⛽ Barwa produktów naftowych (skala ASTM)
Krótko: o co chodzi
Wizualne oznaczanie barwy przetworów naftowych — olejów smarowych, olejów opałowych, olejów napędowych i parafin naftowych — przez porównanie próbki ze szklanymi wzorcami barwy w kolorymetrze, w świetle sztucznego źródła światła dziennego. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 2049:2010 (wersja polska; wprowadza ISO 2049:1996 [IDT]); Skala: szklane wzorce barwy do 8,0; próbki ciemniejsze — po rozcieńczeniu naftą (15 + 85) albo wynik „D8” (p. 6.1, rozdz. 8). Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Oleje smarowe, oleje opałowe, oleje napędowe i parafiny naftowe, także petrolatum (rozdz. 1, p. 6.2), Tylko produkty bez sztucznych barwników (rozdz. 1), Kontrola produkcji — barwa może wskazywać stopień rafinacji albo zanieczyszczenie innym produktem (ASTM D1500).
W skrócie
- Norma: PN-ISO 2049:2010 (wersja polska; wprowadza ISO 2049:1996 [IDT])
- Kategoria: Petrochemia
- Kroków procedury: 6
- Skala: szklane wzorce barwy do 8,0; próbki ciemniejsze — po rozcieńczeniu naftą (15 + 85) albo wynik „D8” (p. 6.1, rozdz. 8)
- Zapis wyniku: numer wzorca, np. „7,5”; barwa pośrednia — litera „L” i wzorzec ciemniejszy, np. „L7,5”; po rozcieńczeniu dopisek „Dil” (rozdz. 8)
- Naczynie na próbkę: bezbarwne szkło; rozjemczo — naczynie z rysunku 1; rutynowo — naczynie jak do temperatury mętnienia i płynięcia: średnica wewnętrzna 30–32,4 mm, wysokość 115–125 mm, ścianka do 1,6 mm; napełnienie co najmniej 50 mm (p. 5.2, 6.1)
Przegląd
STATUS (stan na 30.10.2026). PN-ISO 2049:2010 — wersja polska, opublikowana 27.07.2010, wprowadza ISO 2049:1996 [IDT]; zastąpiła PN-C-04034:1980. Karta PKN nie ma adnotacji o wycofaniu — norma aktualna. ISO 2049:1996 (wydanie drugie, zastąpiło ISO 2049:1972) — ISO potwierdziło je ostatnio w 2025 r.
ZAKRES (rozdz. 1). Wizualne oznaczanie barwy różnych przetworów naftowych, takich jak oleje smarowe, oleje opałowe, oleje napędowe i parafiny naftowe; tylko produkty bez sztucznych barwników.
ZASADA I WYNIK (rozdz. 3, 8). Próbkę ogląda się w świetle sztucznego źródła światła dziennego i porównuje ze szklanymi wzorcami barwy; zapisuje się numer wzorca zgodnego albo najbliższego od strony ciemniejszej, np. „barwa 7,5”. Gdy barwa jest pośrednia między dwoma wzorcami, podaje się numer wzorca ciemniejszego poprzedzony literą „L”, np. „L7,5”. Barwy próbki nie podaje się jako ciemniejszej od danego wzorca — z wyjątkiem próbek ciemniejszych niż 8, dla których zapisuje się „D8”. Próbkę ciemniejszą niż 8,0 można rozcieńczyć: 15 części objętościowych próbki na 85 części nafty (kerozyny); wynik mieszaniny dostaje dopisek „Dil”, np. „L7,5 Dil”.
PRECYZJA (rozdz. 9). Przy naczyniach rozjemczych: powtarzalność — różnica kolejnych wyników tego samego operatora przekracza 0,5 numeru barwy tylko w jednym przypadku na 20; odtwarzalność — różnica wyników dwóch laboratoriów przekracza 1 numer barwy tylko w jednym przypadku na 20.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępny tekst normy obejmuje rozdziały 1–10 i normatywny załącznik A (kolorymetr, źródło światła, filtr); poza nim są tablice A.1 i A.2 z charakterystyką filtra i wzorców barwy — ich wartości nie podajemy. Amerykańska metoda ASTM D1500 o tym samym przedmiocie podaje, że oznaczenie barwy służy głównie kontroli produkcji: barwa może wskazywać stopień rafinacji, a wynik spoza znanego zakresu dla danego produktu — zanieczyszczenie innym produktem, ale barwa nie zawsze jest wiarygodną miarą jakości.
Zasada metody
Porcję próbki w naczyniu z bezbarwnego szkła ogląda się w kolorymetrze w świetle sztucznego źródła światła dziennego i porównuje ze szklanymi wzorcami barwy; w przegródkach wzorców stoją naczynia z wodą, a całość przykrywa się osłoną matowo czarną od wewnątrz, odcinającą światło zewnętrzne. Zapisuje się wzorzec zgodny z próbką albo najbliższy od strony ciemniejszej (rozdz. 3, 7).
Zastosowania
- Oleje smarowe, oleje opałowe, oleje napędowe i parafiny naftowe, także petrolatum (rozdz. 1, p. 6.2)
- Tylko produkty bez sztucznych barwników (rozdz. 1)
- Kontrola produkcji — barwa może wskazywać stopień rafinacji albo zanieczyszczenie innym produktem (ASTM D1500)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Skala | szklane wzorce barwy do 8,0; próbki ciemniejsze — po rozcieńczeniu naftą (15 + 85) albo wynik „D8” (p. 6.1, rozdz. 8) |
| Zapis wyniku | numer wzorca, np. „7,5”; barwa pośrednia — litera „L” i wzorzec ciemniejszy, np. „L7,5”; po rozcieńczeniu dopisek „Dil” (rozdz. 8) |
| Naczynie na próbkę | bezbarwne szkło; rozjemczo — naczynie z rysunku 1; rutynowo — naczynie jak do temperatury mętnienia i płynięcia: średnica wewnętrzna 30–32,4 mm, wysokość 115–125 mm, ścianka do 1,6 mm; napełnienie co najmniej 50 mm (p. 5.2, 6.1) |
| Źródło światła | lampa 2750 K (halogenowa 3300 K) z filtrem światła dziennego i szkłem mlecznym; jasność tła 900 ± 100 lx (zał. A.2) |
| Precyzja | powtarzalność 0,5, odtwarzalność 1 numer barwy (rozdz. 9) |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 2049:2010 (wersja polska; wprowadza ISO 2049:1996 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Przetwory naftowe — Oznaczanie barwy (skala ASTM)
- Title (EN)
- Petroleum products — Determination of colour (ASTM scale)
Procedura krok po kroku
-
Ocena wstępna — produkty ciekłe
Naczynie napełnia się próbką na wysokość co najmniej 50 mm. Próbkę mętną ogrzewa się do temperatury o 6 °C wyższej niż ta, w której zmętnienie znika, i w tej temperaturze oznacza barwę (p. 6.1).
-
Ocena wstępna — parafiny i petrolatum
Próbkę ogrzewa się do temperatury o 11–17 °C wyższej od temperatury topnienia (p. 6.2).
-
Próbki ciemniejsze niż 8,0
Miesza się 15 części objętościowych próbki (parafiny — stopionej) z 85 częściami nafty o tej samej temperaturze i oznacza barwę mieszaniny (p. 6.1–6.2).
-
Przygotowanie kolorymetru
Dwa (kolorymetr dwupolowy) albo trzy naczynia (trójpolowy) napełnia się wodą na co najmniej 50 mm i umieszcza w przegródkach; po włączeniu źródła światła sprawdza się, czy bez wzorców natężenie światła we wszystkich przegródkach jest równe (p. 7.1).
-
Pomiar
Naczynie z próbką umieszcza się w przegródce próbki, naczynia z wodą — w przegródkach wzorców, i przykrywa osłoną. W kolorymetrze trójpolowym próbkę ujmuje się wzorcem ciemniejszym i jaśniejszym albo wzorcem zgodnym i ciemniejszym; w dwupolowym wybiera się wzorzec zgodny, a gdy zgodnego nie ma — następny ciemniejszy (p. 7.2–7.3).
-
Wynik
Podaje się numer wzorca zgodnego, np. „barwa 7,5”; barwę pośrednią — numer wzorca ciemniejszego z literą „L”, np. „L7,5”; próbkę ciemniejszą niż 8 — „D8”; wynik po rozcieńczeniu — z dopiskiem „Dil” (rozdz. 8).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Kolorymetr | źródło światła, szklane wzorce barwy, przegroda na naczynia z pokrywą i wziernik; dwu- albo trójpolowy, z polami widzenia według zał. A.1 (p. 5.1) | — |
| Sztuczne źródło światła dziennego | lampa o temperaturze barwowej 2750 K (halogenowa 3300 K), filtr światła dziennego i szkło mleczne; jasność tła 900 ± 100 lx, bez olśnienia i cieni (zał. A.2) | — |
| Szklane wzorce barwy | według tablicy A.2 normy, szerokość co najmniej 14 mm (zał. A.3) | — |
| Naczynia na próbkę | z bezbarwnego szkła; rozjemczo według rysunku 1, rutynowo naczynia do temperatury mętnienia i płynięcia (p. 5.2) | — |
| Osłona naczyń | matowo czarna od wewnątrz, odcinająca światło zewnętrzne (p. 5.3) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda | — | klasy 3 według ISO 3696, barwa nie większa niż 10 jednostek Hazena według ISO 6271 — do naczyń w przegródkach wzorców (p. 4.1, 7.1) |
| Nafta (kerozyna) | — | jaśniejsza niż roztwór 4,8 mg bezwodnego dichromianu potasu w 1 l wody — do rozcieńczania próbek ciemniejszych niż 8,0 (p. 4.2) |
| Dichromian potasu | 7778-50-9 | bezwodny, według ISO 6353-2 — do roztworu porównawczego dla nafty (p. 4.2) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma zastrzega, że jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, a zasady BHP ustala użytkownik (ostrzeżenie przed rozdz. 1)
- Dichromian potasu do roztworu porównawczego jest toksyczny — według karty charakterystyki
- Ogrzewane próbki i nafta są łatwopalne — według kart charakterystyki
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 2049:2010 (wersja polska; wprowadza ISO 2049:1996 [IDT]) — „Przetwory naftowe — Oznaczanie barwy (skala ASTM)”. Tytuł angielski: „Petroleum products — Determination of colour (ASTM scale)”.
Na czym polega ta metoda?
Porcję próbki w naczyniu z bezbarwnego szkła ogląda się w kolorymetrze w świetle sztucznego źródła światła dziennego i porównuje ze szklanymi wzorcami barwy; w przegródkach wzorców stoją naczynia z wodą, a całość przykrywa się osłoną matowo czarną od wewnątrz, odcinającą światło zewnętrzne. Zapisuje się wzorzec zgodny z próbką albo najbliższy od strony ciemniejszej (rozdz.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Skala: szklane wzorce barwy do 8,0; próbki ciemniejsze — po rozcieńczeniu naftą (15 + 85) albo wynik „D8” (p. 6.1, rozdz. 8); Zapis wyniku: numer wzorca, np. „7,5”; barwa pośrednia — litera „L” i wzorzec ciemniejszy, np. „L7,5”; po rozcieńczeniu dopisek „Dil” (rozdz. 8); Naczynie na próbkę: bezbarwne szkło; rozjemczo — naczynie z rysunku 1; rutynowo — naczynie jak do temperatury mętnienia i płynięcia: średnica wewnętrzna 30–32,4 mm, wysokość 115–125 mm, ścianka do 1,6 mm; napełnienie co najmniej 50 mm (p. 5.2, 6.1); Źródło światła: lampa 2750 K (halogenowa 3300 K) z filtrem światła dziennego i szkłem mlecznym; jasność tła 900 ± 100 lx (zał. A.2).
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Kolorymetr, Sztuczne źródło światła dziennego, Szklane wzorce barwy, Naczynia na próbkę, Osłona naczyń.
Gdzie stosuje się to badanie?
Oleje smarowe, oleje opałowe, oleje napędowe i parafiny naftowe, także petrolatum (rozdz. 1, p. 6.2); Tylko produkty bez sztucznych barwników (rozdz. 1); Kontrola produkcji — barwa może wskazywać stopień rafinacji albo zanieczyszczenie innym produktem (ASTM D1500).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma zastrzega, że jej stosowanie może wiązać się z niebezpiecznymi materiałami, czynnościami i sprzętem, a zasady BHP ustala użytkownik (ostrzeżenie przed rozdz. 1); Dichromian potasu do roztworu porównawczego jest toksyczny — według karty charakterystyki; Ogrzewane próbki i nafta są łatwopalne — według kart charakterystyki.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 2049.