🧪 Aluminium w wodzie

Fizykochemia PN-EN ISO 12020

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie glinu (aluminium) w wodzie i ściekach dwiema metodami atomowej spektrometrii absorpcyjnej: z atomizacją w płomieniu podtlenek azotu–acetylen w zakresie 5–100 mg/l oraz z atomizacją elektrotermiczną w piecu grafitowym w zakresie 10–100 µg/l przy porcji 20 µl. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 12020:2002; Zakres — metoda płomieniowa: 5–100 mg/l; wyższe po rozcieńczeniu (p. 1.1). Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Woda do spożycia — glin 200 µg/l, parametr wskaźnikowy (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 3), zwłaszcza przy uzdatnianiu chemikaliami glinowymi (zał. nr 3), Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.6.11 „Glin” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8), Wody i ścieki — 10–100 µg/l metodą z piecem grafitowym (p. 1.2).

W skrócie

Norma: PN-EN ISO 12020:2002
Kategoria: Fizykochemia
Kroków procedury: 5
Zakres — metoda płomieniowa: 5–100 mg/l; wyższe po rozcieńczeniu (p. 1.1)
Zakres — piec grafitowy: 10–100 µg/l przy porcji 20 µl (p. 1.2)
Płomień: podtlenek azotu–acetylen (rozdz. 2)

Przegląd

STATUS (stan na 29.10.2026). PN-EN ISO 12020:2002 — wersja polska, opublikowana 21.03.2002, wprowadza EN ISO 12020:2000 i ISO 12020:1997 [IDT]. Norma aktualna — bez adnotacji o wycofaniu. ISO 12020:1997 (wydanie pierwsze, 27.02.1997) — bez nowszego wydania.

WPROWADZENIE I ZAKRES (wprowadzenie, rozdz. 1). Glin może występować w wodzie w postaci jonowej albo kompleksowej, rozpuszczony albo drobno zdyspergowany; nawet po mineralizacji opisanej w p. 2.5.3 krzemiany i tlenkowe związki glinu mogą nie zostać objęte ilościowo. Metoda płomieniowa (rozdz. 2) — 5–100 mg/l; wyższe stężenia po rozcieńczeniu, a ostrożne odparowanie próbki zakwaszonej kwasem azotowym poszerza zakres w dół, o ile nie wytrąca się osad; przy dostatecznie szerokim zakresie liniowym aparatu można oznaczać stężenia poniżej 5 mg/l, w przeciwnym razie — metodą z piecem grafitowym. Glin ogółem oznacza się po mineralizacji według p. 2.5.3. Metoda z piecem grafitowym (rozdz. 3) — 10–100 µg/l w wodach i ściekach przy porcji 20 µl; zakres przesuwa się w górę przez rozcieńczenie próbki albo mniejszą porcję.

CZYNNIKI PRZESZKADZAJĄCE — METODA PŁOMIENIOWA (p. 2.1). Jony mogą przeszkadzać po przekroczeniu stężeń: siarczany, chlorki, fosforany, sód, potas, magnez, wapń, żelazo, nikiel, kobalt i ołów — 10 000 mg/l, kadm — 3 000 mg/l (wykaz w dostępnym tekście urywa się na ołowiu).

PRZEPISY. Woda do spożycia: glin 200 µg/l — parametr wskaźnikowy (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 3); niepewność pomiaru 25 % (zał. nr 4 cz. B lp. 24); zał. nr 3 dodaje glin do parametrów grupy A, gdy związki glinu są stosowane jako chemikalia do uzdatniania wody. Ścieki: metodykami referencyjnymi dla glinu są PN-EN ISO 15586 (ASA z atomizacją bezpłomieniową) i PN-EN ISO 11885 (ICP-OES) — PN-EN ISO 12020 nie jest tu wymieniona (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 12 lp. 28). Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych: PN-EN ISO 12020 jest metodyką ASA z atomizacją płomieniową dla wskaźnika 3.6.11 „Glin”, obok ICP-OES, ICP-MS i PN-EN ISO 15586 (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8).

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Publicznie dostępny tekst normy kończy się na p. 2.1. Odczynników, aparatury, mineralizacji (p. 2.5.3), przebiegu obu metod, programu pieca i danych z badania międzylaboratoryjnego (informacyjny załącznik A) nie podajemy. Linię glinu 309,3 nm podajemy według metody EPA 200.9 (drugie źródło, inny dokument).

Zasada metody

Metoda płomieniowa (rozdz. 2): próbkę wprowadza się do płomienia podtlenek azotu–acetylen spektrometru absorpcji atomowej i mierzy absorpcję atomową glinu. Metoda z piecem grafitowym (rozdz. 3): porcję 20 µl atomizuje się elektrotermicznie w piecu grafitowym. Przebieg obu metod — poza dostępnym tekstem normy.

W metodzie EPA 200.9 (drugie źródło, inny dokument; piec grafitowy) linia glinu to 309,3 nm, a przykładowe temperatury pirolizy i atomizacji — 1700 °C i 2600 °C, przy czym rzeczywiste temperatury zależą od aparatu i ustala się je indywidualnie.

Zastosowania

Woda do spożycia — glin 200 µg/l, parametr wskaźnikowy (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 3), zwłaszcza przy uzdatnianiu chemikaliami glinowymi (zał. nr 3)
Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.6.11 „Glin” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8)
Wody i ścieki — 10–100 µg/l metodą z piecem grafitowym (p. 1.2)
Wody o stężeniach 5–100 mg/l — metoda płomieniowa (p. 1.1)

Kluczowe parametry

Parametr	Wartość
Zakres — metoda płomieniowa	5–100 mg/l; wyższe po rozcieńczeniu (p. 1.1)
Zakres — piec grafitowy	10–100 µg/l przy porcji 20 µl (p. 1.2)
Płomień	podtlenek azotu–acetylen (rozdz. 2)
Glin ogółem	po mineralizacji według p. 2.5.3; krzemiany i tlenkowe związki glinu mogą nie zostać objęte ilościowo (rozdz. 1)
Długość fali	309,3 nm (EPA 200.9 — poza dostępnym tekstem normy)
Wartość parametryczna (woda do spożycia)	200 µg/l (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 3)

Norma

Numer normy: PN-EN ISO 12020:2002
Tytuł (PL): Jakość wody — Oznaczanie glinu — Metody atomowej spektrometrii absorpcyjnej
Title (EN): Water quality — Determination of aluminium — Atomic absorption spectrometric methods

Procedura krok po kroku

Wybór metody

5–100 mg/l — metoda płomieniowa; 10–100 µg/l — metoda z piecem grafitowym; stężenia wyższe — po rozcieńczeniu, w piecu także przez mniejszą porcję (rozdz. 1).
Glin ogółem

Próbkę zmineralizować według p. 2.5.3; krzemiany i tlenkowe związki glinu mogą nie zostać objęte ilościowo (rozdz. 1, wprowadzenie).
Niskie stężenia w metodzie płomieniowej

Ostrożnie odparować próbkę zakwaszoną kwasem azotowym, o ile nie wytrąca się osad (p. 1.1).
Czynniki przeszkadzające

Przy metodzie płomieniowej sprawdzić stężenia jonów przeszkadzających: 10 000 mg/l (m.in. siarczany, chlorki, fosforany, sód, potas, magnez, wapń, żelazo, nikiel, kobalt, ołów), kadm 3 000 mg/l (p. 2.1).
Pomiar

Według rozdz. 2 (płomień podtlenek azotu–acetylen) albo rozdz. 3 (piec grafitowy) normy — przebieg poza dostępnym tekstem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Sprzęt	Przykład	Orientacyjna cena
Spektrometr absorpcji atomowej z palnikiem na płomień podtlenek azotu–acetylen	metoda płomieniowa (rozdz. 2); wymagania szczegółowe — poza dostępnym tekstem	—
Spektrometr absorpcji atomowej z piecem grafitowym	metoda z atomizacją elektrotermiczną, porcja 20 µl (rozdz. 3); wymagania szczegółowe — poza dostępnym tekstem	—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Odczynnik	CAS	Szczegóły
Kwas azotowy	—	do zakwaszania próbek (p. 1.1); stężenia i pozostałe odczynniki — poza dostępnym tekstem
Roztwory wzorcowe glinu i odczynniki do mineralizacji	—	według rozdz. 2 i 3 normy (p. 2.5.3 — mineralizacja) — poza dostępnym tekstem

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Z kwasami i roztworami wzorcowymi postępuje się według kart charakterystyki
Płomień podtlenek azotu–acetylen i instalację gazową obsługuje się według instrukcji producenta spektrometru

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 12020:2002 — „Jakość wody — Oznaczanie glinu — Metody atomowej spektrometrii absorpcyjnej”. Tytuł angielski: „Water quality — Determination of aluminium — Atomic absorption spectrometric methods”.

Na czym polega ta metoda?

Metoda płomieniowa (rozdz. 2): próbkę wprowadza się do płomienia podtlenek azotu–acetylen spektrometru absorpcji atomowej i mierzy absorpcję atomową glinu.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

Zakres — metoda płomieniowa: 5–100 mg/l; wyższe po rozcieńczeniu (p. 1.1); Zakres — piec grafitowy: 10–100 µg/l przy porcji 20 µl (p. 1.2); Płomień: podtlenek azotu–acetylen (rozdz. 2); Glin ogółem: po mineralizacji według p. 2.5.3; krzemiany i tlenkowe związki glinu mogą nie zostać objęte ilościowo (rozdz. 1).

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Spektrometr absorpcji atomowej z palnikiem na płomień podtlenek azotu–acetylen, Spektrometr absorpcji atomowej z piecem grafitowym.

Gdzie stosuje się to badanie?

Woda do spożycia — glin 200 µg/l, parametr wskaźnikowy (Dz.U. 2026 poz. 748, zał. nr 1 cz. C tab. 2 lp. 3), zwłaszcza przy uzdatnianiu chemikaliami glinowymi (zał. nr 3); Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych — wskaźnik 3.6.11 „Glin” (Dz.U. 2021 poz. 1576, zał. nr 8); Wody i ścieki — 10–100 µg/l metodą z piecem grafitowym (p. 1.2); Wody o stężeniach 5–100 mg/l — metoda płomieniowa (p. 1.1).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Z kwasami i roztworami wzorcowymi postępuje się według kart charakterystyki; Płomień podtlenek azotu–acetylen i instalację gazową obsługuje się według instrukcji producenta spektrometru.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 12020.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie