⚖️ Gęstość paliw i olejów

Petrochemia PN-EN ISO 12185

Przegląd

STATUS (stan na 30.10.2026). PN-EN ISO 12185:2024-08 — wersje polska i angielska, wprowadza EN ISO 12185:2024 i ISO 12185:2024 [IDT]; wersję polską opublikowano 21.01.2026. Zastąpiła PN-EN ISO 12185:2002 (wprowadzającą ISO 12185:1996), którą katalog PKN oznacza jako wycofaną i zastąpioną. ISO 12185:2024 to drugie wydanie normy, opublikowane 15.03.2024.

ZAKRES (rozdz. 1). Gęstość ropy naftowej i produktów podobnych w zakresie od 600 kg/m³ do 1 100 kg/m³, mierzona laboratoryjnym gęstościomierzem z oscylacyjną U-rurką — dla cieczy, które w temperaturze i ciśnieniu badania można traktować jako jednofazowe. Metoda obejmuje ciecze o dowolnej prężności par, jeśli podjęto środki, by pozostały jednofazowe: utrata lekkich składników zmienia gęstość zarówno przy obchodzeniu się z próbką, jak i w czasie oznaczania. Nie jest przeznaczona dla gęstościomierzy przepływowych (in-line). Według odpowiadającej normy amerykańskiej ASTM D4052 (5.2) oznaczenie gęstości jest potrzebne do przeliczania zmierzonych objętości ropy i przetworów naftowych na objętości w temperaturze odniesienia 15 °C.

WYDANIE (przedmowa i wprowadzenie). Drugie wydanie zastąpiło ISO 12185:1996 i włączyło jej poprawkę Cor 1:2001; dodano definicje (rozdz. 3) i sprawdzenia kontrolne aparatu (9.5). Pierwsze wydanie powstało, gdy na rynku było niewiele modeli takich gęstościomierzy; dziś przyrządy różnych producentów korygują wpływ lepkości na wyświetlaną gęstość różnymi sposobami i algorytmami, dlatego nowe wydanie obejmuje szerszy zakres przyrządów i podaje wymagania dla aparatury i jej przygotowania (rozdz. 5 i 9, załącznik A).

BUDOWA NORMY (spis treści). Aparatura: gęstościomierz, homogenizator, łaźnia termostatyczna; odczynniki: rozpuszczalnik do płukania i ciecze do adiustacji; pobieranie i przygotowanie próbki; przygotowanie aparatu: temperatura badania, czyszczenie celi, sprawdzanie i adiustacja, kalibracja, sprawdzenia kontrolne; procedura, obliczenia, sprawozdanie i precyzja (powtarzalność, odtwarzalność); informacyjny załącznik A o kalibracji gęstościomierza.

JAK PRZEBIEGA BADANIE — WEDŁUG WYDANIA Z 1996 R. (ISO 12185:1996 z poprawką Cor 1:2001; treści rozdz. 5–13 obecnego wydania nie znamy). Do celi o regulowanej temperaturze wprowadza się niewielką porcję próbki (zwykle mniej niż 1 ml); gęstość oblicza się z częstotliwości drgań i stałych celi wyznaczonych wcześniej cieczami wzorcowymi o znanej gęstości — co najmniej dwiema, których gęstości obejmują gęstość próbki (dopuszczone są woda i powietrze). Gęstościomierz ma rozdzielczość 0,1 kg/m³ lub lepszą; norma ostrzegała, że lepkość próbki może przesuwać wynik nawet o 1 kg/m³ (sprawdzenie piknometrem albo wzorcami o podobnej lepkości). Próbki nie schładza się poniżej temperatury mętnienia, temperatury pojawiania się parafiny (WAT) ani poniżej temperatury o 20 °C wyższej od temperatury płynięcia; ropę i destylaty parafinowe przed mieszaniem ogrzewa się o 3 °C powyżej WAT albo temperatury mętnienia. Gęstość oznacza się w temperaturze odniesienia (15 °C albo 20 °C), jeśli to możliwe. Kalibracja — przy instalacji, przy zmianie temperatury badania i po ingerencji w aparat; sprawdzenie — nie dawniej niż 7 dni przed użyciem; przed pomiarem odczyt dla celi z powietrzem ma się zgadzać z wartością z kalibracji w granicach ±1 ostatniej cyfry. Próbek z lekkimi składnikami nie zasysa się; celę ogląda się pod kątem pęcherzyków, a przy cieczach lepkich krótkie nadciśnienie ujawnia pęcherzyki gazu dużą zmianą odczytu. Odczyt zapisuje się, gdy jest stały w granicach 0,1 kg/m³, z temperaturą celi z dokładnością do 0,1 °C; przeliczenie na temperaturę odniesienia — według ISO 91-1 (15 °C) albo ISO 91-2 (20 °C) po korekcie z załącznika A. Wynik: z dokładnością do 0,1 kg/m³ w temperaturze odniesienia.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Wymagań obecnego wydania dla gęstościomierza i sposobu korygowania wpływu lepkości (rozdz. 5, załącznik A), zasad sprawdzania, adiustacji i sprawdzeń kontrolnych (9.3–9.5), przebiegu oznaczenia (rozdz. 10) ani aktualnych wartości powtarzalności i odtwarzalności (rozdz. 13) — znamy tylko tytuły tych punktów; wartości precyzji z wydania 1996 r. nie przenosimy.

Zasada metody

Do celi pomiarowej w kształcie U-rurki, o regulowanej temperaturze, wprowadza się niewielką porcję próbki. Gęstościomierz mierzy częstotliwość drgań celi, a gęstość oblicza się ze stałych celi wyznaczonych wcześniej przez pomiar drgań celi napełnionej cieczami wzorcowymi o znanej gęstości.

Wynik jest prawidłowy, gdy próbka w celi pozostaje jednofazowa — bez pęcherzyków gazu i bez utraty lekkich składników. Gęstość podaje się w temperaturze odniesienia; wynik z innej temperatury przelicza się (wydanie 1996: według ISO 91-1 dla 15 °C albo ISO 91-2 dla 20 °C).

Zastosowania

• Ropa naftowa, przetwory naftowe i produkty podobne o gęstości od 600 do 1 100 kg/m³ (rozdz. 1)
• Ciecze o dowolnej prężności par — pod warunkiem utrzymania jednej fazy bez utraty lekkich składników (rozdz. 1)
• Olej napędowy — wymaganie rozporządzenia w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych: gęstość w 15 °C od 820,0 kg/m³ w okresie letnim (815,0 kg/m³ w okresach przejściowym i zimowym) do 845,0 kg/m³, dla oleju o polepszonych właściwościach niskotemperaturowych 800,0–840,0 kg/m³ (Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. 3 lp. 3)
• Benzyny silnikowe — gęstość w 15 °C 720,0–775,0 kg/m³ (Dz.U. 2024 poz. 1018, zał. 1 lp. 4)
• Dane wejściowe do obliczenia indeksu cetanowego według PN-EN ISO 4264 — gęstość w 15 °C z dokładnością do 0,1 kg/m³ (ISO 4264:2018, 5.1)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 12185:2024-08

Tytuł (PL)

Ropa naftowa, przetwory naftowe i produkty podobne — Oznaczanie gęstości — Gęstościomierz laboratoryjny z czujnikiem oscylacyjnym typu U-rurki

Title (EN)

Crude petroleum, petroleum products and related products — Determination of density — Laboratory density meter with an oscillating U-tube sensor

Procedura krok po kroku

1. Temperatura badania

   Gęstość oznacza się w temperaturze odniesienia, jeśli to możliwe (9.1). Wydanie 1996: w przeciwnym razie co najmniej 3 °C powyżej temperatury mętnienia lub WAT albo 20 °C powyżej temperatury płynięcia, a poniżej temperatury wydzielania się gazu.

2. Przygotowanie i sprawdzenie aparatu

   Czyszczenie celi, sprawdzanie i adiustacja, kalibracja i sprawdzenia kontrolne — 9.2–9.5. Wydanie 1996: kalibracja przy instalacji, zmianie temperatury i po ingerencji; sprawdzenie nie dawniej niż 7 dni przed użyciem; odczyt z powietrzem zgodny z kalibracją w granicach ±1 ostatniej cyfry.

3. Przygotowanie próbki

   Rozdz. 7–8. Wydanie 1996: bez utraty lekkich składników i bez schładzania poniżej temperatury mętnienia, WAT ani 20 °C powyżej temperatury płynięcia; próbki z wodą lub osadem miesza się w pierwotnym pojemniku.

4. Wprowadzenie próbki i odczyt

   Rozdz. 10. Wydanie 1996: celę napełnia się strzykawką albo podajnikiem według instrukcji producenta, sprawdza brak pęcherzyków (oświetlenie celi wyłącza się zaraz po sprawdzeniu), a odczyt zapisuje, gdy jest stały w granicach 0,1 kg/m³, z temperaturą celi z dokładnością do 0,1 °C.

5. Obliczenie i wynik

   Rozdz. 11. Wydanie 1996: przeliczenie na temperaturę odniesienia według ISO 91-1 (15 °C) albo ISO 91-2 (20 °C) po korekcie z załącznika A; wynik z dokładnością do 0,1 kg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie omawia wszystkich zagrożeń związanych z jej stosowaniem — środki bezpieczeństwa ustala użytkownik (ostrzeżenie normy)
• Peroksodisiarczan amonu w stężonym kwasie siarkowym to silny utleniacz (wydanie 1996, ostrzeżenie do 6.2)

Najczęstsze pytania