🏗️ Wytrzymałość betonu na ściskanie

Budownictwo PN-EN 12390-3

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-EN 12390-3:2019-07 — wersja polska, opublikowana 20.07.2020, wprowadza EN 12390-3:2019 [IDT]; zastąpiła PN-EN 12390-3:2011 wraz z poprawką PN-EN 12390-3:2011/AC:2012. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu.

ZAKRES I ZASADA (rozdz. 1, 4). Norma opisuje oznaczanie wytrzymałości na ściskanie próbek stwardniałego betonu. Próbkę obciąża się do zniszczenia w maszynie wytrzymałościowej zgodnej z PN-EN 12390-4, rejestruje największą siłę, jaką próbka przeniosła, i oblicza wytrzymałość.

PRÓBKI (rozdz. 6). Próbką jest kostka, walec albo odwiert spełniający wymagania PN-EN 12350-1 (pobieranie mieszanki), PN-EN 12390-1 (kształt i wymiary), PN-EN 12390-2 (wykonanie i pielęgnacja) albo PN-EN 12504-1 (odwierty z konstrukcji). Próbkę o wymiarze spoza tolerancji z PN-EN 12390-1 odrzuca się, wyrównuje albo bada według załącznika B; do wyrównania stosuje się jedną z metod z załącznika A. Próbki uszkodzone albo z rakami można badać, ale ich stan zapisuje się w sprawozdaniu. Przed badaniem wytrzymałości norma zaleca oznaczenie gęstości.

WYKONANIE I PIELĘGNACJA PRÓBEK (PN-EN 12390-2, p. 6.5). Próbka zostaje w formie co najmniej 16 h, ale nie dłużej niż 3 dni, w temperaturze (20 ± 5) °C (w klimacie gorącym (25 ± 5) °C), chroniona przed wstrząsami, drganiami i wysychaniem. Po rozformowaniu pielęgnuje się ją do badania w wodzie o temperaturze (20 ± 2) °C albo w komorze o temperaturze (20 ± 2) °C i wilgotności względnej co najmniej 95 % — norma uznaje oba sposoby za równoważne.

OD WYJĘCIA DO BADANIA (p. 7.1). Próbkę bada się możliwie szybko, najpóźniej 10 h po wyjęciu z pielęgnacji. Pomieszczenie badań ma temperaturę (20 ± 5) °C (w klimacie gorącym (25 ± 5) °C); próbki czekające dłużej niż 4 h chroni się przed utratą wilgoci, np. mokrą tkaniną albo nieprzepuszczalną folią. Powierzchnie nośne kostek zostają takie, jak je uformowano; walce, odwierty i próbki wyrównywane szlifuje się albo nakrywa warstwą wyrównującą według załącznika A. Między próbką a płytami maszyny nie wolno wkładać żadnych podkładek poza płytami pomocniczymi i przekładkami z PN-EN 12390-4.

OBCIĄŻANIE (p. 7.2). Wybiera się stałą prędkość obciążania z zakresu 0,6 ± 0,2 MPa/s. Po obciążeniu wstępnym nieprzekraczającym ok. 30 % siły niszczącej obciąża się bez uderzeń, z wybraną prędkością ± 10 %, aż próbka nie przeniesie większej siły; zapisuje się największą siłę w kN. Dla betonu o wytrzymałości kostkowej powyżej 80 MPa albo poniżej 20 MPa wskazówki co do prędkości mogą dawać przepisy obowiązujące w miejscu stosowania betonu.

RODZAJ ZNISZCZENIA (p. 7.3). Zniszczenia zadowalające pokazują rysunki 1 (kostki) i 3 (walce), niezadowalające — rysunki 2 i 4; zniszczenie niezadowalające zapisuje się z literą najbliższego wzoru. Przy walcach zniszczenie warstwy wyrównującej przed betonem jest niezadowalające.

WYNIK (rozdz. 8). fc = F / Ac, gdzie F — największa siła w N, Ac — pole przekroju obliczone z wymiaru nominalnego próbki (PN-EN 12390-1), a przy badaniu według załącznika B — z wymiarów zmierzonych; wynik w MPa (N/mm²) z dokładnością do 0,1 MPa. Norma podaje wytrzymałość pojedynczej próbki — zasady łączenia wyników i oceny zgodności betonu określają inne dokumenty.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Metod wyrównywania powierzchni (załącznik A), procedury dla próbek spoza tolerancji wymiarów (załącznik B) i danych precyzji (rozdz. 10) — znamy tylko ich tytuły. Wymagań dla klas maszyn wytrzymałościowych (PN-EN 12390-4) nie przepisujemy; obecne wydanie tej normy (2025) wprowadziło dwie klasy maszyn i odwołanie do EN ISO 7500-1.

Zasada metody

Próbkę betonu — kostkę, walec albo odwiert — po pielęgnacji wyjmuje się, osusza z nadmiaru wody i ustawia centrycznie na dolnej płycie maszyny wytrzymałościowej zgodnej z PN-EN 12390-4, kostkę tak, by siła działała prostopadle do kierunku formowania. Próbkę obciąża się bez uderzeń ze stałą prędkością wybraną z zakresu 0,6 ± 0,2 MPa/s, aż nie przeniesie większej siły.

Wytrzymałość na ściskanie fc = F / Ac to największa siła podzielona przez pole przekroju obliczone z wymiaru nominalnego próbki. Wynik podaje się dla każdej próbki z dokładnością do 0,1 MPa, razem z oceną rodzaju zniszczenia według rysunków normy.

Zastosowania

• Wytrzymałość na ściskanie próbek betonu wykonanych i pielęgnowanych według PN-EN 12390-2 (kostki i walce)
• Wytrzymałość na ściskanie odwiertów pobranych z konstrukcji według PN-EN 12504-1
• Badania próbek uszkodzonych albo o wymiarach spoza tolerancji — z opisem stanu próbki albo według załącznika B normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12390-3:2019-07

Tytuł (PL)

Badania betonu — Część 3: Wytrzymałość na ściskanie próbek do badań

Title (EN)

Testing hardened concrete — Part 3: Compressive strength of test specimens

Procedura krok po kroku

1. Wykonanie i pielęgnacja próbek

   Próbki wykonuje się według PN-EN 12390-2 z mieszanki pobranej według PN-EN 12350-1; w formie co najmniej 16 h i nie dłużej niż 3 dni w (20 ± 5) °C, chronione przed wstrząsami, drganiami i wysychaniem; po rozformowaniu woda (20 ± 2) °C albo komora (20 ± 2) °C i wilgotność co najmniej 95 % aż do badania.

   🌡 Temperatura: 20 ± 2 °C

2. Sprawdzenie próbek

   Próbka o wymiarze spoza tolerancji PN-EN 12390-1 — odrzucić, wyrównać metodą z załącznika A albo zbadać według załącznika B. Uszkodzenia i raki zapisać do sprawozdania (rozdz. 6). Norma zaleca wcześniejsze oznaczenie gęstości.

3. Przygotowanie powierzchni nośnych

   Kostki — powierzchnie uformowane, bez obróbki; walce, odwierty i próbki wyrównywane — szlifowanie albo warstwa wyrównująca według załącznika A. Bez żadnych podkładek między próbką a płytami poza płytami pomocniczymi i przekładkami z PN-EN 12390-4 (p. 7.1).

4. Wyjęcie z pielęgnacji i oczekiwanie

   Zbadać możliwie szybko, najpóźniej 10 h po wyjęciu; pomieszczenie (20 ± 5) °C, w klimacie gorącym (25 ± 5) °C. Próbki czekające dłużej niż 4 h chronić przed utratą wilgoci, np. mokrą tkaniną albo nieprzepuszczalną folią (p. 7.1).

   🌡 Temperatura: 20 ± 5 °C

5. Ustawienie w maszynie

   Oczyścić płyty maszyny i usunąć luźne ziarna z powierzchni próbki, zetrzeć nadmiar wilgoci. Kostkę ustawić tak, by siła działała prostopadle do kierunku formowania; w maszynie dwukolumnowej powierzchnia zatarta nie przylega do płyt i jest zwrócona ku kolumnie. Wycentrować z dokładnością 1 % wymiaru nominalnego; płyty pomocnicze wyrównać z próbką (p. 7.1).

6. Obciążanie do zniszczenia

   Wybrać stałą prędkość z zakresu 0,6 ± 0,2 MPa/s. Po obciążeniu wstępnym nie większym niż ok. 30 % siły niszczącej obciążać bez uderzeń z wybraną prędkością ± 10 %, aż próbka nie przeniesie większej siły; w maszynie sterowanej ręcznie korygować spadek prędkości przed zniszczeniem. Zapisać największą siłę w kN (p. 7.2).

7. Ocena rodzaju zniszczenia

   Porównać z rysunkami normy: zadowalające — rys. 1 (kostki) i rys. 3 (walce), niezadowalające — rys. 2 i 4; niezadowalające zapisać z literą najbliższego wzoru. Zniszczenie warstwy wyrównującej walca przed betonem jest niezadowalające (p. 7.3).

8. Obliczenie wyniku

   fc = F / Ac; F — największa siła w N, Ac — pole przekroju w mm² z wymiaru nominalnego (PN-EN 12390-1) albo z pomiarów, gdy badano według załącznika B. Wynik z dokładnością do 0,1 MPa (rozdz. 8).

9. Sprawozdanie

   Obowiązkowo m.in.: identyfikacja próbki, stan przy przyjęciu, wymiary nominalne (albo zmierzone — załącznik B), sposób wyrównania, data badania, największa siła w kN, wytrzymałość z dokładnością 0,1 MPa, zniszczenie niezadowalające i jego typ, odstępstwa, oświadczenie osoby odpowiedzialnej, wiek próbki (jeśli znany). Dodatkowo: masa, gęstość (PN-EN 12390-7), pielęgnacja od przyjęcia, temperatura pomieszczenia, godzina badania (rozdz. 9).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie zawiera wymagań bezpieczeństwa — zasady pracy z maszyną wytrzymałościową ustala laboratorium na podstawie oceny ryzyka i instrukcji producenta maszyny
• Zniszczenie próbki może mieć charakter gwałtowny (norma opisuje zniszczenie „wybuchowe” jako zadowalające dla kostek) — obserwować badanie zza osłony maszyny
• Nie wkładać dłoni między płyty maszyny podczas obciążania

Najczęstsze pytania