🌿 Pomiar hałasu środowiskowego

Środowisko PN-ISO 1996

Przegląd

STATUS (stan na 02.11.2026). PN-ISO 1996-1:2006 — wersja polska, opublikowana 13.12.2006, „Akustyka — Opis, pomiary i ocena hałasu środowiskowego — Część 1: Wielkości podstawowe i procedury oceny”, wprowadza ISO 1996-1:2003 [IDT]; zastąpiła PN-ISO 1996-1:1999. PN-ISO 1996-2:1999 — wersja polska, opublikowana 12.03.1999, „Akustyka — Opis i pomiary hałasu środowiskowego — Zbieranie danych dotyczących sposobu zagospodarowania terenu”, wprowadza ISO 1996-2:1987 [IDT], z erratą i zmianą PN-ISO 1996-2:1999/A1:2002 (6.12.2002, wprowadza ISO 1996-2:1987/Amd 1:1998 — poprawki dla dźwięków impulsowych). Obie karty są bez adnotacji o wycofaniu; oznaczenia „PN-ISO 1996-2:2017” katalog PKN nie zna. Nowsze wydania ISO nie zostały przyjęte do PN: ISO 1996-1:2016 (wydanie trzecie, zastąpiło ISO 1996-1:2003) i ISO 1996-2:2017 (wydanie trzecie, zastąpiło ISO 1996-2:2007, o przedmiocie „wyznaczanie poziomów ciśnienia akustycznego”), oba w ISO potwierdzone (etap 90.93). Treść obu części opisujemy niżej według tych wydań ISO.

CZĘŚĆ 1 — WIELKOŚCI I OCENA (ISO 1996-1:2016, rozdz. 1 i 3). Definiuje wielkości podstawowe do opisu hałasu w środowisku zamieszkania i podstawowe procedury oceny, podaje metody oceny hałasu i wskazówki do prognozowania potencjalnej uciążliwości przy długotrwałym narażeniu. Dźwięki o różnych cechach — impulsowe, tonalne, o dużym udziale niskich częstotliwości — dostają poprawki, a wynik z poprawkami to „poziom oceny”. Część 1 nie ustala wartości dopuszczalnych. Równoważny poziom dźwięku A, LAeq,T, to dziesięciokrotny logarytm dziesiętny ze stosunku średniego w czasie T kwadratu ciśnienia akustycznego skorygowanego charakterystyką A do kwadratu ciśnienia odniesienia p₀ = 20 µPa, w dB.

CZĘŚĆ 2 — WYZNACZANIE POZIOMÓW (ISO 1996-2:2017, rozdz. 1, 4, 6). Opisuje wyznaczanie poziomów ciśnienia akustycznego jako podstawy oceny dopuszczalnych poziomów hałasu albo porównania scenariuszy w studiach przestrzennych — pomiarem bezpośrednim i ekstrapolacją wyników obliczeniami, głównie na zewnątrz, z częścią wskazówek dla pomiarów w pomieszczeniach, dla wszelkich źródeł: ruchu drogowego i kolejowego, lotnictwa i przemysłu. Nakład pracy, a więc i niepewność, określa użytkownik; niepewność wyznacza się według GUM i podaje w każdym przypadku — norma nie ustala jej górnej granicy. Są dwie strategie: pojedynczy pomiar w dobrze określonych warunkach meteorologicznych przy starannej kontroli pracy źródła albo pomiar długotrwały, lub wiele pomiarów rozłożonych w czasie, z rejestracją warunków meteorologicznych. Pomiar krótkotrwały trwa zwykle od 10 min do kilku godzin, długotrwały — od miesiąca do roku.

PRZYRZĄDY I KALIBRACJA (ISO 1996-2:2017, rozdz. 5). Tor pomiarowy, z mikrofonem, kablami, osłoną przeciwwietrzną i rejestratorem, spełnia wymagania klasy 1 według IEC 61672-1, a filtry — klasy 1 według IEC 61260; na zewnątrz osłona przeciwwietrzna zawsze. Na początku i na końcu każdego pomiaru cały tor sprawdza się kalibratorem klasy 1 według IEC 60942: różnica dwóch kolejnych sprawdzeń, bez regulacji, najwyżej 0,5 dB, inaczej wyniki od ostatniego poprawnego sprawdzenia odrzuca się. Zgodność miernika, filtrów i kalibratora potwierdza świadectwo laboratorium spełniającego ISO/IEC 17025; zalecany odstęp sprawdzeń — rok, najdłuższy dopuszczalny — 2 lata. W budżecie niepewności niepewność standardowa miernika klasy 1 wynosi 0,5 dB, klasy 2 — 1,5 dB (tablica 1).

DOPUSZCZALNE POZIOMY HAŁASU. Rozporządzenie Ministra Środowiska z 14.06.2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (tekst jednolity: Dz.U. 2014 poz. 112), tabela 1, wskaźniki LAeq D i LAeq N: dla dróg i linii kolejowych przedział czasu odniesienia to 16 h dnia i 8 h nocy, dla pozostałych obiektów i działalności — 8 najmniej korzystnych godzin dnia kolejno po sobie następujących i 1 najmniej korzystna godzina nocy. Np. tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej: drogi i koleje 61 / 56 dB, pozostałe obiekty 50 / 40 dB; zabudowa mieszkaniowa wielorodzinna: 65 / 56 dB i 55 / 45 dB. Tabele 3–4 (wskaźniki LDWN i LN) służą długookresowej polityce ochrony przed hałasem.

METODYKA REFERENCYJNA DLA INSTALACJI. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1706), § 8 i zał. nr 7: okresowe pomiary hałasu z instalacji i urządzeń, dla których wydano decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu albo pozwolenie zintegrowane, prowadzi się raz na dwa lata. Mierniki klasy dokładności 1, wzorcowe źródła dźwięku co najmniej klasy 1, świadectwa wzorcowania nie starsze niż 24 miesiące, osłony przeciwwietrzne niezależnie od pogody. Punkty: na terenie niezabudowanym 1,5 m nad terenem, przy budynkach chronionych 0,5–2 m od elewacji w świetle okna albo 4 m ± 0,2 m nad terenem. Warunki meteorologiczne, mierzone co najmniej 3,5 m nad terenem: temperatura od −10 °C do 50 °C, wilgotność 25–90 %, średnia prędkość wiatru do 5 m/s, ciśnienie 900–1100 hPa. Charakterystyka A, stała czasowa F; rejestracja ciągła w czasie odniesienia T (8 h w porze dnia 6.00–22.00, 1 h w porze nocy 22.00–6.00) albo metoda próbkowania. Tło akustyczne odejmuje się energetycznie; gdy różnica poziomu i tła jest mniejsza niż 3 dB, poziom wyznacza się metodą obliczeniową według PN ISO 9613-2. Przy punkcie 0,5–2 m od zamkniętego albo uchylonego okna wynik pomniejsza się o 3 dB; wynik jest prawidłowy, gdy niepewność rozszerzona U95 nie przekracza 2,7 dB.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstów PN-ISO 1996-1:2006 i PN-ISO 1996-2:1999 z A1:2002 nie czytaliśmy — różnic wobec wydań ISO z 2016 i 2017 r. nie opisujemy; część 2 przyjęta do PN ma inny przedmiot (zbieranie danych o sposobie zagospodarowania terenu). Z ISO 1996-2:2017 dostępne są rozdz. 1–6 i początek rozdz. 7 (praca źródeł: ruch drogowy i kolejowy); praca lotnictwa i zakładów przemysłowych (7.4–7.5), warunki meteorologiczne (rozdz. 8), położenie mikrofonu i procedury pomiaru (rozdz. 9), obróbka wyników z poprawką na dźwięk resztkowy (rozdz. 10), ekstrapolacja i obliczenia (rozdz. 11–12) są poza tym tekstem — wysokości mikrofonu, warunki pogodowe i postępowanie z tłem podajemy według polskiej metodyki referencyjnej dla instalacji, nie według normy.

Zasada metody

Miernik poziomu dźwięku mierzy ciśnienie akustyczne skorygowane charakterystyką częstotliwościową A i uśrednia je w przedziale czasu T: równoważny poziom dźwięku A, LAeq,T, to dziesięciokrotny logarytm dziesiętny ze stosunku średniego kwadratu tego ciśnienia do kwadratu ciśnienia odniesienia 20 µPa (ISO 1996-1:2016, rozdz. 3).

Poziomy wyznacza się pomiarem bezpośrednim albo ekstrapolacją pomiarów obliczeniami; każdy wynik wymaga obróbki danych i podania niepewności, wyznaczonej według GUM (ISO 1996-2:2017, rozdz. 1, 4, 6).

Zastosowania

• Wyznaczanie poziomów ciśnienia akustycznego jako podstawy oceny dopuszczalnych poziomów hałasu — ruch drogowy i kolejowy, lotnictwo, przemysł (ISO 1996-2:2017, rozdz. 1)
• Kontrola dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku — wskaźniki LAeq D i LAeq N (rozporządzenie Ministra Środowiska z 14.06.2007, t.j. Dz.U. 2014 poz. 112)
• Okresowe pomiary hałasu z instalacji i urządzeń z decyzją o dopuszczalnym poziomie hałasu albo pozwoleniem zintegrowanym — raz na dwa lata (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1706, § 8 i zał. nr 7)
• Długookresowa polityka ochrony przed hałasem — wskaźniki LDWN i LN (tabele 3–4 rozporządzenia z 2007 r.)
• Ocena hałasu z poprawkami na impulsowość, tonalność i niskie częstotliwości — poziom oceny (ISO 1996-1:2016, rozdz. 1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 1996-1:2006, PN-ISO 1996-2:1999 + A1:2002

Tytuł (PL)

Akustyka — Opis, pomiary i ocena hałasu środowiskowego

Title (EN)

Acoustics — Description, measurement and assessment of environmental noise

Procedura krok po kroku

1. Strategia i czas odniesienia

   Pojedynczy pomiar w określonych warunkach meteorologicznych z kontrolą pracy źródła albo pomiar długotrwały z rejestracją pogody (ISO 1996-2:2017, rozdz. 6); czas odniesienia według rozporządzenia o dopuszczalnych poziomach hałasu (tabela 1).

2. Punkt pomiarowy (instalacje)

   Teren niezabudowany — 1,5 m nad terenem; przy budynkach chronionych — 0,5–2 m od elewacji w świetle okna albo 4 m ± 0,2 m nad terenem (metodyka referencyjna, zał. nr 7 część B).

3. Sprawdzenie toru przed pomiarem

   Kalibratorem klasy 1 według IEC 60942 (ISO 1996-2:2017, 5.2).

4. Pomiar

   Charakterystyka A, stała czasowa F; rejestracja ciągła w czasie odniesienia T albo metoda próbkowania; temperatura od −10 °C do 50 °C, wilgotność 25–90 %, średnia prędkość wiatru do 5 m/s, ciśnienie 900–1100 hPa (zał. nr 7 części D–E).

5. Tło akustyczne

   W tych samych punktach po wyłączeniu źródła albo w przerwach jego pracy, ewentualnie w porównywalnym miejscu, tego samego dnia, o tej samej porze i w podobnej pogodzie; tło odejmuje się energetycznie, a przy różnicy mniejszej niż 3 dB — metoda obliczeniowa (zał. nr 7 część E).

6. Sprawdzenie toru po pomiarze

   Różnica dwóch kolejnych sprawdzeń najwyżej 0,5 dB, inaczej wyniki od ostatniego poprawnego sprawdzenia odrzuca się (ISO 1996-2:2017, 5.2).

7. Wynik i niepewność

   LAeq D albo LAeq N z niepewnością rozszerzoną U95 (prawidłowy przy U95 najwyżej 2,7 dB); przy punkcie 0,5–2 m od zamkniętego albo uchylonego okna wynik pomniejsza się o 3 dB; porównanie z dopuszczalnym poziomem dla rodzaju terenu (zał. nr 7 części A i E; rozporządzenie z 2007 r., tabela 1).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• W dostępnym tekście norma nie podaje ostrzeżeń BHP

Najczęstsze pytania