🧴 Challenge test — ocena ochrony konserwującej
Krótko: o co chodzi
Ocena ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu kosmetycznego według PN-EN ISO 11930. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 11930:2019-03 + A1:2023-02; Czas badania: 28 dni; odczyty po 7, 14 i 28 dniach (załącznik B). Procedura obejmuje 7 kroków; stosuje się je m.in. do: Ocena skuteczności konserwacji preparatu kosmetycznego — metoda odniesienia dla produktów na rynku i w sporach, Wyniki badania obciążeniowego do raportu bezpieczeństwa produktu kosmetycznego (rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, załącznik I część A pkt 3), Ocena ogólnej ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu, który nie jest produktem niskiego ryzyka według ISO 29621 — razem z opakowaniem i procesem produkcji.
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 11930:2019-03 + A1:2023-02
- Kategoria: Farmacja i kosmetyki
- Kroków procedury: 7
- Czas badania: 28 dni; odczyty po 7, 14 i 28 dniach (załącznik B)
- Kryteria A — bakterie: ≥ 3 po 7 dniach; ≥ 3 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach (redukcja logarytmiczna)
- Kryteria A — C. albicans: ≥ 1 po 7 dniach; ≥ 1 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach
Przegląd
STATUS (stan na 02.11.2026). PN-EN ISO 11930:2019-03 — wersja angielska (opublikowana 07.03.2019), wprowadza EN ISO 11930:2019 i ISO 11930:2019 [IDT], zastąpiła PN-EN ISO 11930:2012 z poprawką Ap1:2017-05; zmiana PN-EN ISO 11930:2019-03/A1:2023-02 (opublikowana 23.02.2023) wprowadza ISO 11930:2019/Amd 1:2022. Karty nie mają adnotacji o wycofaniu. W katalogu ISO norma ma etap 90.92 („do rewizji”). Wydanie drugie ISO (15.01.2019) dodało dwa rozcieńczalniki dla bakterii i Candida albicans (kompozycja 1 i 2) i zmieniło zapis wyników przy małej liczbie kolonii (mniej niż 30 dla bakterii i C. albicans, mniej niż 15 dla A. brasiliensis — liczba kolonii razy współczynnik rozcieńczenia, a przy braku kolonii „< 1” razy ten współczynnik). Zmiana Amd 1:2022 dodała zmodyfikowany bulion Eugon LT jako alternatywny neutralizator.
ZAKRES (rozdz. 1). Norma określa sposób interpretacji danych z badania skuteczności konserwacji i z mikrobiologicznej oceny ryzyka (lub z obu) przy ocenie ogólnej ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu. Obejmuje badanie skuteczności konserwacji — metodę odniesienia do oceny produktów na rynku — oraz procedurę oceny produktów, które nie są produktami niskiego ryzyka według ISO 29621. Badanie nie dotyczy produktów, których ryzyko mikrobiologiczne określono jako niskie (załącznik A i ISO 29621). Jest przeznaczone przede wszystkim dla produktów rozpuszczalnych w wodzie lub mieszających się z wodą, a po modyfikacji — także dla produktów, w których woda jest fazą wewnętrzną. W fazie rozwoju produktu badanie może służyć jako wytyczna do metody wewnętrznej (zmienione szczepy, podłoża, warunki), a kryteria można dostosować do celu.
ZASADA (rozdz. 4 i 5.1). Ochrona przeciwdrobnoustrojowa wynika z konserwacji chemicznej, właściwości receptury, opakowania i procesu produkcji. Ocena łączy właściwości receptury (ISO 29621) albo wyniki badania skuteczności konserwacji z właściwościami produktu, warunkami produkcji (ISO 22716, ISO 29621), opakowaniem, zaleceniami stosowania oraz obszarem użycia i grupą użytkowników (załącznik D). W badaniu preparat zakaża się skalibrowanymi inokulami odpowiednich szczepów, liczbę przeżywających drobnoustrojów oznacza się w określonych odstępach przez 28 dni, a redukcję logarytmiczną dla każdego czasu i szczepu porównuje z minimalnymi wartościami kryteriów A albo B (załącznik B). Przed badaniem trzeba wykazać skuteczność neutralizatora (5.5) i oznaczyć jakość mikrobiologiczną produktu (ISO 21149 i ISO 16212 albo ISO 18415), by drobnoustroje obecne w próbce nie zakłócały odzysku szczepów testowych. Jako metodę odniesienia wykonuje się badanie ściśle według procedury.
MATERIAŁY (5.2). Woda destylowana lub oczyszczona według ISO 21148:2017, 8.2; kulki szklane 3–4 mm, filtr ze spiekanego szkła o porowatości 2 (40–100 µm), jałowe naczynia szklane z zamknięciem, wirówka do 2000 g. Rozcieńczalnik dla bakterii i C. albicans: chlorek sodu 8,5 g w 1000 ml wody (kompozycja 1) albo z dodatkiem 1,0 g tryptonu (kompozycja 2, pH 7,0 ± 0,2); dla A. brasiliensis — roztwór polisorbatu 80 (0,5 g/l); wszystkie sterylizowane w 121 °C przez 15 min. Neutralizator: bulion Eugon LT 100 (lecytyna jaja i polisorbat 80 neutralizują substancje hamujące, oktoksynol 9 działa jako środek dyspergujący; pH 7,0 ± 0,2) albo, od zmiany Amd 1, zmodyfikowany bulion Eugon LT (polisorbat 80 15 g/l, laurylo-eterosiarczan sodu 1,56 g/l); przydatność neutralizatora dla szczepów i preparatu wykazuje się zawsze (5.5), inne przykłady podaje załącznik C. Podłoża: agar trypsynowo-sojowy (TSA, pH 7,3 ± 0,2) dla bakterii, agar Sabourauda z dekstrozą (SDA, pH 5,6 ± 0,2) dla C. albicans i agar ziemniaczano-glukozowy (PDA, agar 20 g/l, pH 5,6 ± 0,2) dla A. brasiliensis.
SZCZEPY (5.3). Pseudomonas aeruginosa ATCC 9027 (odpowiedniki: CIP 82.118, NCIMB 8626, NBRC 13275, KCTC 2513 albo równoważny szczep kolekcji krajowej); dostępny tekst normy kończy się na tym szczepie — pozostałe cztery według opisów laboratoriów badawczych: Staphylococcus aureus ATCC 6538, Escherichia coli ATCC 8739, Candida albicans ATCC 10231 i Aspergillus brasiliensis ATCC 16404.
KRYTERIA (załącznik B, według opisów dwóch laboratoriów badawczych). Kryteria A — bakterie: redukcja co najmniej 3 rzędów wielkości po 7 dniach, po 14 i 28 dniach co najmniej 3 bez wzrostu wobec poprzedniego odczytu; C. albicans: co najmniej 1 po 7 dniach, po 14 i 28 dniach co najmniej 1 bez wzrostu; A. brasiliensis: po 14 dniach bez wzrostu wobec liczby początkowej, po 28 dniach co najmniej 1. Kryteria B — bakterie: co najmniej 3 po 14 dniach i bez wzrostu po 28 dniach; C. albicans: co najmniej 1 po 14 dniach i bez wzrostu po 28 dniach; A. brasiliensis: bez wzrostu po 14 i 28 dniach. Preparat spełniający kryteria A spełnia wymagania badania; spełniający tylko kryteria B wymaga dodatkowego uzasadnienia, że produkt jest dostatecznie chroniony (np. opakowaniem, procesem); niespełniający żadnych — dalszej oceny i zwykle zmiany receptury.
PRZEPISY. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 wymaga, by raport bezpieczeństwa produktu kosmetycznego zawierał wyniki badania obciążeniowego (załącznik I część A pkt 3). Według wytycznych Komisji 2013/674/UE badanie obciążeniowe nie jest konieczne dla produktów niskiego ryzyka mikrobiologicznego (z naukowym uzasadnieniem) ani dla produktów jednorazowych i nieotwieralnych, a jest konieczne dla wszystkich pozostałych.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Stężeń inokulów i ich objętości wobec masy próbki, temperatury i warunków przechowywania zakażonych próbek, przebiegu pobierania, rozcieńczania i liczenia, obliczeń oraz procedury oceny ogólnej z rozdz. 6 — dostępny tekst normy kończy się na wykazie szczepów (5.3), a kryteria z załącznika B podajemy za opisami laboratoriów badawczych.
Zasada metody
Pięć porcji preparatu zakaża się osobno skalibrowanymi zawiesinami drobnoustrojów testowych — trzech bakterii, drożdży Candida albicans i pleśni Aspergillus brasiliensis. W określonych odstępach przez 28 dni pobiera się porcje, neutralizuje działanie konserwantów neutralizatorem o wykazanej skuteczności i oznacza liczbę żywych drobnoustrojów metodą płytkową. Dla każdego szczepu i czasu oblicza się redukcję logarytmiczną wobec liczby początkowej i porównuje ją z kryteriami A albo B z załącznika B; wynik łączy się z oceną ryzyka według ISO 29621.
Zastosowania
- Ocena skuteczności konserwacji preparatu kosmetycznego — metoda odniesienia dla produktów na rynku i w sporach
- Wyniki badania obciążeniowego do raportu bezpieczeństwa produktu kosmetycznego (rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, załącznik I część A pkt 3)
- Ocena ogólnej ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu, który nie jest produktem niskiego ryzyka według ISO 29621 — razem z opakowaniem i procesem produkcji
- Wytyczna do metody wewnętrznej w fazie rozwoju receptury (zmienione szczepy, podłoża, warunki i kryteria dostosowane do celu)
- Produkty rozpuszczalne w wodzie lub z nią mieszające się; po modyfikacji — produkty z wodą jako fazą wewnętrzną
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Czas badania | 28 dni; odczyty po 7, 14 i 28 dniach (załącznik B) |
| Kryteria A — bakterie | ≥ 3 po 7 dniach; ≥ 3 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach (redukcja logarytmiczna) |
| Kryteria A — C. albicans | ≥ 1 po 7 dniach; ≥ 1 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach |
| Kryteria A — A. brasiliensis | bez wzrostu wobec liczby początkowej po 14 dniach; ≥ 1 po 28 dniach |
| Kryteria B | bakterie ≥ 3 po 14 dniach, C. albicans ≥ 1 po 14 dniach, A. brasiliensis bez wzrostu; po 28 dniach bez wzrostu |
| Neutralizator | bulion Eugon LT 100 albo zmodyfikowany bulion Eugon LT (Amd 1:2022); skuteczność wykazywana przed badaniem (5.5) |
| Podłoża | TSA (pH 7,3 ± 0,2), SDA (pH 5,6 ± 0,2), PDA (pH 5,6 ± 0,2) |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 11930:2019-03 + A1:2023-02
- Tytuł (PL)
- Kosmetyki — Mikrobiologia — Ocena skuteczności ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu kosmetycznego
- Title (EN)
- Cosmetics — Microbiology — Evaluation of the antimicrobial protection of a cosmetic product
Procedura krok po kroku
-
Czy badanie jest potrzebne
Ustal według załącznika A i ISO 29621, czy produkt jest produktem niskiego ryzyka mikrobiologicznego — jeśli tak, badania skuteczności konserwacji się nie wykonuje.
-
Jakość mikrobiologiczna produktu
Oznacz jakość mikrobiologiczną próbki według ISO 21149 i ISO 16212 albo ISO 18415, by drobnoustroje obecne w produkcie nie zakłócały odzysku szczepów testowych (5.1).
-
Skuteczność neutralizatora
Wykaż skuteczność neutralizatora wobec szczepów i preparatu (5.5); bez tego wynik dla danego szczepu ocenia się według 5.7.3.
-
Inokula
Przygotuj skalibrowane zawiesiny bakterii, C. albicans i zarodników A. brasiliensis (5.4) i zakaź nimi osobne porcje preparatu.
-
Odczyty
W odstępach z normy przez 28 dni pobieraj porcje, neutralizuj je i oznaczaj liczbę żywych drobnoustrojów metodą płytkową (5.6).
-
Obliczenia i kryteria
Oblicz redukcję logarytmiczną dla każdego szczepu i czasu wobec liczby początkowej i porównaj z kryteriami A albo B (5.7, załącznik B).
-
Ocena ogólna
Połącz wynik badania z oceną ryzyka (receptura, produkcja, opakowanie, użytkownicy) według rozdziału 6 i załącznika A; sporządź sprawozdanie według 5.8.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Wyposażenie laboratorium mikrobiologicznego | według ISO 21148 (5.2.2) | — |
| Kulki szklane | średnica 3–4 mm (5.2.2.1) | — |
| Filtr ze spiekanego szkła | porowatość 2 (40–100 µm) (5.2.2.2) | — |
| Jałowe naczynia szklane z zamknięciem | o odpowiedniej objętości (5.2.2.3) | — |
| Wirówka | siła odśrodkowa do 2000 g (5.2.2.4) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Rozcieńczalnik dla bakterii i C. albicans | — | kompozycja 1: chlorek sodu 8,5 g, woda 1000 ml; kompozycja 2: trypton 1,0 g, chlorek sodu 8,5 g, woda 1000 ml, pH 7,0 ± 0,2; sterylizacja 121 °C, 15 min (5.2.3.2) |
| Rozcieńczalnik dla A. brasiliensis | — | roztwór polisorbatu 80 0,5 g/l; sterylizacja 121 °C, 15 min (5.2.3.3) |
| Bulion Eugon LT 100 | — | hydrolizat kazeiny 15 g, hydrolizat sojowy 5 g, NaCl 4 g, L-cystyna 0,7 g, siarczyn sodu 0,2 g, glukoza 5,5 g, lecytyna jaja 1 g, polisorbat 80 5 g, oktoksynol 9 1 g, woda 1000 ml; pH 7,0 ± 0,2 (5.2.4.2) |
| Zmodyfikowany bulion Eugon LT (Amd 1:2022) | — | jak wyżej, ale polisorbat 80 15 g i laurylo-eterosiarczan sodu 1,56 g zamiast oktoksynolu 9 (5.2.4.3) |
| Agar trypsynowo-sojowy (TSA) | — | hydrolizat kazeiny 15,0 g, hydrolizat sojowy 5,0 g, NaCl 5,0 g, agar 15,0 g, woda 1000 ml; pH 7,3 ± 0,2 — dla bakterii (5.2.5.2) |
| Agar Sabourauda z dekstrozą (SDA) | — | dekstroza 40,0 g, pepton z tkanek zwierzęcych 5,0 g, hydrolizat kazeiny 5,0 g, agar 15,0 g; pH 5,6 ± 0,2 — dla C. albicans (5.2.5.3) |
| Agar ziemniaczano-glukozowy (PDA) | — | wyciąg ziemniaczany 200,0 g, dekstroza 20,0 g, agar 20,0 g; pH 5,6 ± 0,2 — dla A. brasiliensis (5.2.5.4) |
| Szczepy testowe | — | P. aeruginosa ATCC 9027 (5.3); S. aureus ATCC 6538, E. coli ATCC 8739, C. albicans ATCC 10231, A. brasiliensis ATCC 16404 — według opisów laboratoriów badawczych |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- W dostępnym tekście normy nie ma wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy z drobnoustrojami testowymi ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 11930:2019-03 + A1:2023-02 — „Kosmetyki — Mikrobiologia — Ocena skuteczności ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu kosmetycznego”. Tytuł angielski: „Cosmetics — Microbiology — Evaluation of the antimicrobial protection of a cosmetic product”.
Na czym polega ta metoda?
Pięć porcji preparatu zakaża się osobno skalibrowanymi zawiesinami drobnoustrojów testowych — trzech bakterii, drożdży Candida albicans i pleśni Aspergillus brasiliensis. W określonych odstępach przez 28 dni pobiera się porcje, neutralizuje działanie konserwantów neutralizatorem o wykazanej skuteczności i oznacza liczbę żywych drobnoustrojów metodą płytkową.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Czas badania: 28 dni; odczyty po 7, 14 i 28 dniach (załącznik B); Kryteria A — bakterie: ≥ 3 po 7 dniach; ≥ 3 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach (redukcja logarytmiczna); Kryteria A — C. albicans: ≥ 1 po 7 dniach; ≥ 1 i bez wzrostu po 14 i 28 dniach; Kryteria A — A. brasiliensis: bez wzrostu wobec liczby początkowej po 14 dniach; ≥ 1 po 28 dniach.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 7 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Wyposażenie laboratorium mikrobiologicznego, Kulki szklane, Filtr ze spiekanego szkła, Jałowe naczynia szklane z zamknięciem, Wirówka.
Gdzie stosuje się to badanie?
Ocena skuteczności konserwacji preparatu kosmetycznego — metoda odniesienia dla produktów na rynku i w sporach; Wyniki badania obciążeniowego do raportu bezpieczeństwa produktu kosmetycznego (rozporządzenie (WE) nr 1223/2009, załącznik I część A pkt 3); Ocena ogólnej ochrony przeciwdrobnoustrojowej produktu, który nie jest produktem niskiego ryzyka według ISO 29621 — razem z opakowaniem i procesem produkcji; Wytyczna do metody wewnętrznej w fazie rozwoju receptury (zmienione szczepy, podłoża, warunki i kryteria dostosowane do celu); Produkty rozpuszczalne w wodzie lub z nią mieszające się; po modyfikacji — produkty z wodą jako fazą wewnętrzną.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
W dostępnym tekście normy nie ma wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy z drobnoustrojami testowymi ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 11930.