🔬 Azotyny w wodzie

Fizykochemia PN-EN 26777

Krótko: o co chodzi

Spektrometryczne oznaczanie azotynów w wodzie do picia, wodach surowych i ściekach metodą absorpcyjnej spektrometrii cząsteczkowej. Badanie wykonuje się według normy PN-EN 26777:1999; Zakres: azot azotynowy do 0,25 mg/l przy próbce 40 ml; dla większych stężeń mniejsze próbki. Procedura obejmuje 8 kroków; stosuje się je m.in. do: Woda do picia — azotyny 0,50 mg/l, po uzdatnieniu 0,10 mg/l, i warunek [azotany]/50 + [azotyny]/3 ≤ 1 (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. B); przy chloraminacji parametr grupy A monitoringu (zał. nr 3), Wody surowe (rozdz. 1), Ścieki — PN-EN 26777 jest metodyką referencyjną azotu azotynowego (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12).

W skrócie

Norma: PN-EN 26777:1999
Kategoria: Fizykochemia
Kroków procedury: 8
Zakres: azot azotynowy do 0,25 mg/l przy próbce 40 ml; dla większych stężeń mniejsze próbki
Granica wykrywania: 0,001–0,002 mg/l (kuweta 40 mm, próbka 40 ml)
Długość fali: ok. 540 nm — maksimum absorbancji sprawdza się przy pierwszym użyciu metody

Przegląd

STATUS (stan na 28.10.2026). PN-EN 26777:1999 — wersja polska, opublikowana 28.07.1999, wprowadza EN 26777:1993 [IDT] i ISO 6777:1984 [IDT]; zastąpiła PN-C-04576-06:1973. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu.

ZAKRES (rozdz. 1–2). Metoda absorpcyjnej spektrometrii cząsteczkowej oznaczania azotynów w wodzie do picia, wodzie surowej i ściekach. Przy maksymalnej próbce 40 ml oznacza się azot azotynowy do 0,25 mg/l. Granica wykrywania w kuwetach 40 mm przy próbce 40 ml wynosi 0,001–0,002 mg/l; 0,062 mg/l daje wtedy absorbancję ok. 0,66, a w kuwecie 10 mm 0,25 mg/l — ok. 0,67 (dane z badania międzylaboratoryjnego w Wielkiej Brytanii).

ZAKŁÓCENIA (p. 2.4, rozdz. 9, zał.). Spośród badanych substancji znacząco przeszkadzają tylko chloramina, chlor, tiosiarczan, polifosforan sodu i żelazo(III). Przy dużej zasadowości próbki dodaje się przed rozcieńczeniem roztwór kwasu ortofosforowego, aby uzyskać pH 1,9 ± 0,1; metoda toleruje zasadowość wodorowęglanową co najmniej 300 mg/l w próbce 40 ml.

PRÓBKI (rozdz. 6). Butelki szklane; analiza możliwie szybko, w ciągu 24 h od pobrania. Przechowywanie w 2–5 °C może utrwalić wiele rodzajów próbek, ale trzeba to sprawdzić.

ROZTWORY WZORCOWE (rozdz. 10). Roztwory wzorcowe azotynów mogą być nietrwałe — stężenie roztworu 100 mg/l sprawdza się miareczkowaniem roztworu nadmanganianu potasu c(1/5 KMnO₄) = 0,01 mol/l: na 50 ml nadmanganianu powinno pójść 35,02 ± 0,40 ml roztworu wzorcowego.

WODA DO SPOŻYCIA I ŚCIEKI — PRZEPISY. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 maja 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 748), zał. nr 1 cz. B: azotyny 0,50 mg/l (jako NO₂), [azotany]/50 + [azotyny]/3 ≤ 1, a po uzdatnieniu 0,10 mg/l; niepewność pomiaru — 20 % wartości parametrycznej (zał. nr 4 cz. B); przy chloraminacji jony amonu i azotyny dodaje się do parametrów grupy A monitoringu (zał. nr 3). Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1311) wymienia PN-EN 26777 jako metodykę referencyjną (spektrofotometria absorpcyjna cząsteczkowa) azotu azotynowego w ściekach (zał. nr 12, lp. 8).

PRZELICZENIE (tabl. 2). 1 mg/l azotu odpowiada 3,29 mg/l azotynów (NO₂).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Liczb z tablicy precyzji (tabl. 3) i z tablicy wpływu innych substancji (zał.) tu nie przepisujemy.

Zasada metody

Azotyny w próbce reagują z 4-aminobenzenosulfonamidem w obecności kwasu ortofosforowego przy pH 1,9, tworząc sól diazoniową. Sól ta z dichlorowodorkiem N-(1-naftylo)etylenodiaminy — dodawanym razem z 4-aminobenzenosulfonamidem w jednym odczynniku — tworzy różowy barwnik, którego absorbancję mierzy się przy 540 nm.

Zastosowania

Woda do picia — azotyny 0,50 mg/l, po uzdatnieniu 0,10 mg/l, i warunek [azotany]/50 + [azotyny]/3 ≤ 1 (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. B); przy chloraminacji parametr grupy A monitoringu (zał. nr 3)
Wody surowe (rozdz. 1)
Ścieki — PN-EN 26777 jest metodyką referencyjną azotu azotynowego (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12)
W danych precyzji normy także odpływ ścieków i woda morska (tabl. 3)

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
Zakres	azot azotynowy do 0,25 mg/l przy próbce 40 ml; dla większych stężeń mniejsze próbki
Granica wykrywania	0,001–0,002 mg/l (kuweta 40 mm, próbka 40 ml)
Długość fali	ok. 540 nm — maksimum absorbancji sprawdza się przy pierwszym użyciu metody
pH reakcji	1,9 ± 0,1
Pomiar	co najmniej 20 min po dodaniu odczynnika
Przeliczenie	1 mg/l N = 3,29 mg/l NO₂

Norma

Numer normy: PN-EN 26777:1999
Tytuł (PL): Jakość wody — Oznaczanie azotynów — Metoda absorpcyjnej spektrometrii cząsteczkowej
Title (EN): Water quality — Determination of nitrite — Molecular absorption spectrometric method

Procedura krok po kroku

Próbka analityczna

Najwyżej 40 ml (azotyny do 0,25 mg/l azotu); dla większych stężeń mniejsza próbka. Próbki z zawiesiną odstawia się do opadnięcia albo sączy przez sączek z włókna szklanego (p. 7.1).
Odczynnik

Próbkę przenieść pipetą do kolby 50 ml i uzupełnić wodą do 40 ± 2 ml — to warunek właściwego pH reakcji. Dodać 1,0 ml odczynnika barwiącego, od razu wymieszać, dopełnić do kreski i odstawić; pH powinno wynosić 1,9 ± 0,1 (p. 7.2, rozdz. 9).
Pomiar

Co najmniej 20 min po dodaniu odczynnika zmierzyć absorbancję przy maksimum (ok. 540 nm) w kuwecie o odpowiedniej drodze optycznej wobec wody (p. 7.2).
Korekcja na barwę

Gdy barwa próbki może przeszkadzać, drugą porcję prowadzi się tak samo, ale zamiast odczynnika barwiącego dodaje 1,0 ml roztworu kwasu ortofosforowego 1,5 mol/l (p. 7.3).
Ślepa próba

40 ± 2 ml wody zamiast próbki (p. 7.4).
Kalibracja

Do dziewięciu kolb 50 ml odmierzyć z biurety 0–10,00 ml roztworu wzorcowego 1,00 mg/l (0–10 µg azotu), uzupełnić do 40 ± 2 ml i postępować jak z próbką; kuwety 10 i 40 mm według tabl. 1 (dopuszczalne też 50 mm). Wykres absorbancji (po odjęciu wyrazu zerowego) od masy azotu ma być liniowy i przechodzić przez początek układu (p. 7.5).
Obliczenie

A_r = A_s − A_b (albo A_s − A_b − A_c), wszystkie w kuwetach tej samej długości; z wykresu masa azotu m_N w µg; ρ_N = m_N / V w mg/l. Wynik jako ρ_N, ρ_NO₂ albo c(NO₂⁻) — tabl. 2 (p. 8.1).
Sprawdzenie roztworu wzorcowego

50 ml roztworu KMnO₄ c(1/5 KMnO₄) = 0,01 mol/l z 10 ± 1 ml kwasu siarkowego 2,5 mol/l miareczkuje się roztworem wzorcowym 100 mg/l (końcówka biurety pod powierzchnią), pod koniec ogrzewając do ok. 40 °C; roztwór nadaje się, gdy zużycie mieści się w 35,02 ± 0,40 ml (rozdz. 10).

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Spektrometr	do pomiarów przy 540 nm, z kuwetami o drodze optycznej 10–50 mm (rozdz. 5)	—
Szkło laboratoryjne	myte kwasem solnym ok. 2 mol/l i dokładnie płukane wodą (rozdz. 5)	—
Kolby miarowe jednomiarowe 50 ml	do roztworów badanych i serii kalibracyjnej (p. 7.2, 7.5)	—
Biureta	do serii kalibracyjnej i do sprawdzania roztworu wzorcowego (p. 7.5, rozdz. 10)	—
Butelki szklane	na próbki (rozdz. 6); butelki z brązowego szkła na odczynnik barwiący i roztwory wzorcowe (rozdz. 4)	—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Odczynnik	CAS	Szczegóły
Kwas ortofosforowy, 15 mol/l	7664-38-2	ρ = 1,70 g/ml (p. 4.1)
Kwas ortofosforowy, ok. 1,5 mol/l	—	25 ml kwasu 15 mol/l do 150 ± 25 ml wody, po ostudzeniu dopełnić do 250 ml; w butelce z brązowego szkła trwały co najmniej 6 miesięcy; do korekcji na barwę i przy dużej zasadowości próbki (p. 4.2)
Odczynnik barwiący	—	40,0 ± 0,5 g 4-aminobenzenosulfonamidu w mieszaninie 100 ± 1 ml kwasu ortofosforowego 15 mol/l i 500 ± 50 ml wody; rozpuścić w tym 2,00 ± 0,02 g dichlorowodorku N-(1-naftylo)etylenodiaminy i dopełnić do 1000 ml; w butelce z brązowego szkła trwały 1 miesiąc w 2–5 °C (p. 4.3)
Azotyn sodu — roztwór wzorcowy 100 mg/l azotu	7632-00-0	0,4922 ± 0,0002 g NaNO₂ wysuszonego w 105 °C co najmniej 2 h, dopełnić do 1000 ml; w butelce z brązowego szkła w 2–5 °C trwały co najmniej 1 miesiąc; stężenie sprawdza się nadmanganianem potasu (p. 4.4, rozdz. 10)
Azotyn sodu — roztwór wzorcowy 1,00 mg/l azotu	—	10 ml roztworu 100 mg/l dopełnić do 1000 ml; przygotowywany codziennie w miarę potrzeby i wyrzucany po użyciu (p. 4.5)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Odczynnik barwiący jest niebezpieczny — trzeba unikać kontaktu ze skórą i połknięcia odczynnika i jego składników (ostrzeżenie do p. 4.3)
Z kwasem ortofosforowym 15 mol/l i kwasem solnym do mycia szkła postępuje się według kart charakterystyki

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN 26777:1999 — „Jakość wody — Oznaczanie azotynów — Metoda absorpcyjnej spektrometrii cząsteczkowej”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of nitrite — Molecular absorption spectrometric method”.

Na czym polega ta metoda?

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Zakres: azot azotynowy do 0,25 mg/l przy próbce 40 ml; dla większych stężeń mniejsze próbki; Granica wykrywania: 0,001–0,002 mg/l (kuweta 40 mm, próbka 40 ml); Długość fali: ok. 540 nm — maksimum absorbancji sprawdza się przy pierwszym użyciu metody; pH reakcji: 1,9 ± 0,1.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 8 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Spektrometr, Szkło laboratoryjne, Kolby miarowe jednomiarowe 50 ml, Biureta, Butelki szklane.

Gdzie stosuje się to badanie?

Woda do picia — azotyny 0,50 mg/l, po uzdatnieniu 0,10 mg/l, i warunek [azotany]/50 + [azotyny]/3 ≤ 1 (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. B); przy chloraminacji parametr grupy A monitoringu (zał. nr 3); Wody surowe (rozdz. 1); Ścieki — PN-EN 26777 jest metodyką referencyjną azotu azotynowego (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12); W danych precyzji normy także odpływ ścieków i woda morska (tabl. 3).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Odczynnik barwiący jest niebezpieczny — trzeba unikać kontaktu ze skórą i połknięcia odczynnika i jego składników (ostrzeżenie do p. 4.3); Z kwasem ortofosforowym 15 mol/l i kwasem solnym do mycia szkła postępuje się według kart charakterystyki.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN 26777.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie