🧪 ChZT — Chemiczne Zapotrzebowanie Tlenu

Fizykochemia PN-ISO 15705

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-ISO 15705:2005 — wersja polska, opublikowana 05.05.2005, wprowadza ISO 15705:2002 [IDT]. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu.

ZAKRES (streszczenie normy). Oznaczanie ma charakter empiryczny i nadaje się do wszelkich próbek wody, w tym wszystkich ścieków bytowo-gospodarczych i przemysłowych. Dotyczy próbek nierozcieńczonych o SP-ChZT do 1000 mg/l i stężeniu chlorków nieprzekraczającym 1000 mg/l. Próbki o większym SP-ChZT rozcieńcza się przed oznaczeniem, a próbki o dużym stężeniu chlorków — tak, by stężenie chlorków wynosiło ok. 1000 mg/l lub mniej. Przy małym ChZT precyzja jest mniejsza, a granica wykrywania gorsza. Metoda utlenia prawie wszystkie rodzaje związków organicznych i większość nieorganicznych substancji redukujących.

GRANICA WYKRYWANIA I ODCZYT (streszczenie normy). 6 mg/l przy detekcji fotometrycznej przy 600 nm i 15 mg/l przy detekcji miareczkowej — według jednego laboratorium, które porównało obie techniki na handlowym zestawie probówek o zakresie do 1000 mg/l (granica wykrywania to 4,65 odchylenia standardowego wewnątrz serii dla ślepej próby albo bardzo małego wzorca). Odczyt miareczkowy stosuje się do próbek, które po mineralizacji mają nietypową barwę lub mętność.

ZAŁĄCZNIKI NORMY. Porównanie z metodą pełnoskalową ISO 6060 (zał. A), omówienie możliwych zagrożeń (zał. B), informacje o handlowych zestawach probówek (zał. C), stosowanie metody w zmniejszonym zakresie (zał. D i E) oraz sprawdzanie stężenia chlorków (zał. F).

ŚCIEKI — PRZEPIS. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311): dla ChZT oznaczanego metodą dwuchromianową (ChZTCr) w ściekach z oczyszczalni najwyższa dopuszczalna wartość wynosi 150 mg O₂/l przy RLM poniżej 2000 oraz 125 mg O₂/l albo minimalny procent redukcji 75 % przy RLM od 2000 (zał. nr 2 i 3, próbki średnie dobowe). Jako metodyki referencyjne ChZT przepis wymienia PN-ISO 6060 i PN-ISO 15705 (zał. nr 12, lp. 14).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu normy poza zakresem i spisem załączników nie mamy, dlatego nie wpisujemy składu i stężeń odczynników, objętości próbki w probówce, warunków mineralizacji wymaganych przez normę, kalibracji, długości fali dla zakresu niskiego, kryteriów kontroli ani danych precyzji. Gotowe zestawy probówek stosuje się według instrukcji producenta.

Zasada metody

Metoda dichromianowa (ChZTCr): próbkę ogrzewa się z dichromianem potasu w środowisku kwasu siarkowego, w obecności siarczanu srebra jako katalizatora. Chlorki — najczęstszy czynnik przeszkadzający — wiąże się siarczanem rtęci(II) w rozpuszczalny kompleks. Utleniając substancje próbki, chrom(VI) z dichromianu przechodzi w chrom(III); wynik podaje się w mg O₂/l.

W wersji zminiaturyzowanej próbka i odczynniki są zamknięte w szczelnej probówce, która po mineralizacji służy też jako kuweta. W metodach ASTM D1252 (metoda B) i Standard Methods 5220 D probówki ogrzewa się w 150 °C przez 2 h, a następnie mierzy przyrost chromu(III) przy ok. 600 nm (zakres wyższy) albo ubytek chromu(VI) przy ok. 420 nm (zakres niski). Norma ISO 15705 podaje detekcję fotometryczną przy 600 nm albo miareczkową — jej warunków mineralizacji tu nie przytaczamy.

Zastosowania

• Ścieki z oczyszczalni — ChZT oznaczane metodą dwuchromianową: 150 mg O₂/l (RLM poniżej 2000) oraz 125 mg O₂/l albo 75 % redukcji (RLM od 2000), w próbkach średnich dobowych (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 2 i 3)
• Metodyka referencyjna ChZT w badaniach ścieków, obok PN-ISO 6060 (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12)
• Wszelkie próbki wody, w tym ścieki bytowo-gospodarcze i przemysłowe — bez rozcieńczenia do 1000 mg/l SP-ChZT i 1000 mg/l chlorków
• Próbki o nietypowej barwie lub mętności po mineralizacji — odczyt miareczkowy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 15705:2005 (ISO 15705:2002)

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie indeksu chemicznego zapotrzebowania tlenu (SP-ChZT) — Metoda zminiaturyzowana z zastosowaniem szczelnych probówek

Title (EN)

Water quality — Determination of the chemical oxygen demand index (ST-COD) — Small-scale sealed-tube method

Procedura krok po kroku

1. Pobranie i przygotowanie próbki

   Próbki najlepiej w butelkach szklanych; próbki nietrwałe bada się bez zwłoki, a gdy zwłoka jest nieunikniona — zakwasza stężonym kwasem siarkowym do pH ≤ 2; próbki z zawiesiną homogenizuje się (Standard Methods 5220 D). Dla ścieków z oczyszczalni przepis wymaga analizy próbek homogenizowanych, niezdekantowanych i nieprzefiltrowanych (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 2, objaśnienie 2).

2. Rozcieńczenie

   Próbkę o SP-ChZT powyżej 1000 mg/l rozcieńcza się przed oznaczeniem; próbkę o dużym stężeniu chlorków — do ok. 1000 mg/l chlorków lub mniej (streszczenie normy).

3. Mineralizacja w szczelnej probówce

   Próbkę i odczynniki zamyka się w probówce i ogrzewa; w metodzie ASTM D1252 B — w 150 °C przez 2 h w bloku grzejnym, cieplarce albo łaźni piaskowej. Warunków normy ISO 15705 tu nie przytaczamy.

4. Odczyt

   Fotometrycznie przy 600 nm, w probówce jako kuwecie; próbki o nietypowej barwie lub mętności po mineralizacji — miareczkowo (streszczenie normy).

5. Wynik

   SP-ChZT w mg/l (mg O₂/l), z uwzględnieniem rozcieńczenia próbki.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Odczynniki zawierają dichromian potasu (chrom(VI)), stężony kwas siarkowy i sól rtęci; zagrożenia omawia zał. B normy — przy pracy obowiązują karty charakterystyki odczynników i zestawów
• Ze zużytymi probówkami (chrom, rtęć, srebro) postępuje się według karty charakterystyki zestawu

Najczęstsze pytania