🎨 Barwniki syntetyczne w żywności (HPLC)

Chemia żywności NMKL 130

Przegląd

STATUS (stan na 06.11.2026). Dotąd przy tej metodzie podawano normę PN-EN 12878 — to norma o pigmentach do barwienia materiałów budowlanych na bazie cementu lub wapna, nie metoda badania żywności. W zakresach akredytacji laboratoriów w Polsce oznaczanie barwników w żywności metodą HPLC nie powołuje żadnej normy — laboratoria wykonują je według własnych procedur badawczych (techniki: HPLC z detektorem diodowym, LC-MS/MS). Opis oparto na metodzie NMKL 130 „Colours, synthetic, water-soluble. Liquid chromatographic determination in foods” (Nordycki Komitet Analizy Żywności, 1989; streszczenie wydawcy — pełny tekst jest płatny) i na przepisach UE.

ZAKRES (NMKL 130). Jakościowe i ilościowe oznaczanie syntetycznych barwników rozpuszczalnych w wodzie w większości rodzajów żywności, przy stężeniach powyżej 5 mg/l. W badaniu międzylaboratoryjnym wyniki dla żywności tłustej (ikra) były niezadowalające dla wszystkich barwników, więc stosowalność do żywności o dużej zawartości tłuszczu jest niepewna. Wynik dodatni trzeba potwierdzić inną metodą, np. chromatografią cienkowarstwową (NMKL 114).

ZASADA (NMKL 130). Próbki stałe rozpuszcza się w gorącej wodzie albo ekstrahuje barwniki mieszaniną metanolu z amoniakiem; próbki tłuste odtłuszcza się eterem naftowym, a niektóre wymagają wstępnego rozłożenia matrycy papainą. Ekstrakty oczyszcza się na poliamidzie, próbki ciekłe — także na kartridżu do przygotowania próbek. Barwniki rozdziela się na kolumnie C18 w odwróconym układzie faz eluentem z odczynnikiem tworzącym pary jonowe i oznacza przy 480 i 546 nm; w jednym przebiegu oznacza się wszystkie barwniki poza żółcienią chinolinową, którą wykrywa się np. przy 416 nm.

PRZEPISY. Rozporządzenie (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności określa, które barwniki wolno stosować, w jakich środkach spożywczych i w jakich ilościach (wykaz unijny, zał. II). Art. 24 i zał. V: żywność z żółcienią pomarańczową (E 110), żółcienią chinolinową (E 104), azorubiną/karmoizyną (E 122), czerwienią allura (E 129), tartrazyną (E 102) albo pąsem 4R (E 124) ma na etykiecie dodatkową informację „nazwa lub numer E barwnika(-ów): może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci” — z wyjątkiem barwników użytych do oznakowania sanitarnego i innych oznakowań produktów mięsnych oraz do dekoracyjnego barwienia lub stemplowania skorup jaj.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Składu eluentu, gradientu, wymiarów kolumny, objętości i mas w przygotowaniu próbki ani danych precyzji — są w pełnym tekście NMKL 130, którego nie mamy. Nie podajemy granic wykrywalności ani oznaczalności — zależą od procedury laboratorium i matrycy. Barwniki rozpuszczalne w tłuszczach (np. barwniki Sudan, niedopuszczone do żywności) wymagają innej metody i nie są przedmiotem tego opisu. Najwyższych dopuszczalnych ilości poszczególnych barwników w kategoriach żywności nie przepisujemy — są w zał. II rozporządzenia (WE) nr 1333/2008 w aktualnym brzmieniu.

Zasada metody

Barwniki rozpuszczalne w wodzie przeprowadza się do roztworu (gorąca woda albo ekstrakcja mieszaniną metanolu z amoniakiem), oczyszcza na poliamidzie i rozdziela metodą HPLC na kolumnie C18 w odwróconym układzie faz eluentem z odczynnikiem tworzącym pary jonowe. Detekcja w zakresie widzialnym (480 i 546 nm, żółcień chinolinowa na przykład 416 nm) i porównanie z wzorcami pozwalają zidentyfikować i oznaczyć barwniki; wynik dodatni potwierdza się drugą metodą, na przykład chromatografią cienkowarstwową.

Zastosowania

• Sprawdzanie, czy żywność zawiera wyłącznie barwniki dopuszczone do danej kategorii i w dopuszczalnych ilościach (rozporządzenie (WE) nr 1333/2008, zał. II)
• Weryfikacja etykiety żywności z barwnikami E 110, E 104, E 122, E 129, E 102 i E 124 — dodatkowa informacja o wpływie na aktywność i skupienie uwagi u dzieci (art. 24 i zał. V)
• Napoje, słodycze i inna żywność z barwnikami rozpuszczalnymi w wodzie, przy stężeniach powyżej 5 mg/l (NMKL 130)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

NMKL 130:1989

Tytuł (PL)

Barwniki syntetyczne rozpuszczalne w wodzie — oznaczanie w żywności metodą chromatografii cieczowej (tłumaczenie robocze)

Title (EN)

Colours, synthetic, water-soluble — Liquid chromatographic determination in foods

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbki

   Próbki stałe: rozpuszczenie w gorącej wodzie albo ekstrakcja mieszaniną metanolu z amoniakiem; próbki tłuste — odtłuszczenie eterem naftowym; gdy trzeba — rozłożenie matrycy papainą.

2. Oczyszczanie

   Ekstrakt oczyszcza się na poliamidzie; próbki ciekłe można oczyścić na kartridżu do przygotowania próbek.

3. Rozdział chromatograficzny

   HPLC na kolumnie C18 w odwróconym układzie faz, eluent z odczynnikiem tworzącym pary jonowe.

4. Detekcja i identyfikacja

   Pomiar przy 480 i 546 nm; żółcień chinolinowa w osobnym przebiegu (np. 416 nm); identyfikacja przez porównanie z wzorcami.

5. Oznaczenie ilościowe

   Z kalibracji wzorcami barwników; metoda stosowalna przy stężeniach powyżej 5 mg/l.

6. Potwierdzenie

   Każdy wynik dodatni potwierdza się inną metodą, np. chromatografią cienkowarstwową (NMKL 114).

7. Ocena

   Porównanie z warunkami stosowania barwników z zał. II rozporządzenia (WE) nr 1333/2008 i sprawdzenie informacji z zał. V na etykiecie.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Metanol, eter naftowy i amoniak — według kart charakterystyki (substancje łatwopalne, toksyczne albo żrące)

Najczęstsze pytania