❄️ Lepkość pozorna CCS (niskie temp.)

Petrochemia ASTM D 5293

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). Wydaniem aktualnym w sklepie ASTM jest ASTM D5293-25; wydanie ASTM D5293-20, podane dotąd w tym opisie, jest wydaniem historycznym. Normy amerykańskiej nie wprowadzono do zbioru PN, a tytuł polski jest tłumaczeniem roboczym. Pełnego tekstu normy nie mieliśmy — opis opiera się na zakresie i znaczeniu metody ze strony normy w sklepie ASTM; wymagania klasyfikacji lepkościowej pochodzą z SAE J300 w wydaniu z kwietnia 2021 r. (według tablicy zestawionej w encyklopedii Wikipedia z powołaniem na to wydanie).

ZAKRES (ASTM D5293, rozdz. 1). Metoda obejmuje laboratoryjne oznaczanie lepkości pozornej olejów silnikowych i olejów bazowych symulatorem rozruchu na zimno (CCS) w temperaturach od −10 °C do −35 °C, przy naprężeniach ścinających około 50 000–100 000 Pa i szybkościach ścinania około 10⁵–10⁴ s⁻¹, dla lepkości około 900–25 000 mPa·s. Zakres konkretnego przyrządu zależy od jego modelu i wersji oprogramowania. Norma podaje procedurę ręczną i zautomatyzowaną oraz osobną procedurę (dodatek X2) dla olejów silnie lepkosprężystych w przyrządach ręcznych.

ZNACZENIE (ASTM D5293, rozdz. 5). Lepkość pozorna CCS olejów silnikowych koreluje z rozruchem silnika w niskiej temperaturze, ale nie nadaje się do przewidywania przepływu oleju do pompy olejowej i układu smarowania w niskiej temperaturze. Korelację ustalono na podstawie badań silnikowych CRC L-49 z olejami wzorcowymi, potwierdzono w temperaturach od −1 °C do −40 °C na 17 handlowych olejach silnikowych (klasy SAE 5W, 10W, 15W i 20W), a w badaniu dziesięciu silników z lat 90. w temperaturach od −5 °C do −40 °C z sześcioma olejami (0W–25W) ustalono korelację z łatwością rozruchu. Lepkość rozruchową olejów bazowych oznacza się zwykle po to, by ocenić ich przydatność do komponowania olejów silnikowych; znaczna część olejów kalibracyjnych tej metody to oleje bazowe.

KLASYFIKACJA SAE J300. Lepkość CCS jest jednym z kryteriów klas zimowych SAE J300 (wydanie 2021): największa dopuszczalna lepkość rozruchowa wynosi dla 0W 6 200 mPa·s w −35 °C, 5W 6 600 w −30 °C, 10W 7 000 w −25 °C, 15W 7 000 w −20 °C, 20W 9 500 w −15 °C i 25W 13 000 mPa·s w −10 °C. Drugim kryterium niskotemperaturowym jest lepkość pompowania (najwyżej 60 000 mPa·s, mierzona minirotacyjnym wiskozymetrem według ASTM D4684, w temperaturze o 5 °C niższej niż dla lepkości rozruchowej).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Bez tekstu normy nie podajemy budowy komórki pomiarowej, sposobu chłodzenia i kalibracji, czasów, objętości próbki ani precyzji (powtarzalności i odtwarzalności). Usunęliśmy też twierdzenia bez źródła: o obowiązku badania każdego oleju na rynku, o producentach przyrządów i liczbie próbek w automatach, o tym, kto wykonuje badanie, oraz zakres temperatur „od −5 °C do −40 °C” jako zakres metody (zakres normy: od −10 °C do −35 °C).

Zasada metody

Lepkość pozorną oleju wyznacza się w symulatorze rozruchu na zimno (CCS) w zadanej temperaturze z przedziału od −10 °C do −35 °C, przy dużych naprężeniach ścinających (około 50 000–100 000 Pa) i dużych szybkościach ścinania (około 10⁵–10⁴ s⁻¹), czyli w warunkach odpowiadających obracaniu silnika rozrusznikiem na zimno. Przyrząd kalibruje się olejami kalibracyjnymi; znaczna ich część to oleje bazowe. Wynik w mPa·s porównuje się z największą lepkością rozruchową dopuszczoną dla deklarowanej klasy zimowej SAE J300.

Zastosowania

• Klasyfikacja lepkościowa olejów silnikowych według SAE J300 — kryterium lepkości rozruchowej klas 0W–25W
• Ocena rozruchu silnika na zimno — wynik CCS koreluje z łatwością rozruchu
• Ocena przydatności olejów bazowych do komponowania olejów silnikowych

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

ASTM D5293-25

Tytuł (PL)

Lepkość pozorna olejów silnikowych i olejów bazowych w temperaturach od −10 °C do −35 °C oznaczana symulatorem rozruchu na zimno (tłumaczenie robocze tytułu)

Title (EN)

Standard Test Method for Apparent Viscosity of Engine Oils and Base Stocks Between –10 °C and –35 °C Using Cold-Cranking Simulator

Procedura krok po kroku

1. Dobór temperatury

   Wybierz temperaturę z przedziału od −10 °C do −35 °C; przy klasyfikacji według SAE J300 jest to temperatura przypisana deklarowanej klasie zimowej (0W: −35 °C, 5W: −30 °C, 10W: −25 °C, 15W: −20 °C, 20W: −15 °C, 25W: −10 °C).

2. Kalibracja

   Skalibruj symulator olejami kalibracyjnymi według normy (szczegółów procedury kalibracji tu nie podajemy).

3. Pomiar

   Zmierz lepkość pozorną próbki procedurą ręczną albo zautomatyzowaną; olej silnie lepkosprężysty w przyrządzie ręcznym badaj procedurą specjalną z dodatku X2 normy.

4. Ocena wyniku

   Porównaj lepkość pozorną w mPa·s z największą lepkością rozruchową dopuszczoną dla deklarowanej klasy w SAE J300. Przydatności oleju do pompowania w niskiej temperaturze ten wynik nie ocenia — służy do tego lepkość pompowania według ASTM D4684.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma zawiera ogólne zastrzeżenie, że nie omawia wszystkich zagrożeń, a ustalenie zasad BHP należy do użytkownika; szczegółowe ostrzeżenia są w rozdziale 8 normy (jego treści nie mieliśmy)

Najczęstsze pytania