🔍 Klasa czystości cząstek w olejach hydraulicznych

Petrochemia PN-ISO 4406

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). Według karty PKN (odczyt 06.11.2026) PN-ISO 4406:2005 to wersja polska opublikowana 17.03.2005 (12 stron), wprowadzająca ISO 4406:1999 [IDT] i zastępująca PN-ISO 4406:1994, bez adnotacji o wycofaniu; tytuł polski: „Napędy i sterowania hydrauliczne — Ciecze robocze — Metoda kodowania poziomu zanieczyszczeń w postaci cząstek stałych”. Nowszych wydań ISO (2017, 2021) do PN nie wprowadzono. Obowiązującym wydaniem międzynarodowym jest ISO 4406:2021 (wydanie czwarte, 07.01.2021, potwierdzone po przeglądzie), które zastąpiło ISO 4406:2017; według przedmowy główna zmiana to dopuszczenie do wyznaczania kodu także monitorów zanieczyszczenia cząstkami (PCM). Opis oparto na podglądzie ISO 4406:2021 (przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–4.4.5 z pełną tablicą 1); dalszych punktów 4.4.6–5 i załącznika A nie mieliśmy.

CZYM JEST NORMA. ISO 4406 nie jest metodą liczenia cząstek, lecz sposobem zapisu wyniku: określa kod, którym wyraża się ilość cząstek stałych w cieczy danego układu hydraulicznego. Samo liczenie prowadzi się według ISO 11500 (licznik automatyczny działający na zasadzie ekstynkcji światła) albo innej uznanej metody, licznikiem wzorcowanym według ISO 11171 albo monitorem PCM wzorcowanym według ISO 21018-3 lub ISO 21018-4; liczenie mikroskopem — według ISO 4407.

KOD. Przy licznikach automatycznych i monitorach kod składa się z trzech numerów skali: pierwszy odpowiada liczbie cząstek ≥ 4 µm(c), drugi ≥ 6 µm(c), trzeci ≥ 14 µm(c) w 1 ml cieczy; numery zapisuje się kolejno, rozdzielone ukośnikami. Przykład z normy: kod 22/18/13 oznacza ponad 20 000 do 40 000 cząstek ≥ 4 µm(c), ponad 1 300 do 2 500 cząstek ≥ 6 µm(c) i ponad 40 do 80 cząstek ≥ 14 µm(c) w 1 ml. Oznaczenie µm(c) znaczy, że rozmiar zmierzono przyrządem wzorcowanym według ISO 11171 (albo monitorem według ISO 21018-3/-4); rozmiary ≥ 6 µm(c) i ≥ 14 µm(c) odpowiadają dawnym 5 µm i 15 µm z pierwszego wydania. Przy liczeniu mikroskopem kod ma dwa numery — dla cząstek ≥ 5 µm i ≥ 15 µm; mikroskop mierzy najdłuższy wymiar cząstki, a licznik automatyczny wyznacza rozmiar cząstki równoważnej z pola przekroju, więc wyniki obu technik zwykle się różnią.

SKALA. Tablica 1 normy przypisuje numery od 0 (do 0,01 cząstki w 1 ml) do 28 (ponad 1 300 000 do 2 500 000) oraz „> 28” (ponad 2 500 000), z krokiem zwykle dwukrotnym. Odtwarzalność poniżej numeru 8 zależy od faktycznej liczby policzonych cząstek — zliczenie powinno obejmować więcej niż 20 cząstek.

ZNACZENIE. Według wprowadzenia do normy zanieczyszczenie cząstkami stałymi jest zawsze obecne w cieczy hydraulicznej i może powodować poważne problemy, a większość producentów elementów hydrauliki wymaga określonego poziomu czystości według ISO 4406 jako warunku gwarancji, poprawnego działania i długiej pracy. Na wynik wpływają pobranie próbki, dokładność liczenia i czystość pojemnika — próbka ma być reprezentatywna dla cieczy krążącej w układzie.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Norma nie podaje wymaganych klas czystości dla rodzajów pomp, zaworów czy serwonapędów — ustalają je producenci elementów; usunęliśmy więc takie zestawienia, a także liczby bez źródła (udział awarii spowodowanych zanieczyszczeniem, objętości próbek, czasy pomiaru, granice tła licznika), marki, modele i ceny przyrządów oraz przypisanie rozcieńczania próbek normie ISO 4402. Przebiegu liczenia (ISO 11500, ISO 4407) ani punktów 4.4.6–5 normy tu nie omawiamy.

Zasada metody

Liczbę cząstek stałych w 1 ml cieczy, wyznaczoną licznikiem automatycznym (według ISO 11500, przyrząd wzorcowany według ISO 11171), monitorem zanieczyszczenia (ISO 21018-3 albo ISO 21018-4) albo mikroskopem (ISO 4407), zamienia się na numery skali z tablicy 1 normy. Każdy numer obejmuje przedział liczby cząstek, a wzrost o jeden numer oznacza zwykle dwukrotnie większą liczbę cząstek. Dla liczników i monitorów zapisuje się trzy numery — dla cząstek ≥ 4 µm(c), ≥ 6 µm(c) i ≥ 14 µm(c), np. 22/18/13; dla mikroskopu dwa — dla cząstek ≥ 5 µm i ≥ 15 µm.

Zastosowania

• Zapis i porównywanie poziomu czystości cieczy w układach hydrauliki siłowej
• Sprawdzanie zgodności cieczy z poziomem czystości wymaganym przez producenta elementów hydrauliki (gwarancja, poprawne działanie)
• Raportowanie wyników z liczników automatycznych (ISO 11500), monitorów zanieczyszczenia (ISO 21018-3, ISO 21018-4) i liczenia mikroskopowego (ISO 4407)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 4406:2005 (wersja polska; wprowadza ISO 4406:1999 [IDT])

Tytuł (PL)

Napędy i sterowania hydrauliczne — Ciecze robocze — Metoda kodowania poziomu zanieczyszczeń w postaci cząstek stałych

Title (EN)

Hydraulic fluid power — Fluids — Method for coding the level of contamination by solid particles

Procedura krok po kroku

1. Pobranie próbki

   Pobierz próbkę reprezentatywną dla cieczy krążącej w układzie, do czystego pojemnika (jeśli jest używany); na wynik wpływają sposób pobrania, dokładność liczenia i czystość pojemnika.

2. Liczenie cząstek

   Policz cząstki według ISO 11500 albo innej uznanej metody licznikiem wzorcowanym według ISO 11171, monitorem PCM wzorcowanym według ISO 21018-3 albo ISO 21018-4, albo mikroskopem według ISO 4407. Wynik wyraź jako liczbę cząstek w 1 ml.

3. Przypisanie numerów skali

   Dla licznika albo monitora przypisz z tablicy 1 numer skali liczbie cząstek ≥ 4 µm(c) (pierwszy), ≥ 6 µm(c) (drugi) i ≥ 14 µm(c) (trzeci); dla mikroskopu — liczbie cząstek ≥ 5 µm i ≥ 15 µm. Przy numerach poniżej 8 sprawdź, czy zliczono więcej niż 20 cząstek.

4. Zapis kodu

   Zapisz numery kolejno, rozdzielone ukośnikami (np. 22/18/13) i podaj, jaką techniką liczono cząstki.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie zawiera wymagań BHP; ostrzega jedynie, że na liczbę cząstek wpływają pobranie próbki, dokładność liczenia i czystość pojemnika

Najczęstsze pytania