📳 Pomiar drgań mechanicznych

Środowisko PN-EN ISO 8041

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). PN-EN ISO 8041-1:2017-07 (wersja angielska, opublikowana 18.07.2017) wprowadza EN ISO 8041-1:2017 i ISO 8041-1:2017 i zastąpiła PN-EN ISO 8041:2008 (wersję polską) z poprawką AC:2008; w katalogu PKN jest też PN-EN ISO 8041-2:2021-12 (część 2). Norma określa wymagania techniczne i tolerancje dla PRZYRZĄDÓW do pomiaru drgań w celu oceny ich wpływu na człowieka, badania typu lub walidacji, kontrole okresowe, sprawdzanie in situ i specyfikację kalibratorów drgań (zakres z karty PKN) — a nie sposób oceny narażenia na stanowisku pracy.

CO OBEJMUJE PN-EN ISO 8041-1 (spis treści). Warunki odniesienia, wymagania metrologiczne miernika (wskazanie przy częstotliwości odniesienia, ważenie częstotliwościowe i charakterystyki częstotliwościowe z tolerancjami, liniowość amplitudowa, szumy własne, odpowiedź na impulsy, sygnalizacja przesterowania i podzakresu, uśrednianie w czasie, bieżąca wartość skuteczna), mocowanie przetworników, wpływ temperatury, wyładowań elektrostatycznych i pól elektromagnetycznych, dokumentację przyrządu. Badania: badanie typu (rozdz. 12), walidacja przyrządów jednostkowych (rozdz. 13), sprawdzanie okresowe (rozdz. 14) i sprawdzenia na miejscu pomiaru — w tym kalibracja polowa czułości (rozdz. 15) kalibratorem drgań spełniającym normatywny załącznik A. Charakterystyki ważenia częstotliwościowego podaje informacyjny załącznik B, wskazówki do szacowania niepewności przyrządu — załącznik I.

WIELKOŚCI I WARTOŚCI DOPUSZCZALNE (Dz.U. 2018 poz. 1286, zał. nr 2 cz. B). Drgania działające przez kończyny górne charakteryzuje suma wektorowa skutecznych, ważonych częstotliwościowo przyspieszeń w trzech kierunkach (ahwx, ahwy, ahwz); NDN: ekspozycja dzienna 2,8 m/s², ekspozycja trwająca 30 minut i krócej 11,2 m/s². Drgania o ogólnym działaniu charakteryzuje dominujące z przyspieszeń w trzech kierunkach z współczynnikami 1,4awx, 1,4awy, awz; NDN: ekspozycja dzienna 0,8 m/s², 30 minut i krócej 3,2 m/s². Ekspozycja dzienna to wartość równoważna energetycznie dla 8 godzin działania. Definicje i metody pomiaru określają Polskie Normy — laboratoria w zakresach akredytacji powołują PN-EN ISO 5349-1:2004 i PN-EN ISO 5349-2:2004 z A1:2015 (kończyny górne) oraz PN-EN 14253+A1:2011 (drgania ogólne).

PROGI DZIAŁANIA (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318). Wartość progu działania dla ekspozycji dziennej: 2,5 m/s² dla drgań miejscowych i 0,5 m/s² dla drgań ogólnych.

CZĘSTOTLIWOŚĆ POMIARÓW (Dz.U. 2025 poz. 949, § 13). Co najmniej raz na dwa lata, gdy w ostatnim pomiarze natężenie wynosiło powyżej 0,2 do 0,5 NDN; co najmniej raz w roku — powyżej 0,5 NDN. Jeśli w dwóch ostatnich pomiarach w odstępie dwóch lat natężenie nie przekraczało 0,2 NDN, pracodawca może odstąpić od pomiarów.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-EN ISO 8041-1 nie ma w wolnym dostępie (mamy spis treści) — nie podajemy tolerancji przyrządu, parametrów kalibratora z załącznika A ani przebiegów filtrów ważących. Strategia pomiaru (liczba i czas trwania pomiarów, rozmieszczenie przetworników) jest w normach PN-EN ISO 5349-2 i PN-EN 14253, których tekstu nie sprawdzaliśmy — dlatego jej nie opisujemy.

Zasada metody

Przyspieszenie drgań mierzy się przetwornikiem (akcelerometrem) w miejscu, przez które drgania przenoszą się na ciało — na uchwycie narzędzia albo na siedzisku i podłodze — i przetwarza w mierniku spełniającym PN-EN ISO 8041-1: ważenie częstotliwościowe, wartość skuteczna, uśrednianie w czasie. Z wartości dla trzech kierunków oblicza się sumę wektorową (kończyny górne) albo wartość dominującą z współczynnikami 1,4 dla kierunków poziomych (drgania ogólne). Ekspozycję dzienną odnosi się do 8 godzin działania i porównuje z NDN oraz progami działania.

Zastosowania

• Ocena narażenia na drgania działające przez kończyny górne przy pracy narzędziami ręcznymi — NDN 2,8 m/s² (8 h) i 11,2 m/s² (≤ 30 min), próg działania 2,5 m/s²
• Ocena narażenia na drgania o ogólnym działaniu, np. u operatorów pojazdów i maszyn — NDN 0,8 m/s² (8 h) i 3,2 m/s² (≤ 30 min), próg działania 0,5 m/s²
• Okresowe badania i pomiary czynników szkodliwych w środowisku pracy (Dz.U. 2025 poz. 949, § 13)
• Sprawdzanie mierników drgań — badanie typu, sprawdzanie okresowe i sprawdzenia na miejscu pomiaru (PN-EN ISO 8041-1, rozdz. 12, 14, 15)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 8041-1:2017-07

Tytuł (PL)

Drgania mechaniczne działające na człowieka — Mierniki — Część 1: Mierniki drgań do zastosowań ogólnych

Title (EN)

Human response to vibration — Measuring instrumentation — Part 1: General purpose vibration meters

Procedura krok po kroku

1. Rozpoznanie stanowiska

   Źródła drgań, rodzaj drgań (działające przez kończyny górne albo o ogólnym działaniu) i czas ekspozycji pracownika w ciągu zmiany.

2. Kontrola przyrządu

   Wstępne oględziny i kalibracja polowa czułości toru pomiarowego kalibratorem drgań (PN-EN ISO 8041-1, rozdz. 15).

3. Mocowanie przetwornika

   Przetwornik w miejscu przenoszenia drgań na ciało (uchwyt narzędzia albo siedzisko i podłoga), z mocowaniem spełniającym wymagania normy.

4. Pomiar

   Rejestracja ważonych częstotliwościowo przyspieszeń w trzech kierunkach w czasie typowej pracy; strategia pomiaru według PN-EN ISO 5349-2 albo PN-EN 14253.

5. Kontrola po pomiarach

   Ponowne sprawdzenie czułości kalibratorem drgań (sprawdzenie na miejscu pomiaru — PN-EN ISO 8041-1, rozdz. 15).

6. Obliczenie ekspozycji

   Suma wektorowa (kończyny górne) albo wartość dominująca z współczynnikami 1,4 (drgania ogólne); ekspozycja dzienna — wartość równoważna energetycznie dla 8 godzin, a także ekspozycja trwająca 30 minut i krócej.

7. Ocena

   Porównanie z NDN i progami działania; termin następnego pomiaru według § 13 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Przy przekroczeniu NDN pracodawca niezwłocznie ogranicza narażenie poniżej NDN i ustala przyczyny (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318, § 9)
• Przy przekroczeniu progów działania i potrzebie ochrony przed zimnem i wilgocią — odzież ochronna przy drganiach ogólnych, rękawice ochronne przy drganiach miejscowych (tamże, § 8)

Najczęstsze pytania