⛽ Korozja na płytce miedzianej

Petrochemia PN-EN ISO 2160

Przegląd

STATUS (stan na 30.10.2026). PN-EN ISO 2160:2004 — wersja polska, opublikowana 13.04.2004, wprowadza EN ISO 2160:1998 i ISO 2160:1998 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 2160:2002 (wersja angielska). Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu ani pola „Zastąpiona przez” — norma aktualna. ISO 2160:1998 (wydanie trzecie, zastąpiło ISO 2160:1985) jest obecnym wydaniem ISO.

ZAKRES (rozdz. 1). Metoda oznaczania korodującego działania na miedź ciekłych przetworów naftowych i niektórych rozpuszczalników, łącznie z produktami lotnymi o prężności par do 124 kPa w 37,8 °C. Produkty o wyższej prężności par bada się według ISO 6251, a oleje elektroizolacyjne — według ISO 5662. Norma ostrzega, że niektóre produkty, zwłaszcza gazoliny naturalne, mogą mieć prężność par wyraźnie wyższą niż typowa dla ich klasy: naczynia ciśnieniowego z takim produktem nie umieszcza się w łaźni 100 °C, bo ciśnienie może je rozsadzić.

WARUNKI BADANIA (p. 8.1). Czas i temperaturę dobiera się do klasy produktu: paliwa lotnicze bada się w naczyniu ciśnieniowym w 100 °C, gazoliny naturalne w 40 °C, a pozostałe produkty ciekłe w probówce w 50 °C, 100 °C lub wyższej temperaturze; inne warunki mogą ustalić specyfikacje albo strony umowy. Norma nie podaje jednego czasu badania — określa go specyfikacja produktu.

WYNIK (rozdz. 9–11, tablica 1). Wygląd płytki przypisuje się do klasyfikacji wzorców: 1 — lekkie zmatowienie (a, b), 2 — umiarkowane zmatowienie (a–e), 3 — silne zmatowienie (a, b), 4 — korozja (a–c). Wynik podaje się numerem klasyfikacji razem z czasem i temperaturą badania, w postaci „Korozja na płytce miedzianej (X h/Y °C), klasa Z”; opisy literowe są tylko informacyjne i nie oznaczają poziomów pośrednich. Badanie jest w istocie oceną „spełnia/nie spełnia” — nie ma ogólnie przyjętej metody wyznaczania jego precyzji. Specyfikacje ograniczające wynik do klasy 1 nie powinny pisać „maksimum”, bo innego zadowalającego poziomu nie ma (rozdz. 10).

PRZEPISY. Benzyny silnikowe i olej napędowy: badanie działania korodującego na płytce miedzianej (3 h w temperaturze 50 °C) — klasa 1 (rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 26.06.2024 w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych, Dz.U. 2024 poz. 1018: zał. nr 1 i 2 lp. 9, zał. nr 3 lp. 12). Ester metylowy jako samoistne paliwo (B100): klasa 1 w badaniu 3 h w 50 °C (Dz.U. 2025 poz. 426, zał. nr 1 lp. 6).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępny tekst normy obejmuje rozdziały 1–12 z tablicą 1; poza nim są informacyjne załączniki A i B (m.in. skład i utrzymanie wzorców korozji) — tych szczegółów nie podajemy. Amerykańska metoda ASTM D130 o tym samym przedmiocie wyjaśnia, że część związków siarki pozostałych w produkcie po rafinacji może działać korodująco na metale, a działanie to nie zależy wprost od całkowitej zawartości siarki.

Zasada metody

Wypolerowaną płytkę miedzianą zanurza się w określonej objętości próbki (30 ml) i ogrzewa w warunkach czasu i temperatury właściwych dla klasy badanego produktu. Paliwa lotnicze i gazoliny naturalne bada się w probówce umieszczonej w naczyniu ciśnieniowym, pozostałe produkty — w probówce pod ciśnieniem atmosferycznym. Po zakończeniu ogrzewania płytkę wyjmuje się, przemywa rozpuszczalnikiem i ocenia jej barwę przez porównanie ze wzorcami korozji (rozdz. 3).

Zastosowania

• Benzyny silnikowe i olej napędowy — klasa 1 w badaniu 3 h w 50 °C (Dz.U. 2024 poz. 1018)
• Ester metylowy jako samoistne paliwo (B100) — klasa 1 w badaniu 3 h w 50 °C (Dz.U. 2025 poz. 426, zał. nr 1)
• Paliwa lotnicze — badanie w naczyniu ciśnieniowym w 100 °C (p. 8.1)
• Gazoliny naturalne — badanie w 40 °C (p. 8.1)
• Inne ciekłe przetwory naftowe i niektóre rozpuszczalniki o prężności par do 124 kPa w 37,8 °C (rozdz. 1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 2160:2004

Tytuł (PL)

Przetwory naftowe — Korodujące działanie na miedź — Badanie na płytce miedzianej

Title (EN)

Petroleum products — Corrosiveness to copper — Copper strip test

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i przechowanie próbki

   Próbkę pobiera się według ISO 3170 lub ISO 3171. Gdy wynik ma być porównany z klasyfikacją niskiego zmatowienia, używa się czystych butelek z ciemnego szkła albo innych odpowiednich pojemników — nie z blachy ocynowanej, a pojemników z tworzywa nie stosuje się do benzyn. Pojemnik napełnia się możliwie całkowicie, chroni przed światłem, a badanie wykonuje jak najszybciej, zaraz po otwarciu pojemnika (rozdz. 6).

2. Usunięcie wody z próbki

   Jeśli w próbce widać zawieszoną wodę (zmętnienie), próbkę suszy się, sącząc ją przez średnio szybką bibułę jakościową do czystej, suchej probówki, w zaciemnionym pomieszczeniu albo pod osłoną przed światłem (p. 6.4).

3. Przygotowanie powierzchni płytki

   Ze wszystkich sześciu boków płytki usuwa się skazy papierem lub płótnem z węglikiem krzemu, kończąc ziarnem 65 µm; płytkę zanurza się w rozpuszczalniku do przemywania i od razu poleruje albo przechowuje do późniejszego użycia (p. 7.1).

4. Polerowanie końcowe

   Płytkę trzymaną przez bibułę bezpopiołową poleruje się proszkiem węglika krzemu 105 µm na wacie zwilżonej rozpuszczalnikiem — najpierw końce i boki, potem, w uchwycie, powierzchnie główne wzdłuż długiej osi. Pył usuwa się czystą watą, aż świeży tampon pozostanie czysty; od tej chwili płytkę przenosi się tylko szczypcami i od razu zanurza w próbce (p. 7.2).

5. Zanurzenie płytki

   Do czystej, suchej probówki wlewa się 30 ml klarownej próbki bez zawieszonej wody i w ciągu 1 min od zakończenia polerowania wsuwa płytkę. Probówkę zamyka się korkiem z otworem odpowietrzającym; przy paliwach lotniczych i gazolinach naturalnych probówkę wsuwa się do naczynia ciśnieniowego i mocno zakręca pokrywę (p. 8.2–8.3).

6. Ogrzewanie

   Naczynie ciśnieniowe zanurza się całkowicie w łaźni cieczowej, a probówkę umieszcza w łaźni, w temperaturze badania ± 1 °C, na czas wymagany przez specyfikację ± 5 min. Naczynie ciśnieniowe po wyjęciu zanurza się na kilka minut w zimnej wodzie i dopiero otwiera. Jeśli poziom cieczy w probówce opadł poniżej płytki, badanie powtarza się z porcją 35 ml (p. 8.2–8.3).

   🌡 Temperatura: 40 °C, 50 °C, 100 °C lub wyżej — według klasy produktu

7. Wyjęcie i przemycie płytki

   Zawartość probówki wylewa się do zlewki (np. wysokiej 150 ml), pozwalając płytce zsunąć się ostrożnie; płytkę od razu wyjmuje się szczypcami, zanurza w rozpuszczalniku do przemywania, wyjmuje i osusza bibułą ilościową przez przykładanie, bez wycierania (p. 8.4).

8. Ocena

   Płytkę porównuje się ze wzorcami korozji, trzymając obie tak, by obserwować światło odbite pod kątem ok. 45°. Stan przejściowy między dwoma wzorcami ocenia się według wzorca bardziej zmatowionego; płytka ciemniej pomarańczowa niż wzorzec 1b należy jeszcze do klasy 1, ale każdy ślad czerwieni oznacza klasę 2. Do rozróżnienia klas 2 i 3 służą próby z p. 9.3–9.4 (p. 8.4, 9.1–9.4).

9. Powtórzenie badania

   Badanie powtarza się, jeśli na płytce są ślady palców, cząstek albo kropel wody albo jeśli ostre krawędzie płytki wyglądają na klasę wyższą niż większa część płytki (p. 9.5–9.6).

10. Wynik i sprawozdanie

    Podaje się numer klasyfikacji z tablicy 1 wraz z czasem i temperaturą badania, np. „Korozja na płytce miedzianej (3 h/50 °C), klasa 1”; sprawozdanie zawiera też powołanie normy, identyfikację produktu, odstępstwa i datę badania (rozdz. 10, 12).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma zastrzega, że jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, a zasady BHP ustala użytkownik (ostrzeżenie przed rozdz. 1)
• Naczynia ciśnieniowego z gazoliną naturalną nie umieszcza się w łaźni 100 °C — może zostać rozsadzone (rozdz. 1)
• Naczynie ciśnieniowe przed otwarciem chłodzi się kilka minut w zimnej wodzie (p. 8.2)
• Z próbkami paliw i rozpuszczalnikiem do przemywania postępuje się według kart charakterystyki

Najczęstsze pytania