🔢 Indeks cetanowy oleju napędowego

Petrochemia PN-EN ISO 4264

Przegląd

STATUS (stan na 30.10.2026). PN-EN ISO 4264:2018-08 — wersje polska i angielska, wprowadza EN ISO 4264:2018 i ISO 4264:2018 [IDT]; wersję polską opublikowano 30.10.2020. Zastąpiła PN-EN ISO 4264:2010 i jej zmianę A1:2013-07. ISO 4264:2018 to trzecie wydanie normy (opublikowane 22.06.2018, zastąpiło ISO 4264:2007 i zmianę Amd 1:2013), ostatnio potwierdzone przez ISO 18.10.2023.

ZAKRES (rozdz. 1). Obliczanie indeksu cetanowego paliw ze średnich destylatów pochodzenia naftowego; wartość nazywa się indeksem cetanowym z równania czterech zmiennych. Norma obejmuje paliwa zawierające nienaftowe pochodne z piasków roponośnych i łupków; nie dotyczy czystych węglowodorów ani destylatów z węgla. Obliczenie nie uwzględnia wpływu dodatków podwyższających liczbę cetanową. Indeks cetanowy nie jest inną postacią liczby cetanowej, lecz narzędziem uzupełniającym, które stosuje się z uwzględnieniem jego ograniczeń — służy do oszacowania liczby cetanowej, gdy nie ma silnika badawczego albo próbki jest za mało do badania na silniku.

ZAKRES WŁAŚCIWOŚCI I BŁĄD PROGNOZY (rozdz. 1). Najodpowiedniejszy zakres właściwości paliwa: liczba cetanowa od 32,5 do 56,5; gęstość w 15 °C od 805,0 do 895,0 kg/m³; temperatura odzysku 10 % (V/V) od 171 °C do 259 °C, 50 % (V/V) od 212 °C do 308 °C, 90 % (V/V) od 251 °C do 363 °C. W zakresie liczby cetanowej od 32,5 do 56,5 oczekiwany błąd prognozy jest mniejszy niż ±2 jednostki liczby cetanowej dla 65 % badanych paliw; poza tym zakresem błędy mogą być większe, a z powodu odchyleń zależnych od próbki także w jego obrębie, dlatego użytkownik sam ocenia, jaka zgodność prognozy jest mu potrzebna. Odchylenia zależne od próbki zaobserwowano dla destylatów zawierających FAME.

WYDANIE (przedmowa). Trzecie wydanie dodało stwierdzenie o odchyleniach zależnych od próbki, przeniosło drugą procedurę — z nomogramów — do informacyjnego załącznika A i dopuściło ISO 3924 (rozkład temperatur wrzenia metodą chromatografii gazowej) jako alternatywę dla ISO 3405.

DANE WEJŚCIOWE I OBLICZENIE (rozdz. 5–7). Gęstość w 15 °C oznacza się z dokładnością do 0,1 kg/m³ według ISO 3675 albo ISO 12185, z poprawkami według ISO 91, jeśli są potrzebne; temperatury odzysku 10 %, 50 % i 90 % (V/V) — z dokładnością do 1 °C, skorygowane do normalnego ciśnienia atmosferycznego, według ISO 3405 albo według ISO 3924 po przeliczeniu jej danych na szacowane dane ISO 3405. Indeks: CI = 45,2 + 0,089 2 · T₁₀N + (0,131 + 0,901 · B) · T₅₀N + (0,052 3 − 0,42 · B) · T₉₀N + 0,000 49 · (T₁₀N² − T₉₀N²) + 107 · B + 60 · B², gdzie T₁₀N = T₁₀ − 215, T₅₀N = T₅₀ − 260, T₉₀N = T₉₀ − 310 (temperatury w °C), B = [exp(−0,003 5 · DN)] − 1, DN = D − 850, a D to gęstość w 15 °C w kg/m³. Indeks można też odczytać z nomogramów (załącznik A), ale w razie sporu obowiązuje obliczenie z równania. Wynik podaje się z dokładnością do 0,1.

PRECYZJA (rozdz. 8). Obliczenie indeksu ze zmierzonej gęstości i temperatur odzysku jest dokładne; precyzja indeksu zależy od precyzji oznaczeń wejściowych, podanej w ISO 3675, ISO 12185 i ISO 3405.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Nomogramów z informacyjnego załącznika A (rysunki A.1–A.3) — znamy tylko opis ich użycia.

Zasada metody

Gęstość w 15 °C i temperatury, w których odzyskuje się 10 %, 50 % i 90 % (V/V) destylatu, oznacza się metodami znormalizowanymi, a indeks cetanowy oblicza z tych danych za pomocą znanych korelacji — równania czterech zmiennych.

Obliczenie z danych pomiarowych jest dokładne; niepewność wyniku wynika z precyzji oznaczeń wejściowych, a zgodność z liczbą cetanową — z ograniczeń korelacji (zakres właściwości paliwa, odchylenia zależne od próbki).

Zastosowania

• Szacowanie liczby cetanowej paliw ze średnich destylatów, gdy nie ma silnika badawczego albo próbki jest za mało do badania na silniku (rozdz. 1, uwaga 3)
• Olej napędowy — wymaganie rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych: indeks cetanowy co najmniej 46,0, obok liczby cetanowej co najmniej 51,0 (Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. 3 lp. 1–2)
• Paliwa zawierające nienaftowe pochodne z piasków roponośnych i łupków (rozdz. 1)
• Poza zakresem: czyste węglowodory i destylaty z węgla; obliczenie nie uwzględnia dodatków podwyższających liczbę cetanową (rozdz. 1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4264:2018-08

Tytuł (PL)

Przetwory naftowe — Obliczanie indeksu cetanowego paliw ze średnich destylatów metodą równania czterech zmiennych

Title (EN)

Petroleum products — Calculation of cetane index of middle-distillate fuels by the four variable equation

Procedura krok po kroku

1. Gęstość w 15 °C

   Według ISO 3675 albo ISO 12185, z dokładnością do 0,1 kg/m³, z poprawkami według ISO 91, jeśli są potrzebne (5.1).

2. Temperatury odzysku

   T₁₀, T₅₀ i T₉₀ z dokładnością do 1 °C, skorygowane do normalnego ciśnienia atmosferycznego, według ISO 3405 (5.2); zamiennie ISO 3924 z przeliczeniem jej danych na szacowane dane ISO 3405 (5.3–5.4).

3. Obliczenie

   DN = D − 850; B = [exp(−0,003 5 · DN)] − 1; T₁₀N = T₁₀ − 215, T₅₀N = T₅₀ − 260, T₉₀N = T₉₀ − 310; CI według równania (1) z p. 6.1.

4. Ocena przydatności prognozy

   Porównanie danych paliwa z najodpowiedniejszym zakresem właściwości; poza nim i przy odchyleniach zależnych od próbki (na przykład paliwa z FAME) błąd może być większy (rozdz. 1).

5. Wynik

   Indeks cetanowy z równania czterech zmiennych z dokładnością do 0,1; w razie sporu obowiązuje obliczenie z 6.1, nie nomogram (6.2, rozdz. 7).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Stosowanie normy może wiązać się z materiałami, czynnościami i sprzętem niebezpiecznym — środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (ostrzeżenie normy)
• Zagrożenia wynikają z oznaczeń wejściowych — gęstości i destylacji; środki ostrożności według ISO 3675, ISO 12185, ISO 3405 albo ISO 3924

Najczęstsze pytania