🔬 Miedź w wodzie

Fizykochemia PN-ISO 8288

Przegląd

STATUS (stan na 29.10.2026). PN-ISO 8288:2002 — wersja polska, opublikowana 29.03.2002, wprowadza ISO 8288:1986 [IDT]; zastąpiła PN-C-04570-01:1992 i PN-C-04570-04:1992. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu. ISO 8288:1986 (wydanie pierwsze, 13.03.1986) — bez nowszego wydania.

ZAKRES (rozdz. 1–2, tablice 1–3). Norma obejmuje kobalt, nikiel, miedź, cynk, kadm i ołów. Zakresy dla miedzi (zależnie od aparatu): metoda A — bezpośrednie oznaczanie w płomieniu — 0,05–6 mg/l; metoda B — po chelatowaniu 1-pirolidynoditiokarbaminianem amonu (APDC) i ekstrakcji metyloizobutyloketonem (MIBK) — 1–200 µg/l; metoda C — po chelatowaniu (HMA-HMDC) i ekstrakcji mieszaniną DIPK-ksylen — 0,5–100 µg/l przy stosunku porcji do roztworu ekstrakcyjnego 20 : 1 (niższe stężenia — przy stosunku do 50 : 1). Stężenia powyżej górnych granic — po rozcieńczeniu próbki. Metoda A nadaje się przy stosunkowo dużych stężeniach i braku zakłóceń; dla próbek złożonych, o nieznanym składzie albo o dużej zawartości substancji rozpuszczonych (solanki, wody słonawe) metody A nie stosuje się — wybiera się metodę B albo C. Metali ogółem nie oznacza się bez wcześniejszej mineralizacji (przykłady w załączniku A); metod B i C nie stosuje się, gdy ChZT próbki jest większe niż 500 mg/l.

ZAKŁÓCENIA I KONTROLA (p. 7.4–7.5). Absorpcję niespecyficzną kompensuje ciągła korekcja tła spektrometru; bez niej mierzy się absorbancję niespecyficzną na linii odległej nie więcej niż 1 nm od linii miedzi (tablica 5) i odejmuje ją od absorbancji całkowitej. Efekt matrycy sprawdza się metodą dodatku wzorca; jeśli występuje, metoda A nie ma zastosowania — oznaczenie powtarza się metodą B albo C albo przyjmuje wynik z metody dodatku wzorca.

PRZEPISY. Woda do spożycia: miedź 2,0 mg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. B lp. 21); metoda musi oznaczać stężenie równe wartości parametrycznej przy granicy oznaczalności nie większej niż 30 % tej wartości, z niepewnością pomiaru do 25 % (zał. nr 4 cz. B lp. 31). Ścieki: PN-ISO 8288 jest jedną z metodyk referencyjnych dla miedzi (absorpcyjna spektroskopia atomowa z atomizacją płomieniową), obok PN-EN ISO 15586, ICP-OES i ICP-MS (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12 lp. 38). Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych: metodyka dla wskaźnika 3.6.8 „Miedź” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępny tekst normy obejmuje w całości metodę A oraz początek metody B (do p. 14.3). Dalszy przebieg metody B, metodę C, przykłady mineralizacji (załącznik A) i dane precyzji opisujemy tylko w zakresie zdań powyżej. Te same ustalenia dla całej normy — we wpisie „Metale ciężkie w wodzie — AAS”.

Zasada metody

Metoda A (rozdz. 3): porcję zakwaszonego przesączu próbki (albo próbki rozcieńczonej) zasysa się do płomienia spektrometru absorpcji atomowej i wyznacza stężenie miedzi bezpośrednio z absorbancji specyficznej — spektrometrem z ciągłą korekcją tła albo po odjęciu absorbancji niespecyficznej. Źródłem promieniowania jest lampa z katodą wnękową albo lampa bezelektrodowa; płomień acetylen–powietrze, dla miedzi utleniający; linia miedzi 324,7 nm (tablica 4). Stężenie odczytuje się z krzywej kalibracyjnej.

Metoda B (rozdz. 10): miedź tworzy kompleks z APDC, który ekstrahuje się MIBK przy pH około 2,5, a miedź oznacza się w fazie organicznej w płomieniu. Metoda C wykorzystuje chelatowanie HMA-HMDC i ekstrakcję mieszaniną DIPK-ksylen; rozdzielanie faz jest szybsze, a chelaty są trwalsze w fazie organicznej (rozdz. 2).

Zastosowania

• Woda do spożycia — miedź 2,0 mg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. B lp. 21)
• Ścieki — jedna z metodyk referencyjnych dla miedzi (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12 lp. 38)
• Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.6.8 „Miedź” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8)
• Solanki, wody słonawe i próbki o nieznanym składzie — metody B i C z ekstrakcją (rozdz. 2)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 8288:2002 (ISO 8288:1986)

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie kobaltu, niklu, miedzi, cynku, kadmu i ołowiu — Metody atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją w płomieniu

Title (EN)

Water quality — Determination of cobalt, nickel, copper, zinc, cadmium and lead — Flame atomic absorption spectrometric methods

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i utrwalenie

   Miedź ogółem: zaraz po pobraniu zakwasić kwasem azotowym 1,4 g/ml do pH 1–2 (zwykle wystarczają 2 ml kwasu na litr próbki); ilość kwasu zanotować i dodać ją także do ślepej próby. Miedź rozpuszczona: próbkę jak najszybciej przesączyć przez sączek membranowy 0,45 µm, a przesącz od razu zakwasić do pH 1–2 (p. 6.2).

2. Porcja do oznaczenia

   Do kolby miarowej 100 ml odmierzyć taką objętość zakwaszonej próbki, by zawierała 0,2–1 mg metalu (górne granice — tablica 1), i dopełnić wodą (p. 7.1).

3. Ślepa próba

   Równolegle, tą samą procedurą i z tymi samymi ilościami odczynników, z wodą zamiast porcji próbki (p. 7.2).

4. Roztwory kalibracyjne

   Przed każdą serią oznaczeń przygotować z roztworu wzorcowego co najmniej cztery roztwory kalibracyjne obejmujące zakres oznaczanych stężeń, rozcieńczając je kwasem azotowym 0,03 mol/l (p. 7.3).

5. Ustawienie spektrometru

   Według instrukcji producenta i tablicy 4 (324,7 nm, płomień utleniający), zasysając roztwór kalibracyjny miedzi; zoptymalizować szybkość zasysania, rodzaj płomienia i położenie wiązki w płomieniu; wyzerować aparat wodą (p. 7.4).

6. Kalibracja i pomiar

   Zassać roztwory kalibracyjne i ślepą próbę jako roztwór zerowy, wykreślić absorbancję wobec stężenia; zassać porcję próbki i zmierzyć absorbancję, po każdym pomiarze płucząc nebulizer kwasem azotowym 0,03 mol/l. Zaleca się sprawdzanie krzywej, np. roztworem kalibracyjnym co 5 próbek; bez automatycznej korekcji tła zmierzyć i odjąć absorbancję niespecyficzną (tablica 5) (p. 7.4).

7. Kontrola efektu matrycy

   Metodą dodatku wzorca; przy efekcie matrycy oznaczenie powtórzyć metodą B albo C albo przyjąć wynik z metody dodatku wzorca (p. 7.5).

8. Obliczenie

   Stężenie miedzi w próbce, mg/l = (ρt − ρb) × 100 / V, gdzie ρt i ρb — stężenia odczytane z krzywej dla porcji próbki i ślepej próby, V — objętość zakwaszonej próbki pobranej do oznaczenia, ml (rozdz. 8).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Z kwasem azotowym, MIBK, APDC i roztworami metali postępuje się według kart charakterystyki
• Płomień acetylen–powietrze — instalację gazową i wyciąg nad palnikiem obsługuje się według instrukcji producenta spektrometru

Najczęstsze pytania