⚗️ Chlorki w wodzie

Fizykochemia PN-ISO 9297

Krótko: o co chodzi

Miareczkowe oznaczanie rozpuszczonych chlorków w wodzie metodą Mohra — azotanem srebra wobec chromianu potasu jako wskaźnika. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 9297:1994; Zakres: 5–150 mg/l; do 400 mg/l z biuretą o większej pojemności albo po rozcieńczeniu. Procedura obejmuje 7 kroków; stosuje się je m.in. do: Woda do picia — chlorki 250 mg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C), Wody podziemne i powierzchniowe (p. 1.2), Ścieki — PN-ISO 9297 jest metodyką referencyjną chlorków (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12); w danych precyzji normy ścieki komunalne (tabl. 2).

W skrócie

Norma: PN-ISO 9297:1994
Kategoria: Fizykochemia
Kroków procedury: 7
Zakres: 5–150 mg/l; do 400 mg/l z biuretą o większej pojemności albo po rozcieńczeniu
Roztwór mianowany: AgNO₃ 0,02 mol/l (1 ml odpowiada 0,709 mg Cl⁻)
Wskaźnik: chromian potasu 100 g/l, 1 ml; punkt końcowy — barwa czerwonobrązowa

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-ISO 9297:1994 — wersja polska, opublikowana 22.12.1994, wprowadza ISO 9297:1989 [IDT]; zastąpiła PN-C-04617-02:1975. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu.

ZAKRES (rozdz. 1). Miareczkowe oznaczanie rozpuszczonych chlorków w wodzie w zakresie 5–150 mg/l; zakres można rozszerzyć do 400 mg/l biuretą o większej pojemności albo rozcieńczeniem próbki. Z powodu wielu czynników przeszkadzających metody nie stosuje się do silnie zanieczyszczonych wód o małej zawartości chlorków. Zwykłe stężenia typowych składników wód podziemnych, powierzchniowych i do picia nie przeszkadzają.

ZAKŁÓCENIA (p. 1.2, tabl. 1). Przeszkadzają substancje tworzące nierozpuszczalne związki srebra (bromki, jodki, siarczki, cyjanki, heksacyjanożelaziany(II) i (III)), związki kompleksujące srebro (jony amonowe, tiosiarczany) oraz związki redukujące chromiany (m.in. żelazo i siarczyny) — wszystkie zawyżają wynik; bromki i jodki w razie potrzeby oznacza się osobno i koryguje wynik. Silnie zabarwione albo mętne roztwory mogą maskować punkt końcowy. Tabl. 1 podaje stężenia, które przy 70 mg/l chlorków zwiększają wynik o ok. 2 %, np. bromki 3 mg/l, jodki 5 mg/l, jony amonowe 100 mg/l, fosforany 25 mg/l.

PRECYZJA (tabl. 2). Badanie międzylaboratoryjne (Niemcy, 1983): woda do picia o średnio 12,75 mg/l — współczynnik zmienności powtarzalności 1,7 %, odtwarzalności 4,5 %; woda do picia z dodatkiem chlorków, 64,20 mg/l — 0,6 % i 1,2 %; ścieki komunalne, 106,6 mg/l — 0,6 % i 1,2 %.

PRZEPISY. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748): chlorki 250 mg/l; woda nie powinna wykazywać właściwości korozyjnych (zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 2); niepewność pomiaru — 15 % wartości parametrycznej (zał. nr 4 cz. B). Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311) wymienia PN-ISO 9297 jako metodykę referencyjną (metoda objętościowa) chlorków w ściekach, obok PN-EN ISO 10304-2 i PN-EN ISO 15682 (zał. nr 12, lp. 17).

CHLORKI W WODZIE (podręcznik „Chemia wody”, PWr 2024). Chlorki pochodzą m.in. z wietrzenia skał, spływów z terenów rolniczych, ścieków przemysłowych i wód kopalnianych. Chlorek sodu w stężeniu powyżej 250 mg/l nadaje wodzie słony smak, a chlorki — podobnie jak siarczany — przyspieszają korozję przewodów wodociągowych.

Zasada metody

Chlorki reagują z dodawanymi jonami srebra, tworząc nierozpuszczalny chlorek srebra, który wytrąca się ilościowo. Niewielki nadmiar jonów srebra tworzy z jonami chromianowymi, dodanymi jako wskaźnik, czerwonobrązowy chromian srebra — ta reakcja wskazuje punkt końcowy. Przez całe miareczkowanie pH utrzymuje się w zakresie 5–9,5, aby umożliwić wytrącanie.

ρCl = (Vs − Vb) · c · f / Va [mg/l], gdzie Vs i Vb — objętości azotanu srebra zużyte na próbkę i na ślepą próbę (ml), c — rzeczywiste stężenie azotanu srebra (mol/l), f = 35 453 mg/mol, Va — objętość próbki (ml, najwyżej 100 ml, z uwzględnieniem rozcieńczeń).

Zastosowania

Woda do picia — chlorki 250 mg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C)
Wody podziemne i powierzchniowe (p. 1.2)
Ścieki — PN-ISO 9297 jest metodyką referencyjną chlorków (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12); w danych precyzji normy ścieki komunalne (tabl. 2)
Stężenia 5–150 mg/l, a z większą biuretą albo po rozcieńczeniu — do 400 mg/l

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
Zakres	5–150 mg/l; do 400 mg/l z biuretą o większej pojemności albo po rozcieńczeniu
Roztwór mianowany	AgNO₃ 0,02 mol/l (1 ml odpowiada 0,709 mg Cl⁻)
Wskaźnik	chromian potasu 100 g/l, 1 ml; punkt końcowy — barwa czerwonobrązowa
pH miareczkowania	5–9,5; przy jonach amonowych powyżej 10 mg/l — 6,5–7
Ślepa próba	nie więcej niż 0,2 ml AgNO₃ na 100 ml wody
Precyzja (tabl. 2)	CVr 0,6–1,7 %, CVR 1,2–4,5 % (12,75–106,6 mg/l)

Norma

Numer normy: PN-ISO 9297:1994
Tytuł (PL): Jakość wody — Oznaczanie chlorków — Metoda miareczkowania azotanem srebra w obecności chromianu jako wskaźnika (Metoda Mohra)
Title (EN): Water quality — Determination of chloride — Silver nitrate titration with chromate indicator (Mohr's method)

Procedura krok po kroku

Próbka

Pobieranie i utrwalanie próbek według ISO 5667-1, -2 i -3. Pipetą odmierzyć 100 ml próbki (albo mniejszą objętość rozcieńczoną do 100 ml) do białej parownicy porcelanowej albo do kolby stożkowej lub zlewki ustawionej na białym tle (p. 6.1).
Korekta pH

Gdy pH jest poza zakresem 5–9,5, skorygować je kwasem azotowym albo wodorotlenkiem sodu i zanotować zużytą objętość; przy jonach amonowych powyżej 10 mg/l doprowadzić pH do 6,5–7. pH koryguje się w jednej porcji, a do następnej dodaje tyle samo kwasu albo zasady bez pomiaru pH. Przy pH poniżej 5 lepiej użyć węglanu wapnia albo wodorowęglanu sodu (p. 6.1, uwaga 2).
Wskaźnik

Dodać 1 ml roztworu chromianu potasu (p. 6.1).
Miareczkowanie

Miareczkować, dodając kroplami azotan srebra, aż barwa roztworu właśnie zmieni się na czerwonobrązową (Vs). Po dodaniu jednej kropli roztworu chlorku sodu barwa powinna zniknąć; tak zmiareczkowaną próbkę zostawia się do porównania przy następnych miareczkowaniach (p. 6.1).
Duże zużycie

Gdy zużycie przekracza 25 ml, oznaczenie powtarza się z biuretą o większej pojemności albo z mniejszą próbką (p. 6.1).
Ślepa próba

100 ml wody zamiast próbki; zużycie nie powinno przekraczać 0,2 ml azotanu srebra — inaczej trzeba sprawdzić czystość wody (p. 6.2).
Obliczenie

ρCl = (Vs − Vb) · c · f / Va, f = 35 453 mg/mol; wynik zaokrągla się do 1 mg/l, podając tylko trzy cyfry znaczące (rozdz. 7).

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Biureta 25 ml	zgodna z ISO 385-1; gdy zużycie przekracza 25 ml — biureta o większej pojemności albo mniejsza próbka (p. 5.1, 6.1)	—
Naczynie do miareczkowania	biała parownica porcelanowa albo kolba stożkowa lub zlewka na białym tle (p. 6.1)	—
Pipeta	do odmierzenia próbki 100 ml albo mniejszej objętości rozcieńczanej do 100 ml (p. 6.1)	—
Pomiar pH	do sprawdzenia, czy pH próbki mieści się w zakresie 5–9,5 (p. 6.1)	—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Odczynnik	CAS	Szczegóły
Azotan srebra — roztwór mianowany 0,02 mol/l	7761-88-8	3,3974 g AgNO₃ wysuszonego w 105 °C rozpuścić w wodzie i dopełnić do 1000 ml; przechowywany w ciemności w butelce z brązowego szkła z doszlifowanym korkiem trwały kilka miesięcy; mianuje się go 10 ml roztworu chlorku sodu rozcieńczonymi do 100 ml, bez korekty pH (p. 4.1)
Chromian potasu — wskaźnik, 100 g/l	7789-00-6	10 g K₂CrO₄ rozpuścić w wodzie i dopełnić do 100 ml (p. 4.2)
Chlorek sodu — roztwór wzorcowy 0,02 mol/l	7647-14-5	1,1688 g NaCl wysuszonego w 105 °C rozpuścić w wodzie i dopełnić do 1000 ml (p. 4.3)
Kwas azotowy ok. 0,1 mol/l i wodorotlenek sodu ok. 0,1 mol/l	—	do korekty pH próbki (p. 4.4–4.5)
Węglan wapnia albo wodorowęglan sodu w proszku	—	do korekty pH poniżej 5 i zwiększenia pojemności buforowej — w takiej ilości, by po miareczkowaniu pozostał osad węglanu (p. 4.6, uwaga 2)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Wszystkie związki i roztwory srebra są wrażliwe na światło; sole srebra przejściowo barwią skórę na brązowo (uwaga 1 do rozdz. 4)
Chromian potasu jest związkiem chromu(VI) — postępuje się z nim według karty charakterystyki

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 9297:1994 — „Jakość wody — Oznaczanie chlorków — Metoda miareczkowania azotanem srebra w obecności chromianu jako wskaźnika (Metoda Mohra)”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of chloride — Silver nitrate titration with chromate indicator (Mohr's method)”.

Na czym polega ta metoda?

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Zakres: 5–150 mg/l; do 400 mg/l z biuretą o większej pojemności albo po rozcieńczeniu; Roztwór mianowany: AgNO₃ 0,02 mol/l (1 ml odpowiada 0,709 mg Cl⁻); Wskaźnik: chromian potasu 100 g/l, 1 ml; punkt końcowy — barwa czerwonobrązowa; pH miareczkowania: 5–9,5; przy jonach amonowych powyżej 10 mg/l — 6,5–7.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 7 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Biureta 25 ml, Naczynie do miareczkowania, Pipeta, Pomiar pH.

Gdzie stosuje się to badanie?

Woda do picia — chlorki 250 mg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C); Wody podziemne i powierzchniowe (p. 1.2); Ścieki — PN-ISO 9297 jest metodyką referencyjną chlorków (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12); w danych precyzji normy ścieki komunalne (tabl. 2); Stężenia 5–150 mg/l, a z większą biuretą albo po rozcieńczeniu — do 400 mg/l.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Wszystkie związki i roztwory srebra są wrażliwe na światło; sole srebra przejściowo barwią skórę na brązowo (uwaga 1 do rozdz. 4); Chromian potasu jest związkiem chromu(VI) — postępuje się z nim według karty charakterystyki.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 9297.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie