🎨 Barwa wody
Krótko: o co chodzi
Badanie i oznaczanie barwy wody czterema metodami normy: A — wizualna ocena barwy pozornej, B — barwa rzeczywista jako współczynnik absorpcji przy 436, 525 i 620 nm, C — barwa rzeczywista w mg/l Pt z absorbancji przy 410 nm, D — wizualne porównanie z roztworami wzorcowymi sześciochloroplatynianu. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7887:2012; Metody: A — barwa pozorna, wizualnie; B — barwa rzeczywista, współczynnik absorpcji; C — barwa rzeczywista w mg/l Pt przy 410 nm; D — wizualne porównanie z roztworami sześciochloroplatynianu (rozdz. 1). Procedura obejmuje 7 kroków; stosuje się je m.in. do: Woda do spożycia — wymaganie opisowe „akceptowalna przez konsumentów i bez nieprawidłowych zmian” (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 1), bez wartości liczbowej, Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.1.3 „Barwa”, metodyka spektrofotometryczna i wizualna według PN-EN ISO 7887 (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8), Woda surowa i woda do picia — metody B, C i D (rozdz. 1).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 7887:2012
- Kategoria: Fizykochemia
- Kroków procedury: 7
- Metody: A — barwa pozorna, wizualnie; B — barwa rzeczywista, współczynnik absorpcji; C — barwa rzeczywista w mg/l Pt przy 410 nm; D — wizualne porównanie z roztworami sześciochloroplatynianu (rozdz. 1)
- Długości fali — metoda B: 436 nm (zawsze), 525 nm i 620 nm; wynik w m⁻¹, zaokrąglony do 0,1 m⁻¹ (p. 5.2, 5.9)
- Długość fali — metoda C: 410 nm; spektrofotometr o szerokości pasma 5 nm albo fotometr filtrowy o paśmie około 20 nm (p. 6.4)
Przegląd
STATUS (stan na 29.10.2026). PN-EN ISO 7887:2012 — wersja polska, opublikowana 06.02.2015, wprowadza EN ISO 7887:2011 i ISO 7887:2011 [IDT]; zastąpiła PN-EN ISO 7887:2002. Norma aktualna. Poprawka krajowa PN-EN ISO 7887:2012/Ap1:2015-06 zmienia jedno słowo w załączniku A (p. A.3.1: „92 mg”, a nie „92 g” kwasu humusowego); przebiegu metod A–D nie zmienia. ISO 7887:2011 to wydanie trzecie (16.12.2011), które zastąpiło ISO 7887:1994; nowszego wydania nie ma.
ZAKRES (rozdz. 1). Metoda A — badanie barwy pozornej przez obserwację próbki w butelce; daje tylko informację wstępną (np. w pracy terenowej) i pozwala podać wyłącznie barwę pozorną. Metoda B — oznaczanie barwy rzeczywistej przyrządem optycznym; dla wody surowej i wody do picia oraz wody przemysłowej o małej barwie. Metoda C — oznaczanie barwy rzeczywistej przyrządem optycznym w odniesieniu do stężenia sześciochloroplatynianu przy λ = 410 nm. Metoda D — oznaczanie barwy przez wizualne porównanie z roztworami wzorcowymi sześciochloroplatynianu; dla wody surowej i wody do picia. Metody C i D nawiązują do tradycyjnej skali sześciochloroplatynianowej; metody A i B są właściwe, gdy odcień próbki różni się od odcienia roztworów porównawczych. W wyniku podaje się zastosowaną metodę (A–D).
DEFINICJE (rozdz. 3). Barwa pozorna — wywołana przez substancje rozpuszczone i nierozpuszczone zawiesiny, oznaczana w pierwotnej próbce bez sączenia i wirowania. Barwa rzeczywista — wywołana wyłącznie przez substancje rozpuszczone, oznaczana po przesączeniu próbki przez filtr membranowy o porach 0,45 µm.
CZYNNIKI PRZESZKADZAJĄCE (p. 5.3, 6.2). Zawiesinę usuwa się sączeniem przez filtr 0,45 µm, ale samo sączenie może zmienić barwę: kontakt z powietrzem powoduje utlenianie i wytrącanie (np. związki żelaza i manganu zatrzymują się na filtrze albo przechodzą w inaczej zabarwioną postać utlenioną). Gdy przesącz pozostaje mętny (koloidy ilaste), zaznacza się to w sprawozdaniu. Zatkanie porów filtra zwiększa zatrzymywanie koloidów humusowych i zaniża barwę. Barwa często zależy od pH, dlatego równolegle mierzy się pH przesączu.
PRZEPISY. Woda do spożycia: rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 1) podaje dla barwy wymaganie opisowe „akceptowalna przez konsumentów i bez nieprawidłowych zmian” — bez wartości liczbowej. Uchylone rozporządzenie z 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 2294) miało to samo wymaganie z objaśnieniem „Pożądana wartość tego parametru w wodzie w kranie konsumenta – do 15 mg Pt/l”; rozporządzenie z 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 1989) podawało samo wymaganie opisowe. Zał. nr 4 cz. B lp. 7 podaje dla barwy niepewność pomiaru 30 %, a zał. nr 3 zalicza barwę do parametrów grupy A. Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych: PN-EN ISO 7887 jest metodyką spektrofotometryczną i wizualną dla wskaźnika 3.1.3 „Barwa” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8).
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępny tekst normy obejmuje rozdziały 1–5 oraz metodę C do p. 6.7.1 (wyznaczanie współczynnika absorpcji właściwej roztworu wzorcowego). Przebiegu metody D, procedury kontroli jakości (załącznik A) i danych precyzji (załącznik B) nie podajemy; wzór obliczenia barwy w metodzie C podajemy w postaci z podręcznika „Chemia wody” (PWr 2024, rozdz. 4.3), który opisuje metodę C według EN ISO 7887:2011.
Zasada metody
Metoda A (rozdz. 4): wstrząśniętą, niesączoną próbkę w bezbarwnej butelce ogląda się w świetle rozproszonym na białym tle, po opadnięciu zawiesiny, i opisuje intensywność barwy (brak, blada, jasna, ciemna) oraz odcień, np. „barwa pozorna według ISO 7887, metoda A: blada, żółtobrązowa”.
Metoda B (rozdz. 5): barwę rzeczywistą charakteryzuje osłabienie (absorpcja) światła przez przesączoną próbkę, mierzone spektrofotometrem albo fotometrem filtrowym przy co najmniej trzech długościach fali z zakresu widzialnego: λ1 = 436 nm (zawsze), λ2 = 525 nm i λ3 = 620 nm. Wynikiem jest spektralny współczynnik absorpcji α(λ) = A · f / d w m⁻¹ (A — absorbancja, d — droga optyczna w mm, f = 1000), zaokrąglony do 0,1 m⁻¹ i podawany z długością fali oraz pH przesączu.
Metoda C (rozdz. 6): intensywność żółtobrązowej barwy przesączonej, optycznie klarownej próbki wyznacza się z absorbancji przy λ = 410 nm i porównuje ze współczynnikiem absorpcji właściwej roztworu wzorcowego sześciochloroplatynianu potasu i chlorku kobaltu przy tej samej długości fali — wynik w mg/l Pt. Długość fali 410 nm to najkrótsza długość fali, przy której przecinają się widma absorpcji wody naturalnej ocenionej metodą D na 100 mg/l Pt i dopasowanego roztworu wzorcowego 100 mg/l Pt.
Metoda D (rozdz. 7): wizualne porównanie barwy próbki z roztworami wzorcowymi sześciochloroplatynianu (przebieg poza dostępnym tekstem normy).
Zastosowania
- Woda do spożycia — wymaganie opisowe „akceptowalna przez konsumentów i bez nieprawidłowych zmian” (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 1), bez wartości liczbowej
- Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.1.3 „Barwa”, metodyka spektrofotometryczna i wizualna według PN-EN ISO 7887 (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8)
- Woda surowa i woda do picia — metody B, C i D (rozdz. 1)
- Woda przemysłowa o małej barwie — metoda B (rozdz. 1)
- Praca terenowa — wstępna ocena barwy pozornej metodą A (rozdz. 1)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Metody | A — barwa pozorna, wizualnie; B — barwa rzeczywista, współczynnik absorpcji; C — barwa rzeczywista w mg/l Pt przy 410 nm; D — wizualne porównanie z roztworami sześciochloroplatynianu (rozdz. 1) |
| Długości fali — metoda B | 436 nm (zawsze), 525 nm i 620 nm; wynik w m⁻¹, zaokrąglony do 0,1 m⁻¹ (p. 5.2, 5.9) |
| Długość fali — metoda C | 410 nm; spektrofotometr o szerokości pasma 5 nm albo fotometr filtrowy o paśmie około 20 nm (p. 6.4) |
| Kuwety — metoda C | szklane albo kwarcowe o drodze optycznej 40 mm lub 50 mm; dla próbek silnie zabarwionych 10 mm (p. 6.4.1) |
| Sączenie | filtr membranowy 0,45 µm przed metodami B i C; równolegle pomiar pH przesączu (p. 5.7, 6.6) |
| Przechowywanie próbek | badanie jak najszybciej; gdy przechowywanie jest nieuniknione — do 5 dni w ciemności w (4 ± 2) °C, bez napowietrzania (p. 4.2) |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 7887:2012
- Tytuł (PL)
- Jakość wody — Badanie i oznaczanie barwy
- Title (EN)
- Water quality — Examination and determination of colour
Procedura krok po kroku
-
Pobranie i przechowanie próbki
Próbkę pobrać do bezbarwnej butelki i zbadać jak najszybciej; gdy przechowywanie jest nieuniknione — do 5 dni w ciemności w (4 ± 2) °C, unikając napowietrzania, zwłaszcza gdy możliwe są reakcje redoks zmieniające barwę (p. 4.2).
-
Metoda A — barwa pozorna
Wstrząsnąć próbką, przelać niesączoną do butelki i po opadnięciu zawiesiny obejrzeć w świetle rozproszonym na białym tle; podać intensywność barwy i odcień (p. 4.3–4.4).
-
Sączenie (metody B i C)
Przesączyć próbkę przez filtr membranowy 0,45 µm; w metodzie C pozostawić przesącz do osiągnięcia temperatury pokojowej. Równolegle z każdym oznaczeniem barwy zmierzyć pH przesączu (p. 5.7, 6.6).
-
Próbki silnie zabarwione
Rozcieńczyć przesącz odmierzoną objętością wody optycznie czystej do zakresu wzorcowania (pH zmierzyć przed i po rozcieńczeniu) albo, bez rozcieńczania, użyć kuwety o odpowiednio krótszej drodze optycznej (p. 5.7, 6.6).
-
Metoda B — pomiar
Zmierzyć absorbancję przy 436 nm wobec wody optycznie czystej w kuwecie odniesienia, następnie przy 525 nm i 620 nm; obliczyć α(λ) = A · 1000 / d w m⁻¹, uwzględnić rozcieńczenie i podać wynik z długością fali, szerokością pasma i pH (p. 5.7–5.9).
-
Metoda C — współczynnik absorpcji właściwej
Zmierzyć absorbancję A410 roztworu wzorcowego 100 mg/l Pt wobec wody optycznie czystej i obliczyć współczynnik absorpcji właściwej a = A410 / (100 · d) w mm⁻¹ · (mg/l Pt)⁻¹, d — droga optyczna w mm (p. 6.7.1; postać wzoru według podręcznika PWr, rozdz. 4.3).
-
Metoda C — pomiar i wynik
Zmierzyć A410 przesączu wobec wody optycznie czystej i obliczyć barwę rzeczywistą C = A410 / (a · d) w mg/l Pt (podręcznik PWr, rozdz. 4.3); w wyniku podać zastosowaną metodę, a mętność przesączu zaznaczyć w sprawozdaniu (rozdz. 1, p. 6.2).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Butelki bezbarwne | do pobierania próbek i metody A, według ISO 5667-3; szkło mające kontakt z próbką myte kwasem solnym około 2 mol/l albo roztworem detergentu laboratoryjnego i płukane wodą do mycia (p. 4.1) | — |
| Spektrofotometr albo fotometr filtrowy | metoda B: zakres widzialny (około 330–780 nm), najlepiej dwuwiązkowy z pasmem 10 nm, albo fotometr filtrowy z filtrami 436, 525 i 620 nm o paśmie około 20 nm; metoda C: pomiar przy 410 nm, pasmo 5 nm (p. 5.5, 6.4) | — |
| Kuwety | metoda C: 40 mm albo 50 mm, przy silnej barwie 10 mm; metoda B: przy α poniżej 0,1 cm⁻¹ droga optyczna co najmniej 10 mm, przy silnej barwie nawet 1 mm (p. 5.7, 6.4.1) | — |
| Zestaw do sączenia membranowego | filtry o porach 0,2 µm (do przygotowania wody optycznie czystej) i 0,45 µm (do próbek) (p. 5.5.3, 6.4.3) | — |
| pH-metr | pomiar pH przesączu według ISO 10523, równolegle z każdym oznaczeniem barwy (p. 5.5.4, 5.7) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda optycznie czysta | — | filtr membranowy 0,2 µm moczyć około 1 h w wodzie destylowanej lub dejonizowanej, przesączyć przez niego około 1 l wody klasy 1 według ISO 3696, odrzucając pierwsze 50 ml przesączu; świeża woda destylowana lub dejonizowana bez mierzalnej absorbancji też się nadaje (p. 5.4.1) |
| Woda do mycia | — | klasy 3 według ISO 3696 (p. 5.4.2) |
| Sześciochloroplatynian(IV) potasu, K₂PtCl₆ | 16921-30-5 | do podstawowego roztworu wzorcowego; związek uczulający i toksyczny (p. 6.3.1) |
| Chlorek kobaltu(II) sześciowodny, CoCl₂·6H₂O | 7791-13-1 | do podstawowego roztworu wzorcowego (p. 6.3.1) |
| Kwas solny, ρ = 1,18 g/ml | 7647-01-0 | (100 ± 1) ml na 1000 ml podstawowego roztworu wzorcowego (p. 6.3.1) |
| Podstawowy roztwór wzorcowy barwy, 500 mg/l Pt | — | (1,245 ± 0,005) g K₂PtCl₆ i (1,000 ± 0,005) g CoCl₂·6H₂O rozpuścić w około 500 ml wody optycznie czystej, dodać (100 ± 1) ml kwasu solnego i dopełnić wodą do 1000 ml w kolbie miarowej; przechowywać w ciemności w (4 ± 2) °C w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnobrązowego szkła — trwały co najmniej 3 lata (p. 6.3.1) |
| Roztwór wzorcowy barwy, 100 mg/l Pt | — | 20 ml roztworu podstawowego przenieść pipetą do kolby miarowej 100 ml i dopełnić wodą optycznie czystą; w szczelnej butelce, w ciemności w (4 ± 2) °C trwały co najmniej 1 miesiąc (p. 6.3.2) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Sześciochloroplatynian potasu jest związkiem uczulającym i toksycznym — przy pracy z nim stosuje się środki ochrony (p. 6.3.1)
- Z kwasem solnym i chlorkiem kobaltu(II) postępuje się według kart charakterystyki
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7887:2012 — „Jakość wody — Badanie i oznaczanie barwy”. Tytuł angielski: „Water quality — Examination and determination of colour”.
Na czym polega ta metoda?
Metoda A (rozdz. 4): wstrząśniętą, niesączoną próbkę w bezbarwnej butelce ogląda się w świetle rozproszonym na białym tle, po opadnięciu zawiesiny, i opisuje intensywność barwy (brak, blada, jasna, ciemna) oraz odcień, np.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
Metody: A — barwa pozorna, wizualnie; B — barwa rzeczywista, współczynnik absorpcji; C — barwa rzeczywista w mg/l Pt przy 410 nm; D — wizualne porównanie z roztworami sześciochloroplatynianu (rozdz. 1); Długości fali — metoda B: 436 nm (zawsze), 525 nm i 620 nm; wynik w m⁻¹, zaokrąglony do 0,1 m⁻¹ (p. 5.2, 5.9); Długość fali — metoda C: 410 nm; spektrofotometr o szerokości pasma 5 nm albo fotometr filtrowy o paśmie około 20 nm (p. 6.4); Kuwety — metoda C: szklane albo kwarcowe o drodze optycznej 40 mm lub 50 mm; dla próbek silnie zabarwionych 10 mm (p. 6.4.1).
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 7 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Butelki bezbarwne, Spektrofotometr albo fotometr filtrowy, Kuwety, Zestaw do sączenia membranowego, pH-metr.
Gdzie stosuje się to badanie?
Woda do spożycia — wymaganie opisowe „akceptowalna przez konsumentów i bez nieprawidłowych zmian” (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 1), bez wartości liczbowej; Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.1.3 „Barwa”, metodyka spektrofotometryczna i wizualna według PN-EN ISO 7887 (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8); Woda surowa i woda do picia — metody B, C i D (rozdz. 1); Woda przemysłowa o małej barwie — metoda B (rozdz. 1); Praca terenowa — wstępna ocena barwy pozornej metodą A (rozdz. 1).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Sześciochloroplatynian potasu jest związkiem uczulającym i toksycznym — przy pracy z nim stosuje się środki ochrony (p. 6.3.1); Z kwasem solnym i chlorkiem kobaltu(II) postępuje się według kart charakterystyki.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 7887.