny p. 5.8); rozbudowano pobieranie próbek (napełnianie naczynka, czas od przygotowania próbki do badania, temperatura otoczenia) i procedurę — z aparaturą zautomatyzowaną i automatycznym wykrywaniem powierzchni; sprawdzanie igieł przeniesiono do procedury; zmieniono sprawozdanie i rysunki 1–2. W ostrzeżeniu norma zastrzega, że nie omawia wszystkich zagrożeń — zasady bezpieczeństwa ustala użytkownik.

PENETROMETR I IGŁA (p. 5.1–5.2). Penetrometr ręczny albo automatyczny pozwala uchwytowi igły przesuwać się pionowo bez mierzalnego tarcia i mierzyć penetrację z błędem granicznym 0,1 mm; stoi na równej, stabilnej podstawie bez drgań i ma regulację poziomu (zalecana wbudowana libella). Uchwyt igły waży (47,50 ± 0,05) g, obciążnik (50,00 ± 0,05) g, a igła z tuleją (2,50 ± 0,05) g — razem ruchome obciążenie (100,00 ± 0,10) g. Igła ze stali nierdzewnej X105CrMo17 (1.4125) według EN 10088-3, w pełni zahartowana, odpuszczona i polerowana; obecne wydanie nie wymaga ani minimalnej zawartości molibdenu, ani twardości HRC 54–60, ale twardość igły ma być poświadczona. Wymiary igły i tulei według rysunku 2; całkowita długość igły do (330 × 0,1) mm — (50 ± 5) mm, dla 330–500 część wystającą wydłuża się tak, by tuleja nie dotknęła próbki. Igła osadzona sztywnie w tulei z mosiądzu albo stali nierdzewnej na długości 5–10 mm, bicie końca igły względem osi tulei najwyżej 1,0 mm, wszystkie wymiary poświadczone; każda igła trwale oznaczona na tulei. Typowy okres użytkowania igły to trzy lata.

NACZYNKA, ŁAŹNIA, PRZENOSZENIE (p. 5.3–5.5). Naczynko metalowe albo szklane, cylindryczne, płaskodenne, nieodkształcające się; głębokość wewnętrzna co najmniej 10 mm większa od spodziewanej penetracji. Naczynko standardowe (tablica 1): średnica wewnętrzna 55–70 mm, głębokość 35–60 mm przy penetracji poniżej 160 (ok. 80 cm³), 45–60 mm przy 160–330 (ok. 170 cm³) i 45–70 mm przy 330–500 (ok. 230 cm³; oznaczenie w 15 °C daje wtedy wynik od 90 do 360 × 0,1 mm). Przy małej ilości lepiszcza — np. odzyskanego z rdzenia mieszanki albo w badaniach starzenia — małe naczynko (wysokość wewnętrzna co najmniej 20 mm przy penetracji poniżej 100 i 30 mm przy 100–200) w mosiężnym pierścieniu o wysokości (21 ± 1) albo (31 ± 1) mm, albo naczynko standardowe z metalowym pierścieniem zmniejszającym objętość; użycie innego niż standardowe naczynka zapisuje się w sprawozdaniu, a precyzja może wtedy odbiegać od podanej w normie. Łaźnia: co najmniej 10 l, utrzymanie temperatury próbki w ± 0,15 °C, perforowana półka co najmniej 50 mm nad dnem i 100 mm pod lustrem wody; zalecana woda destylowana albo dejonizowana, bez substancji powierzchniowo czynnych. Naczynie przenośne co najmniej 350 ml (dla temperatur poniżej 25 °C — co najmniej 1,5 l), stabilne na podstawie penetrometru.

JAK PRZEBIEGA BADANIE — WEDŁUG WYDANIA Z 2015 R. Próbkę laboratoryjną pobiera się według EN 58, jednorodną i niezanieczyszczoną (EN 1425), roztapia według EN 12594 i ogrzewa do temperatury nie wyższej niż 100 °C powyżej spodziewanej temperatury mięknienia (asfalty modyfikowane polimerami — według dostawcy, bez innych wskazówek 180–200 °C, nigdy powyżej 200 °C), a naczynko napełnia tak, by po ostudzeniu głębokość próbki była o 10 mm większa od spodziewanej penetracji. Zalecane w tablicy 1 wydania 2015 czasy studzenia na powietrzu i kondycjonowania w wodzie to 60, 75 i 90 min dla trzech zakresów penetracji. Wykonuje się co najmniej trzy ważne oznaczenia trzema czystymi igłami, w punktach co najmniej 10 mm od brzegu i od siebie; przy penetracji powyżej 100 igły zostają w próbce do końca wszystkich pomiarów. Wynikiem jest średnia arytmetyczna ważnych oznaczeń zaokrąglona do liczby całkowitej.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Treści obecnego wydania o wzorcowaniu i sprawdzaniu (rozdz. 6), pobieraniu próbek (rozdz. 7), procedurze z wykrywaniem powierzchni (rozdz. 8), wyrażaniu wyników, precyzji i sprawozdaniu (rozdz. 9–11) — znamy tylko tytuły i opis zmian z przedmowy, dlatego przebieg badania podajemy według wydania 2015.

Zasada metody

Mierzy się, na ile dziesiątych milimetra znormalizowana igła wniknie pionowo w kondycjonowaną próbkę lepiszcza pod ruchomym obciążeniem (100,00 ± 0,10) g w określonym czasie. Dla penetracji do (330 × 0,1) mm: 25 °C, 100 g, 5 s; dla penetracji spodziewanej powyżej (330 × 0,1) mm — do (500 × 0,1) mm — 15 °C, ta sama masa i czas, dłuższa igła.

Igła ze stali nierdzewnej X105CrMo17 o poświadczonej twardości i wymiarach według rysunku 2 normy, osadzona w tulei; masa igły z tuleją (2,50 ± 0,05) g. Wynik to średnia arytmetyczna ważnych oznaczeń, w 0,1 mm, zaokrąglona do liczby całkowitej.

Zastosowania

• Konsystencja asfaltów i lepiszczy asfaltowych — penetracja do (500 × 0,1) mm
• Lepiszcze odzyskane z rdzenia mieszanki mineralno-asfaltowej i badania starzenia — małe naczynka albo naczynko z pierścieniem (zapis w sprawozdaniu)
• Zachowanie w niskiej temperaturze — inne warunki badania, np. 200 g, 60 s, 5 °C
• Asfalty modyfikowane polimerami — przygotowanie próbki według dostawcy (wydanie 2015: bez innych wskazówek 180–200 °C)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1426:2025-02

Tytuł (PL)

Asfalty i lepiszcza asfaltowe — Oznaczanie penetracji igłą

Title (EN)

Bitumen and bituminous binders — Determination of needle penetration

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i przygotowanie próbki

   Próbkę laboratoryjną pobrać według EN 58, jednorodną i niezanieczyszczoną (EN 1425); potrzebną ilość przenieść do naczynia (w razie potrzeby ogrzanym nożem) i stopić według EN 12594 (wydanie 2015, p. 6.1–6.2).

2. Napełnienie naczynka

   Ogrzać do temperatury nie wyższej niż 100 °C powyżej spodziewanej temperatury mięknienia (asfalty modyfikowane polimerami — według dostawcy, bez innych wskazówek 180–200 °C, nigdy powyżej 200 °C) i napełnić czyste naczynko tak, by po ostudzeniu próbka była o 10 mm głębsza od spodziewanej penetracji (wydanie 2015, p. 6.3).

3. Studzenie i kondycjonowanie

   Ostudzić na powietrzu i kondycjonować w łaźni w temperaturze badania; wydanie 2015 zalecało po 60, 75 i 90 min dla penetracji poniżej 160, 160–330 i 330–500. Obecne wydanie określa też czas od przygotowania próbki do badania i temperaturę otoczenia (rozdz. 7).

4. Przygotowanie penetrometru i igieł

   Uchwyt i prowadnica czyste i suche, uchwyt porusza się swobodnie; igłę oczyścić rozpuszczalnikiem, wytrzeć i zamocować; ruchome obciążenie 100 g. Ustawić naczynko w naczyniu przenośnym z wodą albo w łaźni na podstawie penetrometru (p. 8.1–8.4).

5. Oznaczenie

   Opuścić igłę do zetknięcia z powierzchnią próbki (w aparacie automatycznym — automatyczne wykrywanie powierzchni), zanotować położenie zerowe i zwolnić uchwyt na 5 s; odczytać wnikanie w 0,1 mm.

   🌡 Temperatura: 25 °C

6. Powtórzenia

   Co najmniej trzy ważne oznaczenia trzema czystymi igłami, w punktach co najmniej 10 mm od brzegu naczynka i od siebie; przy penetracji powyżej 100 igły zostają w próbce do końca pomiarów (wydanie 2015).

7. Wynik i sprawozdanie

   Średnia arytmetyczna ważnych oznaczeń w 0,1 mm, zaokrąglona do liczby całkowitej; w sprawozdaniu m.in. użycie naczynka innego niż standardowe.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma zastrzega, że nie omawia wszystkich zagrożeń — zasady bezpieczeństwa i ograniczenia z przepisów ustala użytkownik
• Gorące lepiszcze (do 200 °C) — rękawice chroniące przed gorącem, praca pod wyciągiem; nie dopuszczać do kontaktu wody z gorącym asfaltem
• Rozpuszczalnik do czyszczenia igieł (np. toluen) jest łatwopalny i szkodliwy — używać pod wyciągiem, z dala od źródeł ciepła

Najczęstsze pytania